Door:
Vice Versa
Gerjan Agterhof

6 juni 2018

Categorieën

Tags

Weggestopt in de laatste alinea van de aanbiedingsbrief van de Nederlandse SDG-rapportage aan de Tweede Kamer, is volgens Gerjan Agterhof een potentiële aardverschuiving te vinden. Er wordt een toets aangekondigd die de negatieve gevolgen van Nederland op duurzame ontwikkeling in kaart gaat brengen. En dat is hard nodig.

De afgelopen maanden kwam de FMO, de Nederlandse investeringsbank voor ontwikkelingslanden, slecht in het nieuws. De FMO wordt verweten te weinig hebben gedaan om de moord op Berta Cáceres te voorkomen. Zij was een activiste die streed tegen de aanleg van een dam in de Gualcarque rivier in Honduras, ten dele gefinancierd door de FMO. De dam zou het leefgebied van de inheemse bevolking bedreigen. Hoe kan het gebeuren dat een Nederlandse investeringsbank vóór ontwikkelingslanden in een project investeert wat ten koste gaat van de inheemse bevolking? En hoe voorkomen we dergelijke misstappen in de toekomst?

Het kabinet heeft het voornemen om een loket te openen voor de financiering op het gebied van ‘maatschappelijke transitieopgaven’ zoals verduurzaming, energie, voedsel, onder andere voor Nederlandse bedrijven in het buitenland. Dit loket moet Invest-NL gaan heten. Ook de FMO wordt onderdeel van Invest-NL. Dit lijkt een uitstekende kans om duurzaamheid stevig te waarborgen in dit loket, en mens én milieu prioriteit te geven. En zijn dan de SDG’s niet hét kader en voor investeren via Invest-NL?

Vragen van dit type worden in Nederland gesteld in het IAK, het Integraal Afwegingskader. Het IAK wordt door Rijksambtenaren gebruikt om nut, noodzaak, effectiviteit en consequenties van beleid, wetten en regels te bepalen. Een soort ex-ante assessment dus. Voor het Invest-NL-voorstel zijn de IAK-vragen al beantwoord. De vraag: ‘wat zijn de gevolgen voor burgers, bedrijven, overheid en milieu?’ wordt kort beantwoord. In dat antwoord is echter geen aandacht voor milieu, terwijl investeringen gedaan dankzij Invest-NL wel degelijk een milieu-impact kunnen hebben. Een verdieping van die vragen op het gebied van duurzame ontwikkeling (door middel van de SDGs), kan de zorgvuldigheid waarmee het IAK wordt gehanteerd verbeteren. Verder valt op dat, in een voorstel als Invest-NL, de internationale component van groot belang is, maar dat daarvoor in het huidige IAK nog geen aandacht voor is. Daarom is een herziening van het IAK, met méér aandacht voor duurzaamheid en de impact op ontwikkelingslanden, op zijn plaats.

En guess what?! Die herziening komt er, onder de naam van ‘SDG toets’. Na lang aandringen vanuit de Tweede Kamer, door Elbert Dijkgraaf, Kirsten van den Hul en Isabelle Diks, is het kabinet overstag. Sigrid Kaag, Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, stuurde de Tweede Kamer op 18 mei een belangrijke brief. In die kamerbrief kondigde zij aan beleids-, wets-, en regelvoorstellen te willen gaan toetsen op het behalen van de SDGs. De effecten op het behalen van de SDGs worden nu een zichtbaar onderdeel van het IAK. In het aangepaste IAK zal specifieke aandacht zijn voor de gevolgen voor ontwikkelingslanden en voor gender.

Beleidscoherentie voor ontwikkeling komt dichterbij

Ik ben blij met dit voorstel van de minister. Er wordt al langer gepleit voor een dergelijke toets. Dat dit alles in slechts 156 woorden vermeld werd in de aanbiedingsbrief van de SDG-rapportage, zegt niets over de potentiële impact. Het eerder genoemde voorbeeld van de FMO en Invest-NL laat zien wat de waarde van zorgvuldige beleidsvoorbereiding kan zijn. Moet je je voorstellen dat dit aangepaste toetsingskader straks gaat gelden voor álle nieuwe wetten, regels en beleid. En dat niet alleen ten gunste van Nederland, maar juist ook van ontwikkelingslanden. Dus ook beleidscoherentie voor ontwikkeling komt dichterbij.

Deze herziening zal alleen succesvol zijn wanneer het IAK zorgvuldig wordt toegepast. In de Kamerbrief wordt toegezegd dat het kabinet de toepassing van het IAK door beleidsmakers wil stimuleren. Blijkbaar is die extra stimulans nodig, en beseft ook het kabinet dat. Dat is een teleurstellende constatering, maar de uitbreiding van het IAK biedt kansen om dit te verbeteren! Daarnaast moeten Kamerleden goede toegang hebben tot de beantwoording van de IAK-vragen, zodat zij vervolgens het kabinet ter verantwoording kunnen houden. De beantwoording zou standaard met nieuw beleid of een nieuwe wet of regel moeten worden meegestuurd naar de relevante Kamercommissie.

Het is nu aan het Ministerie van Justitie en Veiligheid, in samenwerking met het Ministerie van Buitenlandse Zaken én het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hoe het nieuwe IAK eruit gaat zien. Maatschappelijke organisaties volgen de uitwerking met spanning. En uiteindelijk, als de SDG toets goed toegepast wordt, moet dat zelfs voor indianen langs de Gualcarque rivier te merken zijn!

 

 

 

Gerjan Agterhof

Gerjan Agterhof werkt sinds 2015 als politiek adviseur bij Woord en Daad. Hij is nauw betrokken bij het maatschappelijke initiatief Building Change (i.s.m. Partos en Foundation Max van er Stoel) wat streeft naar een stevige Nederlandse implementatie van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).

Als een derde met hiv kampt

Door Vice Versa | 24 juli 2018

Swaziland kent het hoogste percentage seropositieve inwoners ter wereld. Sinds 2011 probeert het nieuwe infecties te voorkomen door meer te testen en direct hiv-remmers voor te schrijven. Het koninkrijk wil dienen als voorbeeld voor aidsbestrijding in Afrika. ‘Het is geen kostenpost, het is een investering in de toekomst.’

Lees artikel

De strijd om patenten  

Door Manon Stravens | 20 juli 2018

Sinds de schaamteloze rechtszaak van Big Pharma tegen Nelson Mandela in 1998 is veel ten goede veranderd: voor tientallen ontwikkelingslanden zijn generieke en dus veel goedkopere aidsmedicijnen nu voorhanden. Juriste Ellen ’t Hoen riep een ‘patentpool’ in het leven, dat intellectueel eigendom beheert en licenties uitgeeft. Ze vindt dat het mechanisme ook op andere essentiële medicijnen toepasbaar is. ‘Het is een ongelooflijke gemiste kans’, zegt ’t Hoen, ‘als we dat verzuimen.’

Lees artikel

De twee verhalen over aids

Door Joris Tielens | 19 juli 2018

Ruim dertig jaar aidsbestrijding slaagde goeddeels in het bedwingen van de epidemie èn leert ons wat nodig is om de ziekte ten einde te brengen. Maar de wet van de remmende voorsprong geldt: er is veel vooruitgang door behandeling, maar preventie is verwaarloosd. Bovendien dreigt het succesverhaal te vroeg de mondiale financiering te verkleinen, met mogelijk desastreuse gevolgen. Gevraagd: politieke wil.

Lees artikel