Door:
Jack van Ham

21 april 2020

Tags

Vakbonden, belangenorganisaties van en voor de publieke sectoren, progressieve politieke partijen en Ngo’s wereldwijd moeten zich op ongekende wijze gaan roeren, schrijft Jack van Ham (oud-directeur van het Rode Kruis en ICCO) in deze opiniebijdrage. Dit om te voorkomen dat de wereld weer zo wordt als voor de coronacrisis, want dan krijg je een ongelijke overspannen samenleving die zijn eigen bronnen vernietigt en het grootste deel van de bewoners berooid achterlaat.

Jack van Ham

De corona crisis voltrekt zich in een tijd van snoeihard individualisme. Van eigen land, volk of mijn eigen belang eerst. Uit de bocht gevlogen globalisering, ongelijkheid en een ‘wilde rit’ over een eindige aardbol. Een aardbol die niet behouden wordt voor komende generaties, maar door grenzeloze consumptie wordt gemolesteerd.

Die rit kent ongelijke spelers

Spelers, de meerderheid, die moeite doen zich nog enigszins aan regels te houden en spelers die zichzelf, het land, de wereld als privédomein beschouwen en zich als zodanig gedragen. Ongeveer 5% van de wereldbevolking bezit en domineert 80% van het resultaat van wereldse arbeid en handel. Een handvol wereldleiders hebben bepaald hoe een groot deel van de bevolking zich moet gedragen en hoe het kan en mag leven. Een deel van de wereld dat zich ‘beschaafd’ noemt, dat zich superieur gedraagt en zich het grootste deel van de aarde en haar opbrengsten heeft toegeëigend en maar mondjesmaat deelt. Decennialang met een schamel bedrag van 100 miljard per jaar om de armoede en ongelijkheid in de wereld te bestrijden.

Maar ook binnen het relatief welvarende Europa blijken de verschillen uiteindelijk enorm. Gezagsgetrouwe landen die zich proberen aan afspraken te houden en landen, lees politici, die zich weinig gelegen laten aan afspraken om risico’s te beperken, corruptie en georganiseerde misdaad onvoldoende bestrijden en structureel te veel geld uitgeven. Lucratief, dat wel. Althans, dat dachten zij.

Einde aan het sprookje

Aan het zelfbedachte sprookje is nu in 12 jaar tijd 2 keer ‘bijna’ een einde gekomen. Eerst voornamelijk door het gedrag van bankiers, multinationals en roofkapitaal en nu door een onvoorzien en onverwacht wereldwijd virus.  Zoals ook nu werd in de periode van de financiële crisis een beroep gedaan op ‘de bevolking’.

Met opgebrachte en op te brengen belastinggelden en langdurige matiging van loon, uitkering en pensioen en verschraling van vele publieke sectoren, moesten de financiële instellingen en het bedrijfsleven uit de wind worden gehouden of direct worden gesteund.

‘Solidariteit’ met degenen die zich de decennia daarvoor via een net van onrecht, ongelijkheid en onredelijkheid de posities hadden verworven in de samenleving zoals deze was ontstaan. Met alle angst die er werd ingejaagd is de bevolking van Europa in meer of mindere mate akkoord moeten gaan met een jarenlange matiging.

Duizenden miljarden zijn gebruikt om de gevestigde belangen te herstellen. Zodra de mogelijkheid zich voordeed draaide de bescheidenheid van bankiers en andere machthebbers. De zakken werden weer diep, nog dieper dan voor de crisis, de corruptie en misdaad in sommige delen van Europa kende een ongekende bloei. In 2019, toen de economische groei te opzichtig werd en het aantal miljardairs maar bleef stijgen, werd voorzichtig gesproken over herstel en groei in loon en uitkering, meer inspanning voor de bestrijding van armoede, en investering in duurzaamheid hier en in de rest van de wereld.

Roet in het eten

Helaas, deze keer gooit een tot nu toe onbekend virus roet in het eten. En ook nu weten degenen die macht, middelen en invloed hebben de zaken niet op te lossen zonder een massaal beroep te doen op de bevolking van Europa en de Verenigde Staten. Minstens 5 biljoen (5000 miljard) wordt uitgetrokken om ervoor te zorgen dat het systeem, de structuur die wij kennen, overeind blijft.

Het kan dus wel, massaal investeren in armoede en duurzaamheid, en in herstel van de aardbol. Natuurlijk kan het. Geld is een afspraak, niets meer of minder. En dat blijkt ook. Alleen de verdeling is het probleem en daar gaat het mis. De eerdergenoemde 5% zal ook nu niet bereid zijn de bevoorrechte posities op te geven. En dus moet solidariteit en compassie weer worden opgepoetst.

