Door:
Vice Versa
Vice Versa

18 juli 2018

Tags

Ter gelegenheid van de grote internationale aidsconferentie, die volgende week bijna 20.000 mensen uit de hele wereld naar Amsterdam zal brengen, is een speciale uitgave van Vice Versa verschenen. De epidemie is bedwongen, maar er is politieke wil nodig om aids voor eens en altijd schaakmat te zetten.

Het verhaal van ruim dertig jaar aidsbestrijding is er een van grote successen: gezamenlijk slaagden betrokkenen erin om de epidemie te bedwingen en we weten precies wat nodig is – en hebben de ambitie ook – om de ziekte ten einde te brengen. In deze speciale editie van Vice Versa, die verschijnt vanwege de Internationale Aidsconferentie 2018 in Amsterdam, laten we mooie voorbeelden van deze succesverhalen zien. Zoals Swaziland, ooit het land met het hoogste percentage hiv-positieve inwoners ter wereld. Nu wil het als voorbeeld van aidsbestrijding in Afrika dienen en benadrukt het dat daarin investeren geen kostenpost is, maar een investering in de toekomst. Of dicht bij huis, in ons eigen Amsterdam, waar mensen met hiv zich al vroeg begonnen te organiseren en zich zo een vaste plek aan tafel wisten te verwerven. Deze activisten speelden een rol van belang in de juiste aanpak van de epidemie. Een van de verklaringen voor het succes van aidsbestrijding is dat mensen die tegen de ziekte strijden en mensen met hiv samen een beweging vormen en zich persoonlijk erbij betrokken voelen. U zult in deze special veel inspirerende mensen aan het woord zien.

Maar we zijn er nog lang niet. Zoals de vermaarde Oegandese aidsonderzoeker Peter Mugyenyi ons vroeg om in hoofdletters op te schrijven: AIDSBESTRIJDING MOET WORDEN GEÏNTENSIVEERD. Hij maakt zich zorgen over de politieke wil om de kwestie voor eens en altijd te verhelpen; donoren verminderen hun bijdrage aan aidsbestrijding, terwijl juist nu de beslissende zet is vereist. Verder stagneert met name in Oost-Europa en Centraal-Azië de vooruitgang, of gaat de toestand zelfs achteruit. Ook is aids vooral een probleem voor midden-inkomenslanden geworden, die almaar minder in aanmerking komen voor ontwikkelingssamenwerking.

Deze landen hebben wel geld, maar willen dat niet uitgeven aan preventie en behandeling van groepen die kwetsbaar zijn voor aids. Deze risicogroepen – zoals de lhbt-gemeenschap of sekswerkers – worden zelfs gestigmatiseerd en gecriminaliseerd. Meermaals komt in de special ook ter sprake dat de preventie van hiv te veel verwaarloosd is en dat het vraagstuk te veel is gemedicaliseerd.

Wij hopen dat dit nummer naast inspiratie ook stof tot nadenken geeft. We hebben de kans een wereldprobleem op te lossen, maar dan moeten we nu goed doorpakken. En daarvoor is vooral politieke wil nodig. Hoewel iedereen het vanuit zijn of haar perspectief bekijkt, komt steeds naar voren dat aids niet zomaar een ziekte is, maar dat het om politiek draait – om stigmata, discriminatie en criminalisering te beëindigen.

 

INHOUD SPECIAL

De twee verhalen over aids

Ruim dertig jaar aidsbestrijding slaagde goeddeels in het bedwingen van de epidemie èn leert ons wat nodig is om de ziekte ten einde te brengen. Maar de wet van de remmende voorsprong geldt: er is veel vooruitgang door behandeling, maar preventie is verwaarloosd. Bovendien dreigt het succesverhaal te vroeg de mondiale financiering te verkleinen, met mogelijk desastreuze gevolgen. Gevraagd: politieke wil.

Als een derde met hiv kampt

Swaziland kent het hoogste percentage seropositieve inwoners ter wereld. Sinds 2011 probeert het nieuwe infecties te voorkomen door meer te testen en direct hiv-remmers voor te schrijven. Het koninkrijk wil dienen als voorbeeld voor aidsbestrijding in Afrika. ‘Het is geen kostenpost, het is een investering in de toekomst.’

 Aids te lijf met technologie

Robots helpen chirurgen nauwkeuriger opereren, reddingsteams maken met behulp van drones 3D-modellen van rampgebieden en wij regelen met een app op afstand de temperatuur in ons huis. Moderne technologie vormde onze manier van denken, werken en communiceren. Ook in de strijd tegen hiv en aids biedt ze unieke kansen; ver voorbij de traditionele kaders van de gezondheidszorg.

 Van ‘oplappoging’ tot mondiaal voorbeeld

Zo overrompeld als Amsterdam door de aidsuitbraak was, zo uitgekiend gaat de stad de ziekte sindsdien te lijf. Robert Witlox, Peter Reiss en Peter van Rooijen, drie aidsbestrijders van het eerste uur, over wat de Nederlandse aanpak kenmerkt. Het gaat nu goed, maar we zijn er nog niet: ‘Hoe kleiner het restant van de epidemie, des te verfijnder de werkwijze moet zijn.’

