Door:
Qader Shafiq

12 februari 2019

Tags

Het is tijd dat Europa vrede boven wapenhandel stelt, in Jemen en elders, schrijft Qader Shafiq. ‘De koopman is op de preekstoel geklommen.’ Deze column sprak hij uit bij het Grote Jemen Debat.

Dit jaar en volgend jaar staan we stil bij het einde van de Tweede Wereldoorlog. We vieren de vrijheid waarin we al 75 jaar in Europa leven. Juist de lessen van deze vernietigende oorlog zouden Europa in een beschaafde en alternatieve macht veranderen – een beschaving die niet onverschillig zou blijven ten opzichte van andere delen op aarde. Helaas laat de staat van de wereld zien dat Europa selectief met deze verantwoordelijkheid is omgegaan. Hoe kijken wij over een aantal jaar terug op de Jemens van deze tijd?

Bij elk bericht over de oorlog in Jemen, denk ik aan Hakim: een tengere artiest uit de democratische volksrepubliek Jemen die ik in het destijds Sovjet-Oekraïense Charkov heb leren kennen. Hakim studeerde aan de cultuuruniversiteit en woonde in het studentenhuis waar ik af en toe bij vrienden op bezoek kwam. De eenzame Zuid-Jemeniet speelde met zijn dunne vingers op de snaren van zijn oed. In de muziek kon je de weemoed horen.

Bij het zien van de foto van Amal Hoessein, afgelopen najaar, werden mijn tranen begeleid door de muziek van Hakim.

Congo en Oeroezgan

In december 2005 was de Nederlandse generaal Patrick Cammaert, commandant van de oostelijke divisie van de VN-missie in Congo, te gast in Buitenhof. Hij smeekte Nederland om een stabilisatiebijdrage. Een Europese missie zou volgens hem voor meer draagvlak voor de stabilisatie in Congo zorgen en zou voorkomen dat er miljoenen slachtoffers vielen.

Niemand leek geïnteresseerd in Congo – waar we wel moeiteloos onze grondstoffen vandaan haalden. Afghanistan was een veel belangrijker land. En jawel: twee weken later zat ik zelf in dat programma als tegenstander van de beoogde opbouwmissie in Oeroezgan.

Na maanden van oplopende politieke spanningen kwam er een Kamerdebat over het wel of niet sturen van militairen naar Zuid-Afghanistan. Op die avond zou ik deelnemen aan een discussie in Nova. Vanwege het lange debat kwam ik als criticus van zo’n absurde missie niet in de uitzending. Wel kon ik kennismaken met anderen gasten, onder wie Arend-Jan Boekestijn, de adviseur van de toenmalige defensieminister Henk Kamp. Over de details zal ik zwijgen.

Tijd verstreek. Over Afghanistan praten we niet meer, zeker niet nu Poetin probeert dat dossier voor ons op te knappen. Het land dat onze premier ‘trias politica’ noemde, zal zeer binnenkort weer overgeleverd zijn aan de willekeur van Taliban en maffiose krijgsheren.

Lente voor de wapenhandel

Net zoals de aandacht voor Congo destijds uitbleef, duurde het lang voordat we werden wakker geschud over wat er in Jemen werkelijk gaande is. Wat Saoedi-Arabië met Khashoggi deed, gebeurt al jaren met het Jemenitische volk.

De recente afschuwelijkheden in Jemen zijn terug te leiden naar het begin van de Arabische Lente; een lente die de hoop zou zijn voor stabiliteit in het Midden-Oosten en hoop voor de wereld. Weet u het nog, de aandacht die er in de Nederlandse media voor deze Lente was toen Libiërs, Egyptenaren en Syriërs bij talkshows verschenen en waar zelfs op tafels werd gebuikdanst?

De Lente veranderde, door Obama’s terugtrekkingsstrategie uit Irak en Afghanistan, al snel in een koude en sombere winter met dramatische gevolgen voor Libië, Egypte, Syrië en Jemen. Het bleek alleen een lente voor de landen die wapens produceren.

In de ongekende humanitaire crisis die zich in Jemen voltrekt, is ruim driekwart van de bevolking afhankelijk van internationale hulp. Miljoenen mensen dreigen van honger om te komen. De duizenden luchtaanvallen en artilleriebeschietingen van de door Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten geleide coalitie – die de kassa van de wapenproducerende beschavingen laten rinkelen – zorgen voor het aanblijven van deze ramp.

