Door:
Paul Hoebink

13 september 2020

Tags

Sigrid Kaag is lijsttrekker van D66 geworden en op weg om onze eerste vrouwelijke minister-president te worden. Paul Hoebink constateert echter dat er in de aanloop naar het lijsttrekkerschap veel over Kaag is gezegd en geschreven, maar dat het nooit over minister Kaag ging. Als je dat ministerschap onder de loep neemt, kun je niet anders constateren dat Kaag een van de zwakste ministers op ontwikkelingssamenwerking is in 55 jaar.

In de verschillende artikelen die de laatste tijd zijn verschenen over het lijsttrekkerschap van Sigrid Kaag worden verschillende, meestal mooie, kwalificaties naar voren gebracht, maar die zijn nooit gebaseerd op haar functioneren als minister. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zou ‘de gave hebben’ en het ‘grote verhaal’ kunnen vertellen, mensen kunnen overtuigen en voor zich kunnen winnen.

Dat wordt dan gebaseerd op haar Abel Herzberg (2018) en Van Randwijk lezingen en haar Koningspreek (beide 2020) die grote indruk hebben gemaakt. Even terzijde latend of dit vooral complimenten zijn aan haar tekstschrijvers, feit is dat deze lezingen veel gedeeld zijn op sociale media en de minister een bijzonder profiel hebben gegeven.

Waar Sigrid Kaag nogal eens overkomt als de koele diplomaat, straalt ze hier een warmte uit die verbindt en inderdaad mensen bij elkaar brengt. Haar grote eloquentie en vlotte omgang met allerlei vragen brengen een mengsel van distantie, maar soms ook humor en warmte. Maar de minister Kaag is geheel afwezig in deze beschouwingen. Het gaat nooit over haar werk en hoe ze functioneert op dat ministerie van Buitenlandse Zaken; nooit over hoe ze als minister voor Buitenlandse Handel en voor Ontwikkelingssamenwerking opereert.

Twitterberichten en reizen

Toen Sigrid Kaag bijna anderhalf jaar minister was, heb ik geprobeerd haar activiteiten in kaart te brengen in mijn column in Vice Versa aan de hand van een analyse van haar twitterberichten en reizen. De uitkomst was dat minister Kaag vooral een minister van Buitenlandse Zaken was (zij verving op dat moment de in opspraak geraakte Halbe Zijlstra tot de huidige minister Stef Blok aantrad) in de beste traditie van dat Nederlandse buitenlandse beleid (met oud-minister Kooijmans als lichtend voorbeeld), met grote aandacht voor mensenrechten.

Op de tweede plaats, concludeerde ik toen, is de minister ook vooral een minister van humanitaire hulp, met veel oog voor het leed van en het investeren in vluchtelingen(kinderen). Ten derde is deze minister, logisch gezien haar portefeuille, een minister voor buitenlandse handel die regelmatig op reis was om de Nederlandse export te bevorderen en Nederlandse bedrijven in het licht te zetten. Dat betekende ook dat Kaag als minister voor Ontwikkelingssamenwerking afwezig was: noch qua twitteren, noch qua reizen, noch qua visies.

Wie de twitter-berichten en reizen van de minister van het afgelopen half jaar analyseert, komt tot vrijwel dezelfde conclusies: handel voorop, daarna humanitaire hulp en de twee bezoeken aan Soedan en Ethiopië lijken helemaal niet over ontwikkelingssamenwerking, maar vooral over democratisering te gaan.

Niet makkelijk

Nu heeft deze minister voor (Buitenlandse Handel en) Ontwikkelingssamenwerking het niet gemakkelijk. De 1,4 miljard aan bezuinigingen van het vorige kabinet zijn doorgezet in het huidige. Het betekent dat de minister nauwelijks middelen heeft om deel te nemen aan (nieuwe) internationale initiatieven. Waar Nederland ooit verreweg de grootste investeerder in het Fast Track Initiative voor onderwijs was, had minister Kaag anderhalf jaar geleden geen cent om mee te doen in de financiering van de opvolger daarvan, de Global Coalition for Education.

