Door:
Eva Huson

31 maart 2018

Het kabinet presenteerde op Goede Vrijdag een nieuwe migratieagenda; een toelichting op de gemaakte afspraken in het regeerakkoord. Hulporganisaties reageren kritisch op de plannen: ‘Dit is het afschuiven van onze verantwoordelijkheid.

De migratieagenda is ondertekend door vijf ministeries, want – zo schrijven de bewindslieden – de ‘grootste les’ van de vluchtelingencrisis in 2015 en ’16 is dat je migratie niet kunt aanpakken zonder samen te werken.

De departementen baseren hun migratieplannen op zes pijlers. Binnen Nederland wil het kabinet de integratie en participatie van nieuwkomers stimuleren, het asielsysteem verbeteren en uitzettingen vergemakkelijken. Ook wil het kabinet doorreizen binnen de Europese Unie ontmoedigen door afspraken te maken met buurlanden België en Duitsland en zo asielzoekers terug te sturen naar hun laatste doorreisland. Alleen migranten die Nederland binnenkomen via reguliere kanalen, zoals Schiphol of de havens, zouden asiel kunnen aanvragen.

Binnen de EU zal Nederland zich hardmaken voor een standvastig en solidair EU-asielbeleid, onder meer door asielprocedures gelijk te trekken en EU-subsidies op te schorten voor landen die relatief weinig vluchtelingen opvangen.

Daarnaast wil het kabinet in en rondom de landen van herkomst irreguliere migratie aanpakken, werken aan legale migratieroutes en de vluchtelingenopvang in de regio verbeteren.

Doorschuiven

Hulporganisaties zijn kritisch over de plannen. ‘Dit is het afschuiven van onze verantwoordelijkheid’, zegt Evelien van Roemburg van Oxfam Novib, ‘op landen in de regio, op landen waar vluchtelingen toevallig doorheen reizen en op landen aan de Europese buitengrens, zoals Griekenland en Italië.’

VluchtelingenWerk laat per e-mail weten teleurgesteld te zijn over de nieuwe migratieagenda, met name over het pleidooi van staatssecretaris Mark Harbers (Asiel en Migratie, VVD) om doorreizen te ontmoedigen: ‘Volgens de wonderlijke definitie van de staatssecretaris is dat in een solidair asielbeleid iedereen asielzoekers opvangt en bescherming biedt, behalve Nederland. En tot hoe ver gaat dat? Totdat alle asielzoekers in Griekenland en Italië zitten? Of sturen die landen hen in een boot terug de zee op?’

‘Inhumane’ opvang

De migratieagenda komt een dag na de oproep van minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) om de ‘inhumane’ detentiecentra in Libië te sluiten. Het Noord-Afrikaanse land is een populaire springplank naar Italië en op dit moment zitten zo’n vijfduizend migranten er in staatsgevangenissen, nadat de Libische kustwacht hen had opgepakte toen ze de oversteek per boot probeerden te maken. Kaag is de eerste bewindspersoon binnen de Europese Unie die zich op deze wijze uitliet.

‘Dat toont politieke moed’, zegt Bob van Dillen, migratie-expert bij Cordaid. Maar de hulporganisatie wijst er ook op dat woorden alleen niet genoeg zijn. Afgelopen najaar toonde de Amerikaanse zender CNN beelden vanuit Libische detentiecentra waar migranten werden mishandeld en als slaaf werden aangeboden. ‘Iedereen was toen geschokt en riep om actie. Maar intussen bestaan de meeste detentiecentra nog steeds’, vertelt Van Dillen. ‘Het is belangrijk dat er nu snel iets gebeurt.’

Het punt is: wàt moet er met de migranten gebeuren? Kaag pleit voor humane registratiecentra in veilige gebieden in Libië. Het is maar de vraag hoe haalbaar dat plan is, vanwege de onstabiele situatie in het land. Nieuwsuur meldde deze week dat er zou worden gesproken over plannen om migranten vanuit Libië te evacueren naar Niger. Vanuit daar zou de asielprocedure en hervestiging naar Europa mogelijk zijn.

‘Het is een illusie te denken dat die landen met wat geld al die vluchtelingen humaan kunnen opvangen’, zegt Van Roemburg (Oxfam Novib). ‘In Niger zijn er veel inwoners op de vlucht, het worstelt met genoeg eigen problemen.’