De bevolking moet deze ongekende geldschepping gaan betalen. Miljarden werknemers, gepensioneerden en kleine zelfstandigen vormen het benodigde volume waarop en waarvan belasting wordt geheven en ontvangen om deze schuldenberg te kunnen betalen. Nu en nog vele decennia hierna. Als ‘wereldburger’ ben ik, en velen met mij, zeer bereid ons met compassie en solidariteit te verbinden met de Spanjaarden, Italianen, Franse, Duitse, Amerikaanse en alle volkeren die vermalen worden in deze crisis.

Maar niet zonder voorwaarden. We moeten niet terug willen naar hoe het was.  We moeten meer duurzaamheid, rechtvaardigheid en gelijkheid eisen van onze politici. Als we weer gaan doen wat we deden, krijgen we wat we eerder kregen en dat is niet de bedoeling. Politici, ga voor deugdelijke verandering, niet voor kijkcijfers.

Na corona

Applaus voor de medewerkers in de zorg, waardering voor de publieke sector, zorg om cultuur en een dringend beroep van ambassadeurs op solidariteit, gericht aan ‘de vrienden’ in Nederland, is sympathiek en vooral nodig.

Zoals eerder betoogd vormen de massa’s werknemers, kleine zelfstandigen, gepensioneerden en kleine spaarders via belastingheffing de bronnen voor de betaling van de benodigde herstelgelden, lees schulden. Dat kan en moet echter niet onvoorwaardelijk. Niet terug naar hoe het was moet een leidend motief worden. Niet 5% van de wereld die beslag legt op het grootste deel wat deze wereld voortbrengt of in zich heeft. Geen belastingontwijking en onderbetaling meer, maar een rechtvaardige verdeling van lusten en lasten. Duurzaamheid en meer gelijkheid moet de richting gever voor politici zijn die besluiten moeten gaan nemen hoe de inrichting van de post-coronawereld gaat worden.

Vakbonden, belangenorganisaties van en voor de publieke sectoren, progressieve partijen en Ngo’s wereldwijd moeten zich op ongekende wijze gaan roeren. ‘Samenspraak en Tegenspraak’ zijn na corona geen theoretische begrippen voor het krijgen van subsidies meer, maar het hart en ziel van de strijd die nodig is voor wereldwijde rechtvaardigheid en duurzaamheid op de grens van een nodig en nieuw tijdperk.

Dat er haast geboden is mag blijken uit de kramp waarin een deel van de ‘oude’ en nog huidige macht schiet. De CEO van KLM -feitelijk failliet- die een hogere bonus bepleitte, Trump die zich verzet heeft tegen een onafhankelijke controle op de 500 miljard dollar die aan steun voor het Amerikaanse bedrijfsleven is vrijgemaakt, en Booking.com dat ondanks een winst van 3 miljard euro vorig jaar gebruik wil maken van de steunfondsen voor het bedrijfsleven in Nederland.

Dat moeten we niet meer willen. Niet meer terug naar hoe het was, want dan krijg je wat je kreeg. Een ongelijke overspannen samenleving die zijn eigen bronnen vernietigt en het grootste deel van de bewoners berooid achterlaat.

Wacht nou eens op de hulpvraag!

Door Anika Altaf | 29 mei 2020

Bij deze COVID-19 crisis initiëren ontwikkelingsorganisaties allerlei acties in tientallen landen in Azië en Afrika. Maar sluiten die wel aan op waar mensen behoefte aan hebben en zijn deze wel kosteneffectief? Anika Altaf en Betteke de Gaay Fortman pleiten ervoor om niet in oude reflexen terug te vallen, maar nauwgezet uit te zoeken wat de hulpvraag is en goed te luisteren naar de mensen om wie het gaat.

Lees artikel

Corona steun via particuliere initiatieven

Door Marc Broere | 28 mei 2020

Niet alleen grote organisaties zijn actief met het geven van noodhulp tijdens de coronacrisis. Wilde Ganzen is een speciaal corona fonds gestart voor Nederlandse particuliere initiatieven en hun lokale partners. Zij zitten vaak in haarvaten van de samenleving en kunnen de meest gemarginaliseerde groepen bereiken.

Lees artikel

5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens

Door Maria van der Heide | 27 mei 2020

De coronacrisis biedt kansen om te praten over wat het begrip waarde echt betekent in waardeketens, schrijven Maria van der Heide en Danielle Hirsch in deze opiniebijdrage. Waarde wordt nu uitgedrukt in economische termen als winst en groei. Maar wat hebben we aan winst en groei als de grondstoffen op zijn, mensen onbeschermd op straat staan en het klimaat de aarde onleefbaar maakt? Er zijn waardeketens, die wél werken en waar waarde een veel breder begrip is. 5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens.

Lees artikel