Door:
Ayaan Abukar

16 januari 2018

In het NRC Handelsblad van 10 januari deed VVD-coryfee Frits Bolkestein de opmerkelijke oproep om immigratie af te remmen door te investeren in geboortebeperking. Ayaan Abukar stelt er de feiten tegenover en legt de hypocrisie van het Nederlandse debat bloot.

Het opiniestuk begint met een veronderstelling over hoe de bevolkingsgroei in Afrika zal leiden tot een explosieve toename van Afrikaanse migranten, die massaal de Europese grenzen zullen opzoeken. Het ontwikkelingsbeleid van het kabinet-Rutte III, waarbij wordt geïnvesteerd in het bestrijden van de grondoorzaken van irreguliere migratie, is volgens Bolkestein niet effectief.

Zolang Afrikanen naar westerse soapseries blijven kijken en Afrikaanse vrouwen veel kinderen baren, aldus Bolkestein, zullen zij de overtocht naar Europa wagen. Zijn oplossing is dat de Nederlandse regering een substantieel deel van de begroting voor ontwikkelingssamenwerking moet besteden aan het verstrekken en promoten van de pil in Afrika; geboortebeperking als remedie tegen de komst van Afrikanen naar Europa.

Het ontmenselijken van Afrikanen

De paniek over het gevaar van de bevolkingsgroei in Afrika is niet nieuw, noch het pleidooi om die tegen te gaan door in Afrika anticonceptie te promoten. De beelden van Afrikaanse migranten op gammele bootjes worden door velen gebruikt ter waarschuwing voor de dreiging die ons te wachten staat in de toekomst, om de discussie over de geboortebeperking als middel tegen migratie te normaliseren. Een ongemakkelijk onderwerp dat gepaard gaat met morele en ethische dillema’s. De gemakzucht waarmee er wordt gesproken over mensen is verontrustend.

Termen als ‘explosieve groei’ en ‘bevolkingsexplosie’ worden door opiniemakers en politici telkens herhaald op een manier die bijdraagt aan het dehumaniseren van Afrikanen. Of dat bewust of onbewust wordt gedaan, is in dezen niet van belang. Vooral als het gaat om een continent als Afrika, met een beladen geschiedenis van kolonisatie en apartheid, is een zorgvuldige woordkeuze een vereiste in het debat.

De arrogantie van mannen zoals Bolkestein, die denken met ontwikkelingsgeld letterlijk te kunnen ingrijpen in de baarmoeder van Afrikaanse vrouwen, laat een misplaatst superioriteitsgevoel zien dat nostalgisch aandoet. Heimwee naar de achttiende en negentiende eeuw helpt niet bij de serieuze uitdagingen van onze tijd.

De feiten

Dat de bevolkingsgroei in Afrika wordt gezien als een bedreiging voor Europa hoor ik de laatste tijd steeds vaker, ook van goedwillende ‘Afrikakenners’ die het gevaar bijna kunnen ruiken en voelen. De waarschuwing klinkt soms even serieus als die voor natuurrampen.

Ik wil best geloven dat Afrika een snelle bevolkingsgroei zal meemaken in de komende jaren, maar dat koppelen aan het grote gevaar voor de welvaart in Europa en explosieve toename van migranten? Dat lukt me niet. Daarmee ontken ik niet de feiten, omdat de feiten een ander beeld laten zien.

Dat meer dan tachtig procent van de Afrikaanse migranten van het ene Afrikaanse land naar het andere trekt is een feit dat systematisch wordt genegeerd in verhalen die de bevolkingsgroei in relatie tot migratie zetten. Dat betekent dat twintig procent naar elders vertrekt, niet alleen naar West-Europa, maar ook naar rijke Arabische landen en het verre Azië.

De aanname dat jongeren in de 54 Afrikaanse landen massaal naar Europa willen afreizen wordt door geen enkel wetenschappelijk onderzoek gestaafd. Als men echt geïnteresseerd is in de juiste voorspellingen, dan is een zorgvuldig onderzoek in alle 54 landen nodig – onderzoek dat lokaal is opgezet en dat wordt uitgevoerd zonder overgevlogen westerse wetenschappers.


Hypocrisie

Het opiniestuk van Bolkestein kwam – toevallig of niet – een paar dagen na een controversiële uitspraak van de Amerikaanse president Donald Trump. Hij zou in een bespreking in het Witte Huis hebben gezegd dat de Verenigde Staten immigranten uit ‘shithole countries’ in Afrika niet moeten opnemen. Dat leidde tot wereldwijde woede en de Verenigde Naties noemden de typering racistisch.

Hoewel beide uitspraken niet op elkaar lijken, zijn ze in de kern vergelijkbaar. Trump en Bolkestein willen een restrictief migratiebeleid, waarin geen ruimte is voor mensen van het Afrikaanse continent. Het contrast tussen de reacties op beide uitspraken laat de pijnlijke realiteit van het huidige debat in Nederland zien: semi-racistische uitspraken worden overgenomen door landelijke kranten zonder enige vorm van terughoudendheid. De publieke verontwaardiging over dit populistische en smakeloze pleidooi laat ook op zich wachten.

Deze vorm van selectieve morele verontwaardiging in Nederland is sinds de verkiezing van Trump aan de orde van de dag. Aldoor moord en brand schreeuwen over Trumps uitspraken en de ogen sluiten voor xenofobe uitlatingen in eigen land getuigt van hypocrisie.

Daarom zou ik iedereen die vaak verontwaardigd is over de toestand in het Witte Huis willen wijzen op een internationaal spreekwoord: ‘Wie in een glazen huis woont, moet niet met stenen gooien.’

 

Ayaan Abukar is politicoloog en expert op het gebied van Migratie & Ontwikkeling. Voor Vice Versa schrijft ze columns en opinies en coördineert ze diverse journalistieke projecten.

Als een derde met hiv kampt

Door Vice Versa | 24 juli 2018

Swaziland kent het hoogste percentage seropositieve inwoners ter wereld. Sinds 2011 probeert het nieuwe infecties te voorkomen door meer te testen en direct hiv-remmers voor te schrijven. Het koninkrijk wil dienen als voorbeeld voor aidsbestrijding in Afrika. ‘Het is geen kostenpost, het is een investering in de toekomst.’

Lees artikel

De strijd om patenten  

Door Manon Stravens | 20 juli 2018

Sinds de schaamteloze rechtszaak van Big Pharma tegen Nelson Mandela in 1998 is veel ten goede veranderd: voor tientallen ontwikkelingslanden zijn generieke en dus veel goedkopere aidsmedicijnen nu voorhanden. Juriste Ellen ’t Hoen riep een ‘patentpool’ in het leven, dat intellectueel eigendom beheert en licenties uitgeeft. Ze vindt dat het mechanisme ook op andere essentiële medicijnen toepasbaar is. ‘Het is een ongelooflijke gemiste kans’, zegt ’t Hoen, ‘als we dat verzuimen.’

Lees artikel

De twee verhalen over aids

Door Joris Tielens | 19 juli 2018

Ruim dertig jaar aidsbestrijding slaagde goeddeels in het bedwingen van de epidemie èn leert ons wat nodig is om de ziekte ten einde te brengen. Maar de wet van de remmende voorsprong geldt: er is veel vooruitgang door behandeling, maar preventie is verwaarloosd. Bovendien dreigt het succesverhaal te vroeg de mondiale financiering te verkleinen, met mogelijk desastreuse gevolgen. Gevraagd: politieke wil.

Lees artikel