Opvang in de regio

Volgens hulporganisaties geldt hetzelfde voor de opvanglanden rondom Syrië. Eerder deze maand publiceerde Human Rights Watch een rapport waaruit blijkt dat Turkije Syriërs bij de grens tegenhoudt en terugstuurt. VluchtelingenWerk Nederland laat weten ‘bezorgd’ te zijn dat er ‘meer afspraken met andere landen worden gemaakt naar het model van de EU-Turkijedeal, simpelweg “omdat het werkt”’.

Ook Oxfam Novib is sceptisch en waarschuwt dat de hulp ter plekke tekortschiet. Van Roemburg: ‘Het is onmogelijk om iedereen daar in hun rechten te voorzien. We vinden het hier al een uitdaging om asielkinderen allemaal naar school te laten gaan, laat staan daar ter plekke, waar er zoveel meer vluchtelingen zijn. Het idee dat je dat wel kunt, is deceptie.’

Volgens Oxfam Novib moet er meer geld komen, gericht op beter onderwijs en meer werkgelegenheid, en zou Nederland significant meer vluchtelingen kunnen opnemen. Ook Van Dillen (Cordaid) beklemtoont dat Nederland meer geld moet vrijmaken. ‘Nu al lukt het niet om iedereen van noodhulp te voorzien, laat staan om meer structurele hulp te bieden. De gemiddelde duur van opvang “in de regio” is zeventien jaar. Dan heb je niet genoeg aan alleen een hutje en wat sanitaire voorzieningen, dan heb je perspectief nodig. En als mensen dat niet hebben? Dan vertrekken ze weer.’

Legale routes

Tot slot wil de regering legale migratieroutes onderzoeken, zoals stageplekken, studiebeurzen en circulaire arbeidsmigratie. Ze zal onder meer te rade gaan bij de Spanjaarden, die er reeds ervaring mee hebben.

Het kabinet beklemtoont dat elke vorm van reguliere migratie onderdeel zal zijn van een breder pakket, waarbij landen van herkomst helpen met het tegengaan van illegale migratie en uitgeprocedeerde asielzoekers terugnemen.

Het migratie- en vluchtelingenvraagstuk is het heetste politieke hangijzer van deze tijd. De discussie zit al jaren in een impasse. Een echt gesprek over de fundamenten van het systeem en een constructieve gedachtegang over innovatieve oplossingen komt niet van de grond, omdat het onderwerp wordt gegijzeld door de politieke waan van de dag. In het project ‘Droommaatregelen voor een rechtvaardig migratie-en vluchtelingenbeleid’ gaan wij op zoek naar de kansen en dillema’s van het huidige beleid.

Tussen 19 maart en 20 april gaan we op onderzoek uit en verschijnen er artikelen op Vice Versa. Met dubbelinterviews tussen ogenschijnlijke tegenpolen in het debat die op zoek gaan naar wat ze met elkaar gemeen hebben; met reportages over opvang in de regio; interviews over je eigen droommaatregel op het gebied van migratie en vluchtelingen ; en verdiepende stukken over veilige en legale routes voor vluchtelingen en migranten, en over Zuid-Zuid migratie. Dit project is een samenwerking tussen Vice Versa en Oxfam Novib.

Eva Huson

Eva Huson is freelance journalist

Een klimaatlijst voor Kaag

Door Joris Tielens | 13 september 2019

Stoppen met subsidies en exportkredieten voor fossiele brandstoffen, het beprijzen van CO2 en het tegengaan van belastingontduiking door de fossiele industrie. Het zijn een aantal zaken waarvoor minister Kaag internationaal moet pleiten tijdens de klimaattop in New York op 23 september, volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).

Lees artikel

De vergeten klimaattafel

Door Joris Tielens | 04 september 2019

Het klimaatakkoord is veelbesproken, maar de helft van de ‘Nederlandse’ CO2-uitstoot blijft onderbelicht: die in het buitenland. Valt klimaatverandering te beperken door geen subsidies meer te geven aan de fossiele industrie, door meer klimaatdiplomatie? Heleen de Coninck en Marcel Beukeboom kijken voorbij de grenzen.

Lees artikel

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel