Door:
Marc Broere

8 februari 2019

Tags

Patriciah Mutheu Musyimi wil de politieke cultuur van Kenia veranderen en neemt daarbij geen blad voor de mond. De jonge politica confronteert kiezers met hun eigen rol: ‘Kenia heeft een uitstekende grondwet, en vrijheid van meningsuiting. Als je op corrupte politici stemt, ben je medeverantwoordelijk voor de slechte staat van het land.’ Volgende week vrijdag is ze een van de gasten tijdens het debat ‘Afrika 2030-tussen uitdagingen en kansen.’

Aan het einde van het gesprek is de vraag bijna onvermijdelijk: wil Patriciah Mutheu Musyimi de eerste vrouwelijke president van Kenia worden? Eerst schiet ze in de lach, om er daarna toch serieus op in te gaan: ‘Natuurlijk wil ik dat. Ik denk dat je alles waarvan je droomt kunt bereiken. Beperkingen bestaan alleen tussen je oren. Kijk naar Barack Obama. Zijn droom was om president te worden. Hij werd de eerste zwarte president van het machtigste land ter wereld. Dus waarom zou ik geen president van Kenia kunnen worden?’

Aan zelfverzekerdheid ontbreekt het niet bij de 30-jarige Patriciah Mutheu  Musyimi. We ontmoeten elkaar in de Nairobi City County Assembly, waarvoor ze in 2017 voor vijf jaar werd verkozen. Nairobi County is qua oppervlakte de kleinste van de 47 provincies van Kenia, maar met 3 miljoen mensen qua bevolking verreweg de grootste. De vergadering bestaat uit 85 gekozen leden die allemaal hun eigen wijk  vertegenwoordigen en nog 38 benoemde leden die in speciale commissies zitten. Opvallend is dat van de gekozen vertegenwoordigers er naast de voorzitter slechts vier vrouwen zijn. Voor de rest trekt een hele keur van vooral oudere mannen voorbij op de website van het politieke orgaan.

‘Eigenlijk beschouw ik mezelf niet als politicus, maar als leider’, zegt Mutheu Musyimi nadat ze een paar flesjes limonade uit de koelkast op haar werkkamer heeft gepakt. ‘Omdat ik op vroege leeftijd al met MYSA (de Mathare Youth Sports Association, zie kader, red.) in aanraking ben gekomen, heb ik geleerd wat dienend leiderschap is. Waar het allemaal om gaat in het leven is dat je teruggeeft aan de gemeenschap.’ Met een lach voegt ze eraan toe: ‘Dit is heel anders dan hoe de meeste Keniaanse politici in het leven staan. Zij gaan de politiek in om status en een machtspositie te verwerven. Ze gedragen zich als de oud-leider van de Centraal Afrikaanse Republiek, Bokassa, die zich tot keizer liet kronen. Ik hou zelf van een eenvoudig leven en zie het als een eer dat ik 40.000 mensen uit mijn ward Mlango Kubwa mag vertegenwoordigen. Ik ben ervan overtuigd dat iedere bewoner daar iets heeft bij te dragen aan de gemeenschap. Het is aan mij om alle ideeën bijeen te brengen. Mijn motto is de slogan die we altijd bij MYSA hebben geleerd: “Jij doet iets, ik doe iets. Jij doet niets, ik doe niets.” Dat ga ik proberen in de praktijk te brengen.’

Mutheu Musyimi groeide op in Mathare Valley, een grote sloppenwijk met bijna een miljoen inwoners in Nairobi. Hoewel de wijk bij veel mensen een slechte reputatie heeft, praat Mutheu er met liefde over. ‘Als kind heb ik mijn opvoeding altijd heel normaal gevonden. Pas later ontdekte ik dat we eigenlijk heel arm waren en er voor ons  nauwelijks basisvoorzieningen waren.’ Ze vertelt dat het leven aan de onderkant van de samenleving er niet beter op is geworden, omdat de economische groei in Kenia zich niet vertaalt in een betere positie voor de allerarmsten. ‘De ongelijkheid in ons land neemt alleen maar toe. Daarnaast zijn jeugdwerkeloosheid en tienerzwangerschappen twee grote problemen die ik overal om me heen zie. Sloppenwijken hebben daarbij nog hun eigen dynamiek met hoge misdaadcijfers, families die uit elkaar gaan en opgroeiende kinderen die aan hun lot worden overgelaten. Zo ontstaat een niet-gebalanceerde samenleving.’

In haar eigen leven was de kennismaking met MYSA, toen ze tien jaar was, een keerpunt. ‘Via de programma’s van MYSA leerde ik op een positieve manier met competitie bezig te zijn en nieuwsgierig te zijn naar informatie. MYSA heeft een enorme impact op de jeugd in Mathare Valley. Ik denk dat ongeveer 50 procent van de jongeren met de organisatie in aanraking komt. Als je kijkt naar wie zich uiteindelijk uit de armoede hebben weten te ontworstelen en nu een beter leven hebben dan vroeger, zijn dat de mensen die hebben meegedaan aan activiteiten van MYSA.’

Mutheu Musyimi begon aan een mooie loopbaan (zie kader) als topvrouw van de voetbalclub Mathare United en als eigenaar van diverse bedrijfjes, tot haar leven een nieuwe wending nam met de verkiezingen van augustus 2017 in aantocht. ‘Ik was door USAID (het Amerikaanse agentschap voor ontwikkelingssamenwerking, red.) gevraagd om onderzoek te doen naar extremisme en radicalisering’, vertelt ze. ‘Veel vrouwen in de sloppenwijken moeten alleen voor de kinderen zorgen, omdat hun mannen betrokken zijn geweest bij misdaad. Ze zijn neergeschoten door de politie of zitten in de gevangenis. Deze kwetsbare situatie heeft een voedingsbodem gecreëerd voor Al Shabaab (de terroristische islamitische organisatie die actief is in Somalië, red.). Al Shabaab ronselde tieners voor hun heilige oorlog. Tijdens mijn onderzoek kwam ik erachter dat de belangrijkste reden voor jongeren om zich aan te sluiten bij Al Shabaab niet zozeer de armoede zelf was, maar het gevoel dat ze niet goed vertegenwoordigd worden door de regering en de politici in ons land. Dat was voor mij een reden om niet aan de zijlijn te blijven staan, maar om zelf te proberen iets te veranderen.’

Ze deed mee aan de verkiezingen en werd na een deur-tot-deur campagne met grote meerderheid verkozen tot vertegenwoordiger van Mlango Kubwa, een beruchte wijk in Mathare Valley. Onderwijs en sport zijn haar speerpunten. ‘Als je in een sloppenwijk wordt geboren, sta je eigenlijk al vanaf je geboorte op achterstand in het leven. Je moet duizend keer harder werken dan iemand die met privileges is geboren.  De beste manier om je leven een andere wending te geven, is uitblinken op school of in sport.’

Mutheu Musyimi is daarnaast voorzitter van het Ward Development Fund Committee dat verantwoordelijk is voor de verdeling van het provinciebudget. Ieder kiesdistrict in Nairobi krijgt hetzelfde budget toegewezen. Mutheu vindt dat niet terecht. ‘Je kunt een wijk als Mathare Valley niet vergelijken met wijken waar vooral welgestelde families wonen. Daarom bereid ik een wetsvoorstel voor dat ervoor moet zorgen dat er meer geld naar achtergestelde wijken gaat.’

Mutheu Musyimi opereert in een land dat berucht is vanwege haar politieke cultuur. Enkele jaren geleden nog stonden president Uhuru Kenyatta en zijn belangrijkste rivaal Raila Odinga voor het Internationaal Strafhof in Den Haag, omdat ze etnisch geweld na de verkiezingen van 2007 zouden hebben aangewakkerd. Maar de politieke cultuur in Kenia is niet alleen aan politici te wijten, vindt Mutheu Musyimi. ‘Ik ben ook teleurgesteld in de Keniaanse kiezers, vooral in de jeugd. Omdat jongeren de meerderheid van ons land vormen, kunnen zij de politiek veranderen. Toch kiezen ze stelselmatig voor verkeerd leiderschap. Dit komt doordat jongeren opkijken tegen politici, omdat deze rijk zijn. Ze hebben niet door dat de meesten alleen maar voor hun eigen gewin in de politiek zitten.’

