Door:
Thijs Berman

14 mei 2020

Tags

Een gezondheidscrisis is geen rechtvaardiging voor het ondermijnen van de democratie, stellen Thijs Berman en een aantal andere auteurs in deze opiniebijdrage. Respect voor elk individu, voor mensenrechten en democratie is in de wereldwijde aanpak van Covid-19 niet iets dat wel even kan wachten, maar juist de sleutel naar de oplossing.

In arme landen treft Covid-19 de meest kwetsbare groepen het hardst. Er is medische zorg nodig voor hen, en voedselhulp. De reactie op de pandemie richt zich wereldwijd allereerst op de zorg en op de economie. Daar is de eerste inzet nodig, want daar vallen de hardste klappen in deze crisis.

De klappen vallen alleen niet overal op dezelfde manier. Covid-19 is een motor van ongelijkheid, het versterkt verschillen en tast mensenrechten aan. Als dat zo blijft krijgen we na de crisis dezelfde wereld terug, maar nog onrechtvaardiger, met meer spanning en conflict. Bij de aanpak van de gevolgen van het virus moet dat inzicht leidend zijn.

Het virus is oneerlijk. Het treft niet elke bevolkingsgroep gelijkelijk. Vluchtelingen wachten in Griekenland angstig af tot het virus de kampen binnendringt, terwijl in Colombia duizenden gevluchte Venezolanen weerloos langs de wegen bivakkeren. Zorgverzekeringen zijn zeldzaam in arme landen. De armsten kunnen bovendien hun onzekere inkomen geen dag missen en blijven naar hun werk gaan, ziek of niet ziek. Zolang zij op zichzelf zijn aangewezen blijft het virus zich verspreiden.

Excuus voor repressieve maatregelen

Het virus is een anti-democraat. Het is een welkom excuus voor repressieve maatregelen. In Hongarije verkreeg Orban vrijwel absolute macht, in Zimbabwe wordt de oppositie opnieuw dwarsgezeten – en demonstraties zijn er vanwege het virus verboden. In Bolivia wordt kritiek gesmoord. In Rusland en China is Covid-19 een perfect alibi voor verdere controle op iedere stap van de inwoners. Maar hoe meer repressie, hoe meer propaganda in plaats van werkelijke daling van de statistieken.

Het virus heeft weinig op met vrije media. In meerdere landen – zoals in Bosnië-Herzegovina, Rusland, Roemenië – is de persvrijheid door coronamaatregelen in het nauw gebracht. Daar gedijt het virus prima bij, want de aanpak wordt er niet beter op. De kwaliteit van beleid stijgt juist dankzij kritische vragen en open toegang tot informatie.

Het virus is een vrouwenhater. Vrouwen staan aan de frontlijn. Zij nemen in de arme landen de risico’s door naar de markt te blijven gaan, door water te halen en de zieken te verzorgen. Zij worden dus ook zelf ziek. In Oeganda en in vele andere landen moeten vanwege de lockdown kleine winkels hun deuren sluiten. Deze winkels worden vaak gerund door vrouwen die geen beroep kunnen doen op hulp van de overheid, omdat die alleen bestemd is voor grotere ondernemers die in de formele sector werken. Regeringen zonder vrouwen hebben hier te weinig oog voor; het zoveelste argument voor meer vrouwen in de politiek. Inclusieve democratie helpt.

Grote kansen voor politiek leiderschap

De pandemie biedt echter grote kansen voor politiek leiderschap dat de dialoog zoekt met de meest kwetsbaren en zich richt op alle groepen in de samenleving, want die aanpak is een voorwaarde voor het succes van de strijd tegen de ziekte.

Inzicht in de condities waaronder het virus gedijt toont de weg naar het antwoord. In Mali beseft het gemeentebestuur van Bamako de grote sociale en gezondheidsrisico’s van een ongelijke aanpak, en zoekt nu overleg met de inwoners. Dat gebeurt onder meer via sociale media bedrijfjes van jonge Malinezen. Het doel hiervan is dat de bevolking acteur wordt in en niet het lijdend voorwerp van de respons op Corona. Geloofsgemeenschappen kunnen daarbij het voorbeeld geven en een verbindende rol spelen. In Senegal kreeg de kathedraal van Kaolack zeep en ontsmettingsmiddel van de imam van de stad. Ondertussen zorgt de Senegalese overheid voor voedselhulp voor de armsten, opdat de dagloners de lockdown kunnen respecteren.

