Door:
Marc Broere

16 september 2020

Tags

Gisteren was het Prinsjesdag. We vroegen Paul van den Berg, politiek adviseur van Cordaid, of de koning het in zijn Troonrede nog over internationale samenwerking had en hoe de begroting van minister Kaag eruitziet.

Paul van den Berg

Heb je een goede Prinsjesdag gehad?

‘Ik heb voor mijn doen een rustige Prinsjesdag gehad. Rond 1 uur in de middag de televisie aangezet, de Troonrede gekeken en om 15.15 uur de begrotingsstukken gedownload en bestudeerd. Vervolgens met lobbycollega’s binnen Partos (de branchevereniging van ontwikkelingsorganisaties, mb) de klokken gelijkgezet, wat uiteindelijk tot een gezamenlijke reactie op de Miljoenennota heeft geleid. In voorgaande jaren was Prinsjesdag altijd een stuk enerverender. Al was het alleen maar vanwege de rijtoer en de daarmee gepaard gaande drukte in Den Haag. En de borrels die op of om het Plein plaatsvonden. Gisteren was ik gewoon thuis.’

Had de koning oog voor internationale samenwerking in zijn Troonrede?

‘Het was opmerkelijk hoeveel aandacht er voor de internationale dimensie was in de Troonrede. Daar waar de discussies in de politiek in de afgelopen maanden vrijwel uitsluitend gingen over de impact van COVID-19 op Nederland, sprak de Koning gisteren vrij uitgebreid over het belang van internationale samenwerking. Zowel als morele plicht als uit welbegrepen eigenbelang. Hij zei letterlijk dat goed functionerende internationale samenwerking noodzakelijk is om problemen aan te pakken die geen land of regio alleen de baas kan. Dat is me uit het hart gegrepen. Die dimensie heb ik node gemist in de Haagse debatten van de afgelopen maanden. Het leek af en toe wel alsof we een eiland waren en dat we net deden alsof we als BV Nederland zélf de coronacrisis wel op eigen houtje zouden kunnen gaan oplossen.

‘Wat natuurlijk wel een schrijnende lacune was in de Troonrede, was het niet benoemen van de tragedie van de vluchtelingen op Moria. Het zwijgen daarvoor was even pijnlijk als veelzeggend: een schandvlek waar de regeringspartijen en de premier even niet aan herinnerd willen worden. Maar het moge duidelijk zijn dat dit de komende dagen tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen door de oppositie weer stevig aan de orde zal worden gebracht.’

Op twitter schreef je dat de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zoveel disclaimers had dat het de dikte van een Donald Duck zou hebben gehad zonder al die winstwaarschuwingen. Wat bedoel je?

‘Er staat op bijna elke pagina van de begroting dat het zeer onvoorspelbaar is hoe de Nederlandse economie zich onder invloed van de coronacrisis zal ontwikkelen. Het Centraal Plan Bureau (CPB) heeft recentelijk voorspeld dat er in 2021 weer een economische groei van 3,5% zal plaatshebben. Daarop is deze begroting gestoeld.’

‘Maar als er een tweede golf gaat komen, en die kans is aanzienlijk, zal het economische plaatje er weer heel anders uit gaan zien. En dat heeft gevolgen voor het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Dat is namelijk gekoppeld aan de ontwikkeling van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI). Als dat stijgt, stijgt het ontwikkelingsbudget mee. Als dat daalt, daalt het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Gedurende het begrotingsjaar wordt de begroting op een aantal momenten bijgesteld op basis van nieuwe cijfers van het CPB. Vandaar de disclaimers in de begroting, wat zoveel wil zeggen als: beste lezer, alles wat u leest kan weer anders worden wanneer de Nederlandse economie zich anders ontwikkelt dan we op basis van de kennis van 15 september 2020 weten.’

Wat verwacht je van de Algemene Beschouwingen? Valt daar nog iets te halen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking?

‘Ontwikkelingssamenwerking is over het algemeen een marginaal thema tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Die gaan hoofdzakelijk over nationale aangelegenheden als koopkracht, pensioenen, de arbeidsmarkt, zorg, onderwijs en veiligheid. Maar in dit geval zou het wel eens iets anders kunnen zijn. Ten eerste vanwege de al genoemde Moria-deal, waar minister Kaag ook een rol in speelt. Zij heeft een schamel bedrag van 1 miljoen euro toegezegd voor noodhulp.’

