Door:
Vice Versa

19 maart 2018

Vanaf vandaag staat onze website een maand lang in het teken van migratie- en vluchtelingenbeleid en gaan we op zoek naar droommaatregelen voor een rechtvaardiger politiek. De hoofdvraag is: hoe krijgen we dit debat uit de huidige politieke en publieke impasse? De journalistieke verhalen zijn de opmaat naar Het Grote Migratie- en Vluchtelingendebat op woensdag 18 april.

 Een van de meest gevoelige en heikele politieke onderwerpen van de afgelopen jaren zijn vluchtelingen- en migratievraagstukken. Ze leiden tot verhitte debatten in alle uithoeken van de samenleving en in zowel de nationale als lokale politieke arena’s.

Migratiemanagement is ook een van de hoofdthema’s van het derde kabinet-Rutte. De coalitiepartijen richten zich er vooral op om vluchtelingen zoveel mogelijk in de eigen regio op te vangen. Het budget voor Ontwikkelingssamenwerking wordt daarnaast aangewend om migratiebeperking (naar Europa) te bewerkstelligen. Het kabinet zet daarom in op het sluiten van meer migratieafspraken met zogenaamde ‘veilige derde landen’ en in het regeerakkoord wordt zelfs gesuggereerd dat het recht om asiel aan te vragen in Nederland in de toekomst mogelijk wordt ingeperkt.

Wat daarbij opvalt is dat de nieuwe regering geen fraaie vergezichten schetst over hoe we in de toekomst een rechtvaardiger wereld kunnen verwezenlijken en wat de weg daarheen is. Ze lijkt enkel naar de korte termijn te kijken.


Recordhoogte

Het aantal mensen dat wereldwijd op de vlucht is bereikte de afgelopen jaren een recordhoogte. De voornaamste oorzaak van het gestegen aantal vluchtelingen zijn conflicten in het Midden-Oosten en in delen van Afrika en het feit dat steeds meer vluchtelingen voor langere tijd ontheemd zijn. Denk aan de burgeroorlog in Syrië, de conflicten in Afghanistan en Irak en aan de zorgwekkende mensenrechtensituatie in Eritrea. Meer dan tachtig procent van de vluchtelingen blijft in de regio waar ze vandaan komen; een aantal van hen komt in een vluchtelingenkamp terecht, terwijl een meerderheid opvang vindt onder de lokale bevolking.

Slechts een klein deel van de vluchtelingen besluit na een korte of lange verblijfperiode verder te reizen naar Europa. Verwacht wordt dat het totale aantal vluchtelingen zal blijven stijgen in de komende jaren – onder meer wordt toenemende klimaatverandering gezien als een pushfactor die meer ontheemding zal veroorzaken.

De toelating van mensen die gevlucht zijn voor oorlog, vervolging of ernstige mensenrechtenschendingen wordt over het algemeen als een morele en internationale verplichting gezien. Het Vluchtelingenverdrag uit 1951 bepaalt wie recht heeft op de vluchtelingenstatus. Alle landen in de Europese Unie erkennen het recht om te vluchten – en toch blijft het voor vluchtelingen bijna onmogelijk om op een veilige manier Europa te bereiken.

Omdat er vrijwel geen mogelijkheden zijn om op een reguliere manier asiel aan te vragen in Europa, worden mensen gedwongen op irreguliere en doorgaans gevaarlijke wijze de overtocht naar het Europese continent te maken. De Europese grens is daardoor de dodelijkste grens ter wereld geworden; er vielen de afgelopen jaren duizenden doden in een poging een veilig heenkomen binnen de EU te vinden. Dit beleid zorgt voor diepe verdeeldheid in de politiek en samenlevingen van Europese landen en populistische politici maken er graag gebruik van om