Door:
Marc Broere

18 november 2019

Tags

Voor Mariam Twahir is sport het beste gereedschap voor vredesopbouw. Ze is coach in een sloppenwijk in Nairobi, met meer meisjes dan jongens onder haar hoede. ‘Op het veld is er geen conflict en vergeten ze waar ze vandaan komen.’

Door Marc Broere en Eunice Mwaura

Op een trainingsveld aan de rand van Kibera heeft zich een groep schoolkinderen verzameld om sportoefeningen te doen. Mariam Twahir doet vandaag niet mee; ze is net bevallen van haar derde kind. Doorgaans staat ze eens per week voor een groep van zestig jongeren, iedere donderdag van vier tot half zes ’s middags.

Twahir en haar man Ben Ooko zijn de drijvende krachten achter Amani Kibera, een vredesorganisatie die is opgericht na het geweld dat in Kenia uitbrak rondom de verkiezingen in 2007. Kibera is de op een na grootste sloppenwijk in Afrika, ze ligt in het zuidwesten van de Keniaanse hoofdstad Nairobi en de schattingen over het aantal inwoners lopen uiteen van zevenhonderdduizend tot meer dan een miljoen.

Amani Kibera gebruikt sport, mode en promotie van lezen onder kinderen als middel om mensen met verschillende etnische achtergronden op een vreedzame manier bijeen te brengen. De filosofie is simpel: als mensen elkaar kennen en samen activiteiten ondernemen, verdwijnen vooroordelen en kun je gewelddadige uitbarstingen in de toekomst voorkomen. Dan zijn ze minder vatbaar voor opstokerij van politici die in verkiezingstijd vaak oorlogszuchtige taal uitslaan.

Onlangs is Amani Kibera de campagne Stones4Peace begonnen om stenen in te zamelen. In het verleden werden stenen vooral gebruikt om naar elkaar en naar de politie te gooien, nu om gezamenlijk een nieuw gemeenschapshuis mee te bouwen. Symbolischer kan het niet.

 

Ongekend enthousiasme

Mariam Twahir ademt sport. Praten over sport maakt een ongekend enthousiasme bij haar los. ‘Als je een goede sportprestatie hebt neergezet’, zegt ze, ‘of gewoon een middag voor je plezier hebt gesport, heeft dat meteen een positieve weerslag op hoe je je voelt en hoe je in je vel zit.’

Als rolmodel noemt ze haar man, ‘die de kwaliteit van veel levens in Kibera heeft verbeterd’ – hoewel ze het jammer vindt dat hij voor Arsenal is en niet zoals zij voor Manchester United. Haar andere rolmodel is tennisster Serena Williams. ‘Zij gelooft niet alleen in zichzelf, maar steekt ook haar hand uit om de minderbedeelden in de samenleving te helpen.’

De grootste prestatie van Amani Kibera, zegt Twahir, is dat de mentaliteit van veel mensen is veranderd. ‘We brengen jongeren van verschillende etnische achtergronden samen tijdens voetbaltoernooien en onze sportactiviteiten. Ze voetballen met elkaar zonder dat er conflicten zijn of dat iemands achtergrond een rol speelt. Als ze op het veld zijn, vergeten ze waar ze vandaan komen en gaat het alleen om het spel. Sport is het belangrijkste gereedschap om aan vredesopbouw te doen.’

Zelf groeide Twahir ook op in Kibera, in een gezin van zes kinderen. Na de middelbare school ging ze werken om zich een aantal opleidingen in de avonduren te kunnen permitteren; ze heeft diploma’s in de mode en design, in bedrijfsinformatie en communicatietechnologie. Binnen Amani Kibera is ze de coördinator van het Uwezo Girls Empowerment-programma waarin ze twintig modestudenten begeleidt.