Rihanna, ambassadeur van deze coalitie, smeekte nog wel, maar pas in de zomer van 2018 vond de minister wat centjes om mee te doen. Dat is niets nieuws want haar voorgangster kon ook maar een klein bedrag vinden voor de door haar heftig gespinde, en met veel volume aangekondigde She Decides actie toen president Trump aankondigde geld voor family-planning stop te zetten. Daarvoor was er echter al ook door minister Ploumen fors bezuinigd op het VN Bevolkingsfonds (UNFPA), waar Nederland ooit ook de grootste donor was en nu afgezakt is naar de zevende plaats.

Oppervlakkigheid en vreemde keuzes

Weinig geld, maar daar staat dan weer tegenover dat de enige nota van minister Kaag over ontwikkelingssamenwerking ‘Investeren in perspectief: Goed voor de wereld, goed voor Nederland’ uit elkaar valt van oppervlakkigheid. De nota staat geheel en al in het teken van de migratiegolven die daarvoor op Europa afkwamen, overigens zonder dat er een goed onderscheid gemaakt werd tussen asielzoekers en migranten.

Het leidde tot vreemde keuzes om landen die nu de meeste (humanitaire) hulp van Nederland ontvangen, zoals Libanon, tot focuslanden (vroeger heette dat concentratielanden) te maken. Dit waar focuslanden toch landen zouden moeten zijn waar je een langdurige ontwikkelingsrelatie mee opbouwt. Dat doe je niet in middeninkomenslanden met noodhulp.

Ook leidde het tot bizarre andere landenkeuzes: Niger, waar minister Blok nogal armzalig met een beursje van 5 miljoen euro naar toe ging, en Nigeria dat in de jaren zestig vanwege Shell nog korte tijd concentratieland was. In Niger zijn Frankrijk (vanwege de uraniumbelangen van Areva), de Verenigde Staten (vanwege de strijd tegen het terrorisme) en de Europese Unie (vanwege illegale migratie) met honderden miljoenen aanwezig. Wat doet Nederland daar dan nog? Nigeria heeft zélf miljoeneninkomsten uit de olie, dat door zware corruptie nooit aan armoedebestrijding en ontwikkeling ten goede komt; daar helpen die paar miljoen van Nederland dus niets.

Afwezige minister

Kortom, Sigrid Kaag is een afwezige minister. in de debatten over haar kandidatuur voor het lijsttrekkerschap, maar ook op ontwikkelingssamenwerking. Zonder visie op waar het naar toe moet met ontwikkelingssamenwerking en de ombouw daarvan naar internationale samenwerking; zonder bestuurlijke kracht ook. Daarmee is ze een van de zwakste ministers voor Ontwikkelingssamenwerking van de afgelopen 55 jaar. Staat die afwezigheid van minister Kaag in het debat in de Nederlandse media over haar lijsttrekkerschap dan symbool voor de tanende kennis in die Nederlandse pers over ontwikkelingssamenwerking of gaat die beoordeling eerder over mooie worden dan werkelijke daden?

Paul Hoebink is emeritus-hoogleraar aan de Radboud universiteit en gasthoogleraar aan de Hochschule Rhein-Waal in Kleve.

 

Gelijkwaardige samenwerking levert wederzijds voordeel op

Door Marc van Dijk | 17 september 2020

Er is nog lang geen sprake van volledige gelijkwaardigheid tussen het globale Noorden en Zuiden in de wetenschap. Ook in onderzoek naar inclusieve mondiale ontwikkeling is het Noorden dominant. Peter Taylor en Irene Agyepong, voortrekkers op dit gebied, proberen oude patronen te doorbreken.

Lees artikel

Groot contrast Troonrede en begroting Kaag

Door Marc Broere | 16 september 2020

Gisteren was het Prinsjesdag. We vroegen Paul van den Berg, politiek adviseur van Cordaid, of de koning het in zijn Troonrede nog over internationale samenwerking had en hoe de begroting van minister Kaag eruitziet.

Lees artikel

Kunnen we bedrijven dwingen onze telefoons en accu’s eerlijker te maken?

Door Sarah Haaij | 16 september 2020

Internationale afspraken ten spijt brengt de Congolese kobaltproductie de lokale gemeenschap vooral ellende, van landroof tot vervuiling en ernstige gezondheidsklachten In dit slot van een drieluik over de kobaltketen: is maatschappelijk verantwoord kobalt in de maak?

Lees artikel