Door:
Bob van Dillen

5 december 2019

Tags

Nu er een humanitaire crisis is in onze eigen regio, geeft de Nederlandse overheid niet thuis. Dat schrijft Bob van Dillen van Cordaid, die de situatie nauwgezet volgt, in deze opiniebijdrage. Ondertussen wordt de situatie steeds nijpender en krijgen vluchtelingen op Curaçao geen menswaardige behandeling.

Ook in Nederland begint langzaam door te dringen dat de gevolgen van de politieke crisis in Venezuela steeds zwaarder drukken op Aruba, Bonaire en Curaçao, ook wel de ABC-eilanden genoemd. Ayaan Abukar schreef onlangs op deze site een mooi verhaal over de Venezolaanse vluchtelingen op Curaçao. Ik was afgelopen maart ook op Curaçao en Bonaire en sprak daar met maatschappelijke en kerkelijke organisaties en met de vluchtelingen zelf.

Velen van hen bereiken de eilanden per boot, en leven onder de radar in armoede, uitbuiting en angst om te worden opgepakt en uitgezet naar Venezuela of een buurland. Vooral op Curaçao is de situatie kritiek, met ongeveer 16.000 vluchtelingen op een tien keer zo grote bevolking. Stel je eens voor dat wij tussen Groningen en Maastricht zo’n 1.7 miljoen mensen zouden moeten opvangen. Zouden we dan niet onze buren en vrienden om hulp vragen?

Autonome landen binnen het koninkrijk

Aruba en Curaçao zijn sinds 2010 autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden, aan elkaar en aan Nederland verbonden door een ‘Statuut’. Volgens dit Statuut verlenen de landen elkaar op verzoek onderlinge bijstand bij nijpende problemen. Zulke verzoeken hebben Aruba en Curaçao inderdaad gedaan, en daarop heeft de Nederlandse regering afgelopen maart uiteindelijk een bedrag van € 23,8 miljoen beschikbaar gesteld in de Voorjaarsnota.

Echter, de uitwerking daarvan na de zomer laat zien dat Nederland de humanitaire crisis niet echt serieus neemt. Allereerst wordt € 10,7 miljoen gereserveerd voor toekomstige crisisbeheersing in de regio, alsof de regio niet nu al in brand staat. Het grootste bedrag van bijna € 11,5 miljoen is grotendeels bedoeld voor versterking van de kustwacht, verbetering van detentiefaciliteiten en -capaciteiten en professionalisering van de verantwoordelijke migratie- en asieldiensten.

Kortom, om mensen beter tegen te houden, op te sluiten en terug te sturen als ze geen ‘echte vluchtelingen’ zijn. Dit is opvang in de regio anno 2019, in dit geval ook nog onze eigen regio. Schaamteloos!

Dringende hulp nodig

Want intussen is er dringend behoefte aan humanitaire hulp voor tienduizenden mensen: voedsel, onderdak, onderwijs, en vooral gezondheidszorg -waaronder mentale en psychosociale hulp. Er is ook dringend hulp nodig voor de gastgemeenschappen die de vluchtelingen opvangen maar ook zelf hulpbehoevend zijn.

In mei heeft de Aruba Nederland om additionele bijstand verzocht. Daarop heeft de regering eenmalig een klein bedrag (€ 1,7 miljoen) toegezegd voor diverse sociaal-maatschappelijke projecten op Aruba, zoals in het onderwijs, de gezondheidszorg en de opvang van kwetsbare groepen. Op de andere twee eilanden probeert onze partner Caritas Willemstad met beperkte middelen zoveel mogelijk hulp te bieden. Zij vragen zich ook af: waarom vragen Aruba en Curaçao niet om veel meer substantiële humanitaire hulp? En waarom weigert Nederland die te verstrekken, ook op Bonaire? Het antwoord luidt: aanzuigende werking. ‘Het is al te vol, er kunnen geen mensen meer bij. Het draagvlak staat onder druk.’

De advocaat in het verhaal van Ayaan Abukar verwijst terecht naar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat vluchtelingen een menswaardige behandeling garandeert. Het Vluchtelingenverdrag verbiedt het terugsturen naar onveilige situaties, maar dat verdrag heeft Curaçao niet ondertekend.

Als maatschappelijke organisaties verwerpen we het oppakken, vastzetten en collectief uitzetten, wat de gangbare praktijk op Curaçao is en waar nu ook Nederlandse militairen aan bijdragen. Dat is totaal verwerpelijk.