‘Ik heb altijd met meisjes uit mijn gemeenschap willen werken’, vertelt ze. ‘Als je een vrouw zelfbewust maakt, versterk je heel de samenleving. Als ik zie dat meisjes betrokken raken bij activiteiten, voel ik dat er echte verandering plaatsvindt in een samenleving. Ook als meisjes bij de sport betrokken zijn, weet ik dat ze aan het einde van de dag naar huis gaan en de dingen die ze hebben geleerd op het veld doorgeven aan hun familie.’

Vreedzame gemeenschap

Mariam Twahir praat liefdevol over Kibera. Met haar man Ben ziet ze het ook als taak de beeldvorming over Kibera te veranderen; veel inwoners van Nairobi associëren sloppenwijken met criminaliteit en geweld. Zij kijkt er anders naar. ‘Kibera bestaat uit dertien verschillende buurten. Je vindt er mensen met allerlei etnische achtergronden, wat vaak als problematisch wordt gezien. Ik draai het liever om: ik vind Kibera juist dáárom bruisend en kosmopolitisch.’

Ze houdt van Kibera omdat het ‘een wijkgevoel’ heeft. ‘Wij wonen in een buurt die Olympic heet. Als je niets meer te eten hebt, kun je altijd bij je buurman terecht. In Kibera zorgen de mensen voor elkaar. Ik zou nooit in een wijk willen wonen waarin de huizen met hekken worden beveiligd. Kibera is een vreedzame gemeenschap.’

Toch is het niet altijd zo geweest. Na de presidentsverkiezingen van 2007 braken er in heel Kenia etnisch gerelateerde onlusten uit, waarbij duizenden doden vielen. Zeker in sloppenwijken als Kibera en Mathare Valley was de situatie explosief.

‘Tijdens de vorige verkiezingen – twee jaar geleden – was het al lang niet meer zo slecht als in 2007’, zegt ze. ‘Toen werd de jeugd echt misbruikt door politici die mensen tegen elkaar opstookten. We hebben nu te maken met een jonge bevolking die veel weerbaarder en zelfbewuster is en daarom vastbesloten om de vrede te handhaven.’

‘Kijk eens hoeveel jongeren er meedoen aan onze activiteiten als vredesambassadeur of bij het sporten? Kijk eens naar hoeveel jongeren uit Kibera jeugdgroepen formeren voor een betere samenleving, voor het schoonmaken van hun leefomgeving of het inzamelen van afval voor recycling? Ik denk dat deze positieve waarden worden gegenereerd vanuit huis en op het sportveld. Hierdoor maken jongeren nu de juiste keuzes.’

 

Weinig belemmeringen

Ze noemde het al: het sportveld. Ze is blij dat ze via Amani Kibera ook die passie een plek kan geven. De groep waarmee Twahir iedere donderdag sport bestaat uit 35 meisjes en 25 jongens. Ze ziet weinig specifieke belemmeringen voor meisjes.

‘Als het gaat om sporten, is dat probleem groter in de topsport dan op wijkniveau. Het lijkt me goed als onze topclubs of ons nationaal voetbalelftal eens een vrouwelijke coach zouden hebben. Maar ook in Nederland zie je dat helaas nog niet. Op wijkniveau kunnen meisjes gewoon meedoen – als er al een reden is dat ze tòch soms eerder afhaken, is dat meestal een tienerzwangerschap of een vroeg huwelijk.’

‘Soms komt het voor dat ouders bezwaar ertegen hebben dat hun dochter sport’, vervolgt ze. ‘Wij praten dan met ze en leggen uit hoe belangrijk sport voor hun dochter is. Dan vertellen we dat sport goed is voor de ontwikkeling van de botten en spieren van kinderen, dat sport goed is voor je hersenen en voor de schoolprestaties. Sporten is dus van belang voor je toekomstige academische ontwikkeling en voor hoe je later in de samenleving terechtkomt.’

‘Ook benadrukken we het psychologische aspect; kinderen die sporten komen meestal niet op het verkeerde pad terecht. We zien dat juist de kinderen die sporten vaardigheden ontwikkelen, waardoor ze later een steunpilaar worden in de gemeenschap. Voor zulke argumenten zijn ouders meestal wel gevoelig.’