Hoe de oorlog in Oost-Oekraïne de epidemie verergert

De Oekraïense hiv-hulpverlener Olga Palamartsjoek ontvluchtte haar thuisstad Donetsk vanwege de oorlog. Aan de andere kant van de frontlinie probeert ze nu in ballingschap haar strijd tegen aids voort te zetten.

De strijd om patenten

Sinds de schaamteloze rechtszaak van Big Pharma tegen Nelson Mandela in 1998 is veel ten goede veranderd: voor tientallen ontwikkelingslanden zijn generieke en dus veel goedkopere aidsmedicijnen nu voorhanden. Juriste Ellen ’t Hoen riep een ‘patentpool’ in het leven, dat intellectueel eigendom beheert en licenties uitgeeft. Ze vindt dat het mechanisme ook op andere essentiële medicijnen toepasbaar is. ‘Het is een ongelooflijke gemiste kans’, zegt ’t Hoen, ‘als we dat verzuimen.’

Gevraagd: een zachtere landing voor middeninkomenslanden

Terwijl wereldwijd het aantal hiv-infecties afneemt, voltrekt zich een omgekeerde ontwikkeling in Oost-Europa en Centraal-Azië, vooral in de middeninkomenslanden. Donoren trekken zich terug uit de relatief rijke regio, die zelf meer moet bijdragen aan de aidsbestrijding. Deels gebeurt dat al, maar programma’s voor sekswerkers, druggebruikers en homomannen neemt de overheid vaak niet over, vanwege stigmata en wetgeving. Wat betekent dat voor de transitie? Politieke wil is gewenst.

De ommezwaai in Oeganda

Jarenlang gold Oeganda als voorbeeld van succesvolle aidsbestrijding in Afrika. Maar de laatste tijd is die reputatie gewijzigd door wetgeving die het bereiken van risicogroepen bemoeilijkt. Marc Broere keerde terug naar Oeganda en beschrijft de successen en de knelpunten. ‘Iedere vorm van discriminatie en ongelijke toegang tot medicijnen is funest voor het uitbannen van aids. Je opent dan een achterdeur, waardoor het virus kan ontsnappen.’

‘De vraag is nu eerder wannéér er een hiv-geneesmiddel komt dan òf het er komt’

Aids ten einde in 2030? ‘Het kàn zover komen’, maar het grootste gevaar is de gedachte dat de epidemie al bedwongen is, waardoor financiers, overheden en bevolkingen dreigen af te haken. Daarover zijn vertegenwoordigers van ngo’s, de staat en mensen met hiv het eens, in een rondetafelgesprek over de stand van de aidsbestrijding. Maar het optimisme is leidend, aan de vooravond van de Aidsconferentie 2018 in Amsterdam.

 Vier portretjes

En tot slot portretteren we vier inspirerende jonge mensen op het gebied van aidsbestrijding en SRGR. Denise van Dijk (female health company). Alexandra Volgina (GNP+), Melodi Tamarzians (jongerenambassadeur SRGR) en Seema Yasmin (arts/journalist en biograaf Joep Lange)

 

Vice Versa

Vice Versa weet wat er speelt en houdt de lezers op de hoogte van de laatste ontwikkelingen, inzichten en analyses op het gebied van mondiale samenwerking. Dat doen we met onafhankelijke journalistieke berichtgeving, verdiepende achtergronden en door een podium te bieden aan prikkelende opinies.

Als een derde met hiv kampt

Door Vice Versa | 24 juli 2018

Swaziland kent het hoogste percentage seropositieve inwoners ter wereld. Sinds 2011 probeert het nieuwe infecties te voorkomen door meer te testen en direct hiv-remmers voor te schrijven. Het koninkrijk wil dienen als voorbeeld voor aidsbestrijding in Afrika. ‘Het is geen kostenpost, het is een investering in de toekomst.’

Lees artikel

De strijd om patenten  

Door Manon Stravens | 20 juli 2018

Sinds de schaamteloze rechtszaak van Big Pharma tegen Nelson Mandela in 1998 is veel ten goede veranderd: voor tientallen ontwikkelingslanden zijn generieke en dus veel goedkopere aidsmedicijnen nu voorhanden. Juriste Ellen ’t Hoen riep een ‘patentpool’ in het leven, dat intellectueel eigendom beheert en licenties uitgeeft. Ze vindt dat het mechanisme ook op andere essentiële medicijnen toepasbaar is. ‘Het is een ongelooflijke gemiste kans’, zegt ’t Hoen, ‘als we dat verzuimen.’

Lees artikel

De twee verhalen over aids

Door Joris Tielens | 19 juli 2018

Ruim dertig jaar aidsbestrijding slaagde goeddeels in het bedwingen van de epidemie èn leert ons wat nodig is om de ziekte ten einde te brengen. Maar de wet van de remmende voorsprong geldt: er is veel vooruitgang door behandeling, maar preventie is verwaarloosd. Bovendien dreigt het succesverhaal te vroeg de mondiale financiering te verkleinen, met mogelijk desastreuse gevolgen. Gevraagd: politieke wil.

Lees artikel