In plaats daarvan pleiten we voor een tijdelijke verblijfstatus, inclusief het verschaffen van werkvergunningen, zodat Venezolaanse vluchtelingen niet meer uitgebuit of misbruikt worden. Zo kunnen vluchtelingen zoveel mogelijk zélf in hun levensomstandigheden voorzien. Hulp voor de lokale bevolking, die ook in snel tempo verarmt, voorkomt negatieve reacties op de komst en opvang van vluchtelingen.


Belang van individuele toetsing

Wat vindt ons parlement?

De ChristenUnie verzocht de Nederlandse regering in april per motie om Curaçao te vragen te stoppen met het terugsturen van vluchtelingen naar Venezuela. Staatssecretaris Knops voor Koninkrijksrelaties gaf aan dat het aan Curaçao zelf is om te bepalen wie al dan niet asielstatus krijgt, en dus wie mag blijven. En hij voegde daar later aan toe dat uit het EVRM niet automatisch een verplichting tot het bieden van opvang volgt, en dat het een autonome (lands)aangelegenheid van Aruba en Curaçao is of, en in welke mate, zij opvang bieden.

Wel heeft de staatssecretaris de Curaçaose regering gewezen op het belang van individuele toetsing van asielaanvragers en een goed werkende ‘vreemdelingenketen’. Daar is nu inderdaad geen sprake van. Vluchtelingen worden gezien als economische migranten en van een recent in het leven geroepen asielprocedure is in de praktijk nagenoeg niets bekend. Als vluchteling neem je het risico natuurlijk niet om linea recta teruggestuurd te worden.


Steeds groter aantal ongedocumenteerden

Gevolg is een steeds groter aantal ongedocumenteerden op de eilanden, en een schrijnende behoefte aan eten, kleding en medicijnen onder vluchtelingen op Aruba en Curaçao. Het CDA erkent dit en heeft in oktober per motie voorgesteld middelen vrij te maken uit het budget voor Ontwikkelingssamenwerking (OS). Zoals ook wordt gedaan voor de opvang van vluchtelingen in Colombia.

De vraag is of er ontwikkelingsgeld in niet- ontwikkelingslanden, of zelfs in onderdelen van het Koninkrijk, mag worden besteed. Daar zijn in de OESO duidelijke regels voor afgesproken. Voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers in Nederland is hiervoor een uitzondering gemaakt, hetgeen tot enorme tekorten op de OS-begroting heeft geleid.

Dan maar minder geld voor armoede in Afrika? Dat moeten we niet willen. Het zou normaal gesproken door het ministerie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties betaald moeten worden. Staatssecretaris Knops lijkt hier echter helemaal niks voor te voelen. Zijn collega Broekers is medeverantwoordelijk voor het integrale migratiebeleid, door haar voorganger Harbers nog enthousiast verdedigd in de Tweede Kamer. Onderdeel daarvan is de opvang in de regio. Maar nu er een humanitaire crisis is in onze eigen regio geeft ook zij niet thuis. De vluchtelingen op Aruba en Curaçao dreigen zo tussen wal en schip te vallen. Een wel heel macaber vooruitzicht voor hen die de boottocht hebben overleefd in de hoop op een veilig bestaan.

‘Controle over je portemonnee is controle over je keuzes’

Door Eva Huson | 23 januari 2020

In Nepal bindt een dappere vrouwenbeweging de strijd aan met hulpafhankelijkheid en weigert ze principieel fondsen van grote, buitenlandse geldschieters. Een interview in de shift the power-reeks over hoe je als kleine hulporganisatie prima het heft in eigen hand kunt nemen.

Lees artikel

Het Malinese huis van democratie is aan verbouwing toe

Door Ayaan Abukar | 22 januari 2020

Vóór de crisis in 2012 was Mali op het oog een modeldemocratie, maar door migratie en geweld in het noorden is het land nu van geopolitieke betekenis. En het ligt in een van de drie focusregio’s van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid. Een tweeluik over het Malinese partnerschap: om te beginnen de politieke achtergrond, ter plekke geschetst.

Lees artikel

Samenwerken in Mali

Door Marc Broere | 20 januari 2020

De komende twee weken staat Mali centraal in ons project ‘Samenspraak en Tegenspraak: de oogst.’ Voor de crisis in 2012 was Mali op het oog een goed functionerende democratie dat weinig in de schijnwerpers stond, maar door de migratie en het geweld in het noorden is het land nu van geopolitieke betekenis. Ook ligt het in een van de drie focusregio’s van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid.

Lees artikel