Door:
Lennaert Rooijakkers

5 november 2018

Als oudste zoon van de legendarische Fela Kuti houdt Femi Kuti (56) de nagedachtenis aan zijn vader levend. Niet alleen door dezelfde opzwepende afrobeat te spelen, maar door net als zijn vader altijd een politieke boodschap in zijn muziek te verpakken. Vice Versa sprak daags voor zijn optreden in het Amsterdamse Concertgebouw met Femi over muzikaal activisme en de toekomst van zijn land Nigeria en Afrika.

‘Wordt jij ooit moe van tandenpoetsen of douchen?’ Wie een vraaggesprek met Femi Kuti heeft, moet niet vreemd opkijken als hij een antwoord op een vraag begint met een bijzondere wedervraag. Vaak is het gissen waar hij precies naartoe wil, omdat elke logica lijkt te ontbreken, maar als Femi daarna van wal steekt valt vanzelf alles op zijn plek.

Anders dan je misschien zou denken vormen Femi’s opmerkingen over persoonlijke hygiëne niet het begin van een statement over de noodzaak van toegang tot water in Nigeria. Nee, met de wedervraag wil hij juist aangeven dat het voor hem de normaalste zaak van de wereld is om door te gaan met het schrijven en spelen van protestmuziek. Hij kan niet anders. Het hoort bij zijn leven zoals een dagelijkse wasbeurt en het poetsen van je tanden daar bij hoort.

Toch klinkt hij even daarvoor behoorlijk somber als hem gevraagd wordt of er nu veel is waar Nigeria trots op kan zijn. ‘Nothing really’, zegt hij onomwonden, om vervolgens staccato een lijst aan misstanden op te dreunen. ‘Nigeria is nog altijd erg corrupt. Veel mensen hebben nog steeds geen toegang tot elektriciteit. We hebben geen enkel ziekenhuis dat voldoet aan internationale standaarden. Het onderwijs zit niet op het niveau waar het zou moeten zijn. Er zijn veel protesten. Veel producten zijn onbetaalbaar. De benzineprijzen blijven maar stijgen. De bevolking blijft maar groeien. Er zijn allerlei gewapende conflicten, zoals met Boko Haram. Het leven wordt simpelweg steeds moeilijker. Dus, ja, het is moeilijk om te zeggen wat er nu goed gaat…’

Roeping

Is het dan onlogisch om te vragen of hij nooit denkt: wat heeft voor zin om mij steeds weer uit te spreken terwijl er zo weinig lijkt te veranderen? Zeker in de wetenschap dat zijn vader daar al in de jaren zeventig mee begon?

Nee dus. Want juist in zo’n uitzichtloze situatie is het belangrijker dan ooit om je uit te spreken, zegt Kuti, die niet alleen doordrongen is van de urgentie maar het ook ziet als zijn roeping om dit te doen. ‘Ik kan me voorstellen dat een ander zich misschien zal afvragen hoeveel zin het heeft, maar het voelt alsof er een soort spirituele kracht is die mij dwingt dit te doen’, legt hij uit.

‘Er is altijd wel een gevecht dat gevoerd moet worden, van goed tegen kwaad. Misschien is dat ook wel waar het leven om draait.

‘Er is altijd wel een gevecht dat gevoerd moet worden, van goed tegen kwaad. Misschien is dat ook wel waar het leven om draait. In elk geval: ik kies binnen dit gevecht voor de kant van gerechtigheid, de kant van de goeden, de kant waar ik mijn muziek kan gebruiken om mij uit te spreken over zaken die mij pijn doen of me zorgen baren. Want waarom zou ik me stil houden als vrouwen, onze moeders en dochters nota bene, onderdrukt worden?’

En dus blijft Femi Kuti platen maken – in februari kwam zijn eerste album in vijf jaar uit, One People, One World– en met zijn band The Positive Force optreden over de hele wereld. Momenteel toert hij voor de tweede keer dit jaar door Europa. ‘Ik moet dat ook blijven doen, want er zijn nog steeds heel grote problemen in Nigeria en Afrika’, zegt hij over zijn beweegreden. ‘Maar er is altijd hoop. Dat komt ook voor een groot deel door mijn vader. Door hem durven meer Nigerianen zich vandaag de dag uit te spreken. Hij heeft bewustwording gecreëerd. Dat wordt misschien niet door iedereen geaccepteerd, maar het is een feit. Toenmijn vader stierf (in 1997 aan de gevolgen van aids, red.) dachten veel mensen: dit is het einde van het verhaal, hier houdt het op. Maar sindsdien is zijn muziek en zijn boodschap gigantisch geworden. En niet omdat ik me daarvoor heb ingespannen, want het is allemaal vanzelf gegaan.’