‘Ten tweede omdat in de tegenbegroting die vandaag is gepresenteerd door de PvdA, GroenLinks en de SP 500 miljoen euro méér in ontwikkelingssamenwerking wordt geïnvesteerd dan de regering doet. In de toelichting schrijven ze dat de genoemde drie partijen in tegenstelling tot de regering wél de aanbeveling van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) volgt om fors extra in ontwikkelingssamenwerking te investeren als gevolg van de coronacrisis die een enorme impact heeft op ontwikkelingslanden. Dit is wel een aardige politiek punt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, waarvan ik me kan voorstellen dat Jesse Klaver of Lodewijk Asscher het in hun inbreng gaan hebben.’

‘Ik denk trouwens dat tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen de kans groter is dat er uitgebreid over ontwikkelingssamenwerking wordt gesproken. Twee ontwikkelingswoordvoerders, Chris Stoffer van de SGP en Mahir Alkaya van de SP, zijn ook financiële woordvoerders van hun partij. Zij hebben zich de afgelopen maanden gemanifesteerd als smaakmakers in de debatten met minister Kaag en ze hebben op diverse momenten stevige kritiek geuit op het gebrek aan solidariteit en generositeit vanuit het kabinet richting ontwikkelingslanden. Zij zullen ook zeker het punt gaan maken dat minister van Financiën Hoekstra meer middelen uit de schatkist moet vrijmaken voor internationale samenwerking. Want waarom wel tientallen miljarden uittrekken voor noodfondsen voor Nederlandse bedrijven, en maar een zeer beperkt bedrag voor internationale samenwerking? Nederland is een handelsland bij uitstek, dus investeren elders is ook goed voor ons.’

Het is koffiedik kijken, maar denk je dat we bij de volgende Prinsjesdag nog steeds een minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben?

‘Het is vooral ook een vraag of we dan al een nieuw kabinet hebben, of dat het huidige kabinet nog steeds in demissionaire toestand aan het roer zit. Want dat het een lastige en lange kabinetsformatie zal worden, dat is wel zeker. Maar om je vraag te beantwoorden: ik denk dat de combinatie van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking nog altijd niet ideaal is, omdat het verzoenen van de koopman en de dominee tot ingewikkelde en soms onoplosbare dilemma’s leidt.’

‘Dat zie je bijvoorbeeld in de debatten die minister Kaag heeft over wapenhandel. Hoe kun je tegelijkertijd veiligheid en rechtsorde als prioritair thema hebben als minister voor ontwikkelingssamenwerking en als minister van handel verantwoordelijk zijn voor de handel en doorvoer van wapens? Hier verdient Nederland een flinke boterham mee.’

‘Hier staat tegenover dat er weinig animo zal zijn om de verantwoordelijkheden weer te gaan scheiden, want dat heeft ook de nodige implicaties. Bovendien is het een ook een verkeerd signaal aan de samenleving om weer een extra minister of staatssecretaris aan te stellen. Kortom, ik ga ervan uit dat in het nieuwe kabinet ook weer een minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking plaatsneemt. Tenzij we een combinatie over rechts gaan krijgen, maar die kans is slechts theoretisch.’

How to make smallholder farmers an interesting investment opportunity

Door Hans van de Veen | 22 oktober 2020

Smallholder farmers and small agrifood enterprises are key for sustainable food systems in Africa. They need access to capital, but banks consider it tedious, costly and too much of a risk to invest in them. Initiatives like the IDH Farmfit Fund and crowdfunding platform PlusPlus have been set up to try to break this deadlock. Can these new funds assist smallholder farmers and companies to become a commercially interesting opportunity for financial institutions?

Lees artikel

‘Minister Kaag schuift de verantwoordelijkheid voor de bescherming van mensenrechten door naar Europa’

Door Kelly Groen | 21 oktober 2020

Terwijl landen om ons heen nationale wetgeving optuigen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, laat Nederland het initiatief aan de EU. Zo schuift de minister de oplossing tegen mensenrechtenschendingen door Nederlandse bedrijven op de lange baan, schrijft Kelly Groen van ActionAid.

Lees artikel

Pionieren met gender-onderzoek in het door seksueel geweld geteisterde Congo

Door Marc van Dijk | 19 oktober 2020

Conflict hoeft academische samenwerking niet uit te sluiten. Thea Hilhorst, hoogleraar aan het Haagse International Institute of Social Studies, begeleidde Congolese promovendi en richtte samen met Congolese onderzoekers een onafhankelijk onderzoeksinstituut op. In gesprek met Hilhorst en de Congolese onderzoeksleider Rose Bashwira over potentie en internationale onwil.

Lees artikel