Door:
Joris Tielens

13 september 2019

Tags

Stoppen met subsidies en exportkredieten voor fossiele brandstoffen, het beprijzen van CO2 en het tegengaan van belastingontduiking door de fossiele industrie. Het zijn een aantal zaken waarvoor minister Kaag internationaal moet pleiten tijdens de klimaattop in New York op 23 september, volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).

 In het Briefadvies Internationaal Klimaatbeleid, dat AIV-voorzitter Jaap de Hoop Scheffer op 18 juli overhandigde aan Sigrid Kaag, wordt de minister gevraagd een steviger internationaal klimaatbeleid in te zetten en leiderschap te tonen tijdens de internationale klimaattop van de Verenigde Naties – de Climate Action Summit – op 23 september in New York.

Het advies van de AIVis een ongevraagd advies, dat op initiatief vanAIV-lid Joyeeta Gupta tot stand kwam. Het is ongebruikelijk dat adviezen vanuit de raad zelf komen, ‘maar de kwestie is nu zo urgent dat het dit initiatief rechtvaardigt’, zegt Gupta, wier lidmaatschap van de AIV na acht jaar op 1 juli is geëindigd. De Adviesraad Internationale Vraagstukken is een onafhankelijk adviesorgaan dat de regering en de Tweede Kamer adviseert over het buitenlandse beleid.

Joyeeta Gupta

Joyeeta Gupta – geboren in India, als 24-jarige naar Nederland gekomen – is hoogleraar milieu en ontwikkeling aan de Universiteit van Amsterdam en is hoofdauteur van drie rapporten van het Intergovernmental Panel on Climate Change(IPCC), dat in 2007 met Al Gore de Nobelprijs voor de Vrede deelde. Ze is ook medevoorzitter van de Global Environmental Outlook van de VN, waarvan dit voorjaar de zesde editie uitkwam.

‘De tijd dringt’, zegt Gupta, ‘en de internationale gemeenschap moet haar verantwoordelijkheid nemen om klimaatverandering tegen te gaan.’ De maatregelen die nu in gang zijn gezet, zullen onvoldoende zijn om klimaatverandering te beperken tot twee graden Celsius, zoals in het Akkoord van Parijs is afgesproken.

‘Klimaatverandering raakt de armste mensen,’ zegt Gupta, ‘terwijl die het minst bijdroegen aan de uitstoot van broeikasgassen. Klimaatverandering zorgt voor schending van mensenrechten, zoals het recht op leven, voedsel en onderdak.’ Er moet meer gebeuren, is de boodschap van het AIV-advies.

 

Fossiele brandstoffen

In New York krijgt minister Kaag de kans om een gezamenlijke aanpak te benadrukken. Volgens de AIVmoet ze pleiten voor financiële maatregelen die de mondiale geldstromen in lijn brengen met een traject naar broeikasgasarme en klimaatveerkrachtige ontwikkeling, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs.

Het meest opvallend is de aanbeveling om publieke financiële steun in de vorm van subsidies en exportkredieten voor het exploreren van fossiele brandstoffen – en voor internationale investeringen in infrastructuur die daarmee samenhangen – snel uit te faseren, zowel in ontwikkelings- als in ontwikkelde landen.

‘Wereldwijd steken overheden veel belastinggeld in bedrijven die fossiele brandstoffen maken’, licht Gupta toe, ‘en dat is niet in lijn met het akkoord. De Wereldbank wil ook dat het ophoudt. In plaats daarvan zou publieke financiering naar duurzame ontwikkeling en hernieuwbare energie moeten gaan.’

Hoeveel geld overheden precies in de fossiele industrie steken is vaak niet duidelijk, zegt Gupta, omdat het niet apart gemonitord wordt. ‘Er zijn grote belangen mee gemoeid. Ook heeft Nederland veel kennis en kunde in de maritieme sector en in de olie- en gasexploitatie. Bedrijven willen dat internationaal blijven verkopen, daarmee ophouden betekent verlies van inkomsten.’

Stoppen met subsidies en exportkredieten is niet alleen belangrijk om CO2-uitstoot te beperken, zegt Gupta, maar ook omdat ontwikkelingslanden het gevaar lopen te blijven zitten met ‘gestrande activa’: investeringen die je voortijdig moet afschrijven, omdat ze niets meer waard zijn.

‘Dat gebeurt als ontwikkelingslanden nu investeren in fossiele brandstoffen. Mozambique, Ghana en Kenia zijn bezig met nieuwe installaties voor olie en gas, maar die zijn straks niets meer waard. De markt voor fossiele brandstoffen zou ineens kunnen instorten – het is gokken wanneer dat gebeurt.’