Fela

Fela Kuti is zonder twijfel de grootste protestmuzikant die Afrika ooit heeft gekend. Sinds begin jaren zeventig sprak hij zich in lang uitgesponnen afrobeatnummers fel uit tegen de militaire machtshebbers in Nigeria. Eerst in zijn eigen club in Lagos, de Afro Shrine, later in de door hem zelf uitgeroepen Kalakuta Republic – wat simpelweg een enorm huis was dat hij tot republiek benoemde. Hoe populairder de bandleider, zanger en saxofonist werd, hoe harder het regime tegen hem optrad. Hij werd meerdere keren gearresteerd en in 1977 vond een grote militaire inval plaats in de Kalakuta Republic. Het huis werd door honderden militairen plat gebrand en de bewoners tot moes geslagen. Fela’s moeder Funmilayo vond daarbij de dood, maar haar zoon liet zich niet de mond snoeren. Samen met zijn volgers en vrouwen bracht hij de doodskist van zijn moeder naar de militaire kazerne in Lagos. Een daverend statement waar hij later het nummer Coffin for Head of State over schreef.

Uiteindelijk reikten Fela’s ambities verder dan het schrijven van protestliederen. Twee keer probeerde hij zelf head of state te worden; zowel in 1979 als 1983 deed hij vergeefse pogingen om zich kandidaat te stellen voor het presidentschap. De eerste keer werd zijn kandidatuur ongeldig verklaard, de tweede keer belandde hij in de cel.

Politiek

Tot aan zijn dood bleef Fela Kuti zich verzetten tegen de politieke machthebbers. Sinds zijn overlijden speelt de nu 35-jarige Seun Kuti (ook saxofonist) met vaders oude band Egypt 80 en neemt Femi de rol van criticus op zich. Al is zijn boodschap lang niet zo rabiaat als die van zijn vader. ‘Ik zou mijzelf geen activist noemen’, zegt Femi. ‘Ik heb niet de magische kracht om een grote groep mensen op de been te brengen en daar ben ik ook niet op uit. Ik sta niet op het podium om jou te overtuigen of te dwingen om te geloven waar ik in geloof. Ik wil alleen mijn muziek gebruiken om een boodschap van vrede over te brengen. Als ik daar iemand mee kan bereiken, dan ben ik gelukkig. Ik heb één keer geprobeerd politiek actief te worden, maar dat was een complete mislukking. Al mijn geld is me afhandig gemaakt. Toen zag ik in dat de enige manier waarop ik mij moet uiten, door middel van muziek is.’

Dat doet Femi vooral vanuit de New Afrika Shrine, het muziekcentrum dat hij begin deze eeuw opende en dat een eerbetoon is aan zijn vaders oude club die in 1977 afbrandde. Als hij in Lagos is, treedt Femi er twee keer per week op. Meestal voor een publiek van locals en toeristen, maar een paar maanden geleden stapte plots een bijzondere gast binnen: de Franse president Emmanuel Macron.

‘In veel opzichten voelde dat als een overwinning’, zegt Femi over het bezoek van Macron in juli van dit jaar. ‘De Nigeriaanse autoriteiten en veel mensen in het land kijken neer op The Shrine, zoals ook altijd is neergekeken op het werk van mijn vader. Maar als de Franse president op bezoek komt is dat een big deal. Toen zijn komst werd aangekondigd dacht ik eerst dat ik in de maling werd genomen. Maar hij was hier al eens geweest in 2002 en wilde graag weer eens terugkomen – ook al werd dat hem van alle kanten afgeraden. Het is een bijzondere man: hij wist van alles over mij, mijn muziek en mijn vader. Daar stond ik van te kijken. Ik heb hem sindsdien nog twee keer ontmoet. Dan spreken we over Afrika, de migratiecrisis en waar het naartoe moet met het continent. Ik had een tijdje terug niet gedacht dat ik goed contact zou hebben met een van de wereldleiders. Sterker, hij kwam hier op bezoek in een periode waarin er eigenlijk niet zoveel gebeurde in mijn leven. Zo zie je maar: er is hoop. Altijd.’