Waarom duurde het zo lang voordat we wakker werden? Was het aanzwengelen van de oorlog in Jemen voor kroonprins Mohammad bin Salman niet de aanleiding om een coalitie van soenitische landen te vormen tegen sjiitische Houthi-rebellen? Dus zo ook de politieke invloed van Iran te beperken?

Zou zo’n coalitie, waarvoor zelfs de Afghaanse overheid gevraagd was, niet tot een verdere polarisatie en aanwakkering van meer religieuze conflicten in het Midden-Oosten leiden? Al gauw bleek dat door het conflict tussen Qatar en Saoedi-Arabië en de houding van Marokko en Turkije dat niet alle landen naar de pijpen van de Saoedische kroonprins wilden dansen.

Blijdschapsklanken van Hakim

‘Welke rol kan Nederland in deze humanitaire crisis spelen?’ is deze avond een van de centrale vragen. Het land van dominees en kooplieden is sinds de vakantiejaren negentig de kluts kwijt qua houding tegenover de rest van de wereld. Met het zegevieren van het neoliberalisme begonnen in Nederland de dominees te verkopen terwijl kooplieden op de preekstoel klommen.

Zo heeft het op moreel-ethische waarden gebaseerde Nederlandse internationale beleid plaatsgemaakt voor een politiek-economisch beleid. Als je schrikt van het gegeven dat Nederland al jaren in de top tien van grootste wapenexporteurs staat, dan fluistert een dominee in je oor: ‘Ja, maar we produceren alleen onderdelen.’ Of zoiets als: ‘Ja, we rusten de terroristen van Jabhat al-Nusra alleen maar uit met terreinwagens.’

Het is tijd dat Nederland als belangrijk lid van de Europese Unie zich inzet voor een coherent internationaal EU-beleid dat zich richt op vrede, stabiliteit en ontwikkeling elders.

Wat was ik blij dat de geëngageerde generaal Cammaert recent als leider van de VN-monitoringsmissie van wapenstilstand en de hergroepering van strijdgroepen in Jemen aan de slag ging. Jammer dat zijn inzet zo kort geduurd heeft. Hij zou als ambassadeur van het ware Nederland veel betekend kunnen hebben voor Jemenieten.

Twee persoonlijke wensen tot slot. Ik hoop dat Hakim, die mij ooit het mooiste van Jemen liet horen, nog leeft en met zijn muziek de door oorlog vermoeide Jemenieten van blijdschapsklanken voorziet. En ik hoop dat ook commentator Arend Jan Boekestijn van het EO-programma Dit is de Dag het licht ziet. Het zou mooi zijn als hij zich bekeert tot een gedreven ontwikkelingswerker in Jemen.

Qader Shafiq is directeur van Bureau Wijland en dichter/publicist. http://www.bureauwijland.nl/

Melkhandel op het ‘continent van kansen’

Door Joris Tielens | 20 februari 2019

FrieslandCampina wortelt zich in Afrika, zegt Josephine Ngo-Mawoh, de marketingdirecteur. Ze ziet in de groeiende bevolking vooral consumenten: zuivel sluipt het dieet binnen. ‘Het aannemen van lokaal talent draagt bij aan de duurzaamheid van ons bedrijf.’

Lees artikel

Eenzijdige akkoorden

Door Joris Tielens | 18 februari 2019

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, zei in de State of the Union: ‘Afrika heeft geen liefdadigheid nodig, maar eerlijke partnerschappen.’ Alleen is de verhouding nog steeds scheef, wat handel betreft. Een ontleding van de Economische Partnerschapsakkoorden.

Lees artikel

‘De “sterke mannen” in de Afrikaanse politiek weten dat ze de sociale media niet kunnen beheersen’

Door Niels Posthumus | 14 februari 2019

Jessica Musila is directeur van Mzalendo, dat in Kenia online en via sms jongeren bij de politiek betrekt en meer transparantie realiseert. Elders in Afrika ligt dat lastiger, maar ze is hoopvol. ‘Technologische verandering vergroot de democratische mogelijkheden.’

Lees artikel