De AIVbeveelt aan dat de Europese Unie meer samenwerking zoekt met China en India om samen het uitfaseren van investeringen in de fossiele sector aan te pakken. Gupta: ‘De Verenigde Staten zullen naar verwachting een geringe rol spelen tijdens de klimaattop in New York. China en India financieren hun fossiele industrie, maar investeren tegelijkertijd ook steeds meer in hernieuwbare energie. De verandering zit bij hen.’

 

Belastingontwijking

Een ander advies van deAIVis het beprijzen van CO2. ‘Het is belangrijk’, zegt Gupta, ‘dat externe effecten – ofwel: de schade die fossiele brandstoffen toebrengen – meegenomen worden in de prijs. De spullen die we kopen zullen dan duurder worden.’ De bestaande mondiale mechanismen, zoals het mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM), gezamenlijke invoering of emissiehandel, werken volgens Gupta onvoldoende. ‘Er moet internationaal een effectiever systeem van beprijzen komen.’

Daarnaast pleit de adviesraad ook voor het bestrijden van belastingontduiking en het ontmoedigen van belastingontwijking, met name door industrie die gerelateerd is aan fossiele brandstof. Gupta: ‘Juist ontwikkelingslanden hebben inkomsten uit belasting nodig om klimaatbeleid te kunnen implementeren. We zien dat juist in de fossiele sector de industrie nog veel wegen vindt om belasting te ontduiken of te ontwijken. Dat moet veranderen.’

Er internationaal een punt van maken kan alleen als Nederland ook in eigen land werk ervan maakt, vindt Gupta. ‘Nederland heeft de naam een belastingparadijs te zijn. Dat moet ook veranderen.’

 

Meer klimaatgeld

Daarnaast adviseert de AIVom nieuwe en aanvullende financiering beschikbaar te stellen voor klimaatactie in ontwikkelingslanden. ‘Van de honderd miljard dollar die in Parijs is toegezegd, is nu 67 miljard dollar beschikbaar gesteld, berekende de Oeso. Dat is onvoldoende. Nederland heeft een bedrag van 1,25 miljard dollar toegezegd, maar nog niet beschikbaar gesteld.’

De AIVvindt dat Nederland deze toezegging moet nakomen en duidelijkheid moet verschaffen over de verhoogde bijdrage voor de financieringsdoelstelling vanaf 2025. Daarnaast vindt Gupta dat het klimaatgeld niet ten koste van het officiële ontwikkelingsbudget mag gaan: ‘Het moet niet het herschikken van bestaand budget zijn.’

Om wereldwijd de transparantie over het effect van handel en investeringen op klimaatverandering te vergroten, moet er ook gewerkt worden aan betere internationale standaarden voor het meten van het klimaateffect van financiële transacties.

‘Veel banken en bedrijven claimen dat ze met hun investeringen een positieve klimaatimpact hebben,’ zegt Gupta, ‘maar ze gebruiken geen standaarden waarmee dat te meten is. Nu is er een kentering gaande. De Wereldbank en de EU vragen om standaarden en sommige bedrijven ook. Het is noodzakelijk dat het rapporteren over het effect van investeringen op het klimaat en op mensenrechten een verplichting wordt.’

Al deze punten kunnen alleen internationaal gezamenlijk worden aangepakt, straks in New York maar ook daarna. Dat kan Kaag het beste doen via een sterke coalitie met de EU, stelt het advies van de AIV.

Samenspraak en Tegenspraak was vrij revolutionair

Door Joris Tielens | 19 november 2019

Deze maand komt minister Kaag met nieuw beleid voor steun aan ngo’s, als vervolg op het programma Samenspraak en Tegenspraak, dat volgend jaar afloopt. Vice Versa kijkt in een lange reeks artikelen terug op de strategische partnerschappen. Vandaag: de introductie.

Lees artikel

‘Sport is een levensles’

Door Marc Broere | 18 november 2019

Voor Mariam Twahir is sport het beste gereedschap voor vredesopbouw. Ze is coach in een sloppenwijk in Nairobi, met meer meisjes dan jongens onder haar hoede. ‘Op het veld is er geen conflict en vergeten ze waar ze vandaan komen.’

Lees artikel

Curaçao op een tweesprong

Door Ayaan Abukar | 15 november 2019

De vlucht uit Venezuela gaat soms per bootje, naar het dichtbije Curaçao. Daar leidt het tot vertwijfeling: de weerslag is xenofobie èn solidariteit, een tekort aan kennis, vrees bij de Venezolanen – en stilte vanuit Den Haag. ‘Zonder politiek leiderschap gaan verhalen een eigen leven leiden.’ Ayaan Abukar vloog erheen en ging in gesprek.

Lees artikel