Toekomst

De toekomst van Afrika is een onderwerp waar Femi graag over praat. ‘En als ik het daar met Marcon over heb vertel ik hem geen andere dingen dan ik jou nu vertel. Om te beginnen: er is geen ideale eerste stap, maar waar het om gaat is dat Afrika volle kracht vooruit moet. We moeten niet langer afdankertjes uit Europa en China accepteren, zoals oude treinen. En waarom zou Europa er wel blij mee moeten zijn om hier tweedehands troep te dumpen? Iedereen heeft er baat bij als Afrika voor kwaliteit gaat, anders blijft het altijd een inferieur continent.

Wat ik daarmee bedoel is dat er nu te veel Afrikanen van dromen om te excelleren buíten Afrika.

Daarbij zal Afrika meer ‘naar binnen moeten kijken’, zoals Femi het noemt. Dat behoeft wat uitleg. ‘Wat ik daarmee bedoel is dat er nu te veel Afrikanen van dromen om te excelleren buíten Afrika. Terwijl ze zouden moeten dromen van een beter Afrika, het ontwikkelen van het continent. Daar heb ik de Franse president ook op gewezen. We hebben genoeg resources en slimme mensen om van Afrika een continent te maken om jaloers op te zijn. Als we dat doen zal alles exploderen: meer banen, meer toerisme, meer buitenlanders die hier zaken willen doen. Stel je een Afrika voor met een goed internationaal hogesnelheidstreinnetwerk, van bijvoorbeeld Lagos naar Nairobi? Op elke plaats waar een tussenstop komt zullen mensen ondernemen, worden banen gecreëerd, wordt de infrastructuur beter, kunnen kinderen naar school gaan. Er is maar één weg die Afrika op moet, en dat is de weg vooruit.’

Femi schetst daarmee mooie vergezichten, maar denkt hij dat het ook allemaal haalbaar is? ‘Hoe denk je dat Europa en Amerika zich hebben kunnen ontwikkelen? Door groot te dromen en niet door klein en stom te blijven’, pareert hij de vraag. ‘Je moet denken in mogelijkheden. Wat heeft het voor zin om dat niet te doen? Dat is de enige manier om te overleven.’

En dus blijft Femi Kuti de komende tijd nog onverdroten muziek maken, optreden in The Shrine en toeren. Hoe lang hij het met zijn inmiddels 56 jaar nog denkt vol te houden? ‘Ach, ik blijf dit doen zolang het kan en ben niet bezig met een moment waarop ik moet stoppen. Muziek is mijn leven.’  En als Femi ooit met pensioen gaat, staat zijn zoon Made klaar om het stokje van hem over te nemen. Sinds september speelt de twintiger bas in zijn vaders band The Positive Force. ‘Ik ben ervan overtuigd dat hij dat zal doen. We spreken een hoop over politiek, maar ik zal hem nooit vertellen wat hij moet denken. Ik laat hem daar vrij in. Hij is jong, hij ziet het leven op een andere manier en is veel bezig met zaken als klimaatverandering waar hij mij over vertelt. Daarvan leer ik ook weer veel.’

Femi Kuti speelt op maandag avond (5 nov) met zijn band The Positive Force in de Grote Zaal van Het Concertgebouw.
Klik op deze link voor meer informatie en tickets.

Een nieuwe generatie zoekt verandering in Guatemala

Door Edwin Koopman | 12 november 2018

Jong, hoog opgeleid, en vol idealen; een nieuwe generatie in Guatemala zet in op een radicale politieke vernieuwing. Álvaro Montenegro is een van de leiders van een brede beweging tegen corruptie en straffeloosheid. ‘Dit is geen sprint maar een marathon.’

Lees artikel

‘Als je doelgroep de minstbedeelden zijn, is de nota van Kaag niet het juiste instrument.’

Door Lennaert Rooijakkers | 09 november 2018

Als lid van de adviesraad van de Fair, Global and Green Alliance was Ruchi Tripathi deze zomer in Den Haag om op het ministerie te discussiëren over de nota van Kaag. Ze is kritisch op de Nederlandse hulp- en handelagenda. ‘Ik zou het gek vinden als ik onder de noemer “hulp” belasting zou betalen voor bedrijfsinitiatieven.’

Lees artikel

Leren van Evalueren 2018: het complete programma

Door Marc Broere | 08 november 2018

Het complete programma van ‘Leren van Evalueren -bewegen tussen belangen’ op 23 november is bekend. De centrale vraag van de bijeenkomst is: welke belangen spelen er bij evaluaties en hoe ga je hiermee om? Hieronder het complete programma en een overzicht van de acht deelsessies. Aanmelden kan via deze link.

Lees artikel