 

Echte verandering

Binnenkort, als de baby wat groter is, gaat ze met haar werk verder en met het geven van de wekelijkse sportlessen. ‘Sport is de beste manier om jongeren levenslessen te laten opdoen’, zegt ze. ‘Nergens anders krijgen jongeren meer levensvaardigheden aangereikt dan tijdens het sporten.’

‘Het geeft ze zelfvertrouwen, leert ze op een assertieve manier te communiceren, stimuleert leiderschap en verantwoordelijkheidsgevoel en zorgt voor timemanagement. Ook leren we jongeren hoe ze kunnen omgaan met emoties en hoe ze zichzelf kunnen beheersen. Als je boos bent op iemand, hoef je niet meteen erop los te slaan. Dan moet je juist met iemand praten.’

Vooral van de nabesprekingen geniet ze. ‘We evalueren hoe het spel is verlopen en gaan met elkaar in gesprek – daarvan leren jongeren het meest. Het gaat echt om de ervaring. Al deze ervaringen leiden tot verandering bij de jongeren zelf en in de gemeenschap.’

De slotvraag of het voor haar als vrouw anders is dan voor een mannelijke coach, wuift ze lachend weg. ‘Ik zie mijn vrouw-zijn niet als obstakel. Het belangrijkste is – en dat is ook mijn tip aan Nederlandse coaches – dat jongeren naar je luisteren en je als coach accepteren. Als ze dat doen, maakt het níets uit of je een man of een vrouw bent.’

She Got Game!  is een samenwerking tussen Vice Versa en ISA. In Amerikaanse straattaal betekent She Got Game! dat je de ‘baas’ bent of ergens heel goed in bent. En het laat ook zien dat meisjes en jonge vrouwen  juist op het sportveld genderstereotypes kunnen doorbreken en hun stem kunnen gebruiken.

Tot begin februari publiceren we wekelijks een interview met een vrouwelijke sporter met een leidersrol in Nederland, Mali en Kenia. We laten zien hoe zij verandering teweeg brengen voor henzelf, de spelers met wie zij werken en in hun omgeving. Wat zijn de uitdagingen die ze dagelijks tegenkomen, hoe hebben ze dit aangepakt en wat voor impact heeft dit op hun leven en op dat van anderen?

De reeks wordt afgesloten met een conferentie op 6 februari in Den Bosch. Opgeven kan via info@isa-youth.org.

She Got Game! is mogelijk gemaakt door het Frame Voice Report programma van Wilde Ganzen dat gefinancierd wordt door de Europese Unie.

‘Een vrouw hoort niet in de schijnwerpers te staan’

Door Siri Lijfering | 12 december 2019

Hoewel vrouwen het meest lijden onder de vervuiling van de Nigerdelta, vraagt men hen zelden naar de oplossing. Het partnerschap Global Alliance for Green and Gender Action wil dat veranderen: ‘Te lang hebben mannen hier de beslissingen genomen en daaruit is niet veel goeds voortgekomen’, zegt Martha Agbani. Op pad door de Delta.

Lees artikel

‘Niets dan verwoesting van ons land’

Door Siri Lijfering | 10 december 2019

De olie-industrie levert de Nigeriaanse staat miljarden op, maar de bevolking van de Nigerdelta ziet haast niets ervan terug en lijdt zeer onder de vervuiling. De lokale koning daagt Shell voor de rechter en twee strategische partnerschappen gaan de problemen te lijf. Vandaag: deel één.

Lees artikel

‘Wie ik tegenkom, wil ik in beweging brengen’

Door Lizan Nijkrake | 09 december 2019

Houda Loukili was Nederlands jeugdkampioen kickboksen en baande zich, als meisje met Marokkaanse achtergrond, een weg door een traditioneel mannelijke wereld. Nu geeft ze sporttraining aan kinderen en vrouwen buiten de boksring. ‘Ik wil doen wat mijn coach voor míj heeft gedaan.’

Lees artikel