Dit probleem moet bij de wortel worden aangepakt, vindt Mutheu Musyimi. ‘We kunnen het politieke systeem pas veranderen als de mensen geïnformeerd zijn. Kenia heeft een uitstekende grondwet en we hebben vrijheid van meningsuiting. Alleen is er te weinig informatie beschikbaar op basis waarvan mensen goed beargumenteerde beslissingen nemen en onze politici verantwoording laten afleggen. Ik stel vaak vragen aan mensen. Waarom stem je op deze politicus? Wat is zijn programma? Wat levert een stem op hem op voor jouw gemeenschap? Meestal kunnen mensen deze vragen niet beantwoorden en weten ze het eigenlijk gewoon niet.

‘Een politicus krijgt bij de verkiezingen het mandaat van de kiezer om hem of haar te vertegenwoordigen. Maar wat doet zo’n politicus daarmee? Als kiezer heb je daarbij ook zelf een belangrijke rol te spelen; je bent medeverantwoordelijk voor de slechte staat van het land als je op politici stemt die er alleen maar voor hun eigen gewin zitten of corrupt zijn; je bent medeverantwoordelijk als je de politicus die je gekozen hebt geen verantwoording laat afleggen.’

Tijdens haar campagne werd ze regelmatig boos op mensen. ‘Toen ik in mijn eigen wijk campagne voerde, kwamen er vaak vrouwen naar me toe die mij om een flesje limonade of om een klein geldbedrag vroegen. En dit waar hun kind bij was! Ik gaf ze dan een reprimande. Besef je wel wat voor slecht voorbeeld je nu aan je kind geeft? Waarom help je mij als sister uit Mathare Valley niet gewoon om gekozen te worden, zonder dat ik daarvoor geld hoef in te leggen? Het is triest en eigenlijk ook heel verdrietig. Hoe vaak er ook wordt geklaagd over corruptie aan de bovenkant van de politiek, op lokaal niveau is het net zo dramatisch. Politici worden gekozen omdat ze geld of frisdrank uitdelen tijdens hun campagne. Vanaf het moment dat ze gekozen zijn, zijn ze de mensen die op hen gestemd hebben alweer vergeten en behartigen ze alleen nog maar hun eigen belangen. Dit is een vicieuze cirkel waar we uit moeten zien te komen.’

Dit alles is des te pijnlijker, vindt Mutheu Musyimi, omdat Afrika zich als continent op dit moment op een keerpunt in de geschiedenis bevindt. ‘Kenia moet nú ontwaken. Alle ogen van de wereld zijn op Afrika gericht. Wij worden gezien als hét continent van de toekomst. Deze kans moeten we pakken. Bovendien is ons hele continent één grote voedselschuur die zichzelf moeiteloos kan voeden. Als je Afrika goed bestuurt, is het niet uit te putten. Het is alleen slecht leiderschap en de erfenis van een koloniaal systeem dat ons nu in de weg zit. We zijn op een cruciaal moment in de geschiedenis aanbeland. Wat gaan we als continent doen met de kansen die we hebben? Welke leiders gaan we neerzetten om ons te vertegenwoordigen? Het is echt de wil om je eigen leven en je land te willen veranderen.’

Op lokaal niveau wil Mutheu Musyimi eerst ook een andere droom bewerkstelligen: een Centre of Excellence in haar kiesdistrict. Ze wil de grootste talenten een kans bieden om groot te dromen en hen koppelen aan een inspirerende man of vrouw in de wereld die zijn of haar mentor wordt. ‘Als we nu eens beginnen met het opleiden van tien meisjes en jongens met excellente kwaliteiten en die vervolgens naar scholen in de omgeving sturen om zelf andere kinderen vanaf tien jaar te gaan begeleiden en monitoren. Geloof me: tegen de tijd dat ze achttien zijn, heb je wel duizend jongeren die de structuur van dit land begrijpen en in staat zijn mee te discussiëren over actuele kwesties. Op deze manier kan het zich als een olievlek verspreiden en kunnen we de politieke arena van dit land veranderen.’

Ook zelf blijft Mutheu Musyimi groot denken. Ze overweegt een nieuwe politieke partij op te richten. ‘Nu stemmen de meeste mensen in Kenia nog op een partij die gelieerd is aan hun etnische achtergrond. Als je echt dingen wilt veranderen, moeten er politieke partijen komen op basis van inhoud. De tijd is daar denk ik ook rijp voor. Je ziet steeds meer gemengde huwelijken. Mijn eigen dochter bijvoorbeeld is half Kamba en half Kikuyu. Ze is gewoon Keniaan. Er zijn eigenlijk maar twee rassen op de wereld:  rijk en arm. Waarbij de rijken altijd alles zullen doen om de armen te manipuleren, zodat ze aan de macht kunnen blijven.’