De lockdown biedt de kans om te laten zien dat samenwerking en een open dialoog leidt tot gezamenlijk gedragen beleid dat het virus terugdringt en sociale spanningen voorkomt.

Maar dat geldt niet alleen in Mali of Senegal. Regeringen wereldwijd, en ook het IMF en de Wereldbank hebben razendsnel middelen vrijgemaakt om noodmaatregelen te ondersteunen, in deze plotselinge en enorme crisis. Bij al die uitgaven hoort eerlijke verdeling voorop te staan.

Zoals ook het advies dd 11/05 jl. aan de regering van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) over de wereldwijde aanpak van corona stelt, was de les van de ebola-crisis dat “lokaal ownership en legitimiteit van belang zijn om een pandemie in lokale gemeenschappen te bestrijden“. Dan is het ook van belang om daarin te investeren, met een deel van de 1 miljard Euro die de AIV voorstelt extra vrij te maken voor hulp vanuit Nederland.

Luisteren naar mensen

Wij roepen de Nederlandse regering en de EU op om ondersteuning van democratie te zien als onlosmakelijk deel van het antwoord op het coronavirus. Regeringen moeten, juist ook in deze crisistijd, blijven luisteren naar mensen, ook naar de groepen die nu te weinig gehoor vinden. Denk aan de allerarmsten, aan mensen in slecht bereikbare regio’s, vrouwen. Anders komen de sterkste spelers met de grootste invloed op politieke leiders als winnaars van deze crisis uit de bus. Dat is een recept voor falen, omdat teveel groepen dan aan de zijlijn blijven staan zodat het virus kan voortleven.

Een gezondheidscrisis is geen rechtvaardiging voor het ondermijnen van de democratie. Respect voor elk individu, voor mensenrechten en democratie is in de wereldwijde aanpak van Covid-19 niet iets dat wel even kan wachten. Het is de sleutel naar de oplossing.

 

Thijs Berman, directeur Nederlands Instituut voor Meerpartijen Democratie (NIMD)

Doudou Dia, directeur Institut Gorée (Senegal)

Pepijn Gerrits, directeur Nederlands Helsinki Comité

Eunice Musiime, directeur Akina Mama Wa Afrika, Oeganda

Angela Rodriguez, directeur NIMD Colombia

fotocredit: De Malinese partnerorganisatie Tuwindi van NIMD aan het werk. De organisatie heeft een app ontwikkeld waarmee politici direct met kiezers kunnen communiceren.

Wacht nou eens op de hulpvraag!

Door Anika Altaf | 29 mei 2020

Bij deze COVID-19 crisis initiëren ontwikkelingsorganisaties allerlei acties in tientallen landen in Azië en Afrika. Maar sluiten die wel aan op waar mensen behoefte aan hebben en zijn deze wel kosteneffectief? Anika Altaf en Betteke de Gaay Fortman pleiten ervoor om niet in oude reflexen terug te vallen, maar nauwgezet uit te zoeken wat de hulpvraag is en goed te luisteren naar de mensen om wie het gaat.

Lees artikel

Corona steun via particuliere initiatieven

Door Marc Broere | 28 mei 2020

Niet alleen grote organisaties zijn actief met het geven van noodhulp tijdens de coronacrisis. Wilde Ganzen is een speciaal corona fonds gestart voor Nederlandse particuliere initiatieven en hun lokale partners. Zij zitten vaak in haarvaten van de samenleving en kunnen de meest gemarginaliseerde groepen bereiken.

Lees artikel

5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens

Door Maria van der Heide | 27 mei 2020

De coronacrisis biedt kansen om te praten over wat het begrip waarde echt betekent in waardeketens, schrijven Maria van der Heide en Danielle Hirsch in deze opiniebijdrage. Waarde wordt nu uitgedrukt in economische termen als winst en groei. Maar wat hebben we aan winst en groei als de grondstoffen op zijn, mensen onbeschermd op straat staan en het klimaat de aarde onleefbaar maakt? Er zijn waardeketens, die wél werken en waar waarde een veel breder begrip is. 5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens.

Lees artikel