Vrijdag 15 februari is Patriciah Mutheu Musyimi een van de sprekers tijdens het debat Afrika 2030-tussen uitdagingen en kansen. Meld je aan via https://dezwijger.nl/programma/afrika-2030

Kader

De Mathare Youth Sports Association (MYSA) werd in 1987 opgericht met als doel jongeren in de sloppenwijken een mogelijkheid te geven zichzelf te ontwikkelen en daarmee te ontsnappen aan een perspectiefloze toekomst. Door het organiseren van voetbalcompetities komt MYSA in contact met jongeren tussen 9 en 17 jaar.

Jaarlijks doen ruim 30.000 jongeren mee aan de competities die in Mathare Valley worden georganiseerd. Bijzonder is dat niet alleen de voetbalresultaten tellen in de competitie, maar dat teams ook punten krijgen voor het helpen bij sociale activiteiten in de wijk, zoals slum clean ups (schoonmaakacties).

Behalve voetbalwedstrijden biedt MYSA een keur aan activiteiten en voorzieningen voor jongeren: studiemogelijkheden in de vier bibliotheken verspreid in Mathare Valley; het opdoen van werkervaring; het volgen van trainingen op het gebied van leiderschap, sociale vaardigheden, fotografie, muziek, fysiotherapie en voetbalcoach/trainer. Ook heeft MYSA een eigen HIV/Aids-testcentrum en doet de organisatie aan aidsvoorlichting en counseling.

Daarnaast heeft MYSA sinds 1994 een professioneel voetbalteam, Mathare United. De club wist zich op te werken naar de Premier League, de hoogste afdeling van het Keniaanse voetbal, en is nu al jaren een van de topteams in het land. Het werd in 2008 zelfs landskampioen. Mathare United is ook een belangrijke leverancier van spelers voor het nationale elftal van Kenia. De spelers van Mathare United doen eveneens gemeenschapswerk in de wijk en helpen bij aidsvoorlichting en schoonmaakacties.

Afrika staat in Europa volop in de belangstelling. Niet alleen vanwege urgente en actuele vraagstukken, zoals de gevolgen van klimaatverandering en migratie, maar ook vanwege de kansen voor nieuwe vormen van samenwerking met Europa.

Tijdens zijn laatste State of the Union noemde EU-voorzitter Jean-Claude Juncker Afrika niet voor niets het tweelingcontinent van Europa. Hij riep op tot meer gelijkwaardige verhoudingen tussen Europa en Afrika. In dit journalistieke dossier zoomen we in op nieuwe ontwikkelingen op het Afrikaanse continent, geven we een stem aan frisse geluiden en kijken we hoe we tot een ander meer gelijkwaardig narratief kunnen komen in de samenwerking tussen Europa en Afrika.

 

Het journalistiek project ‘Afrika 2030 -tussen uitdagingen en kansen’, is een initiatief van Vice Versa, het NIMD, de IOB, ICCO en IDH.

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel

Wat staat er in de nieuwe Vice Versa?

Door Marc Broere | 07 april 2019

Het aangrijpende verhaal van een geridderde oud-ontwikkelingswerker die zijn lintje aan de koning terugstuurt omdat hij de Nederlandse rechtstaat niet meer herkent, een dubbelinterview met twee aspirant-Europarlementariërs die Brussel willen voorzien van nieuw idealisme, een lijvig Afrika-dossier en een profiel van minister Kaag op basis van de tweets die ze sinds haar aantreden heeft uitgestuurd. De nieuwe Vice Versa is uit. Lees hier meer over de inhoud.

Lees artikel

Zelfs multinationals willen wetgeving

Door Guido Deuzeman | 28 maart 2019

Vrijwillige initiatieven als keurmerken, ronde tafels en convenanten hebben en houden hun impact maar gaan niet snel genoeg, schrijft Guido Deuzeman in zijn nieuwe blog. Er is wetgeving nodig om tot duurzame en eerlijke productieketens te komen. Zelfs multinationals vragen erom.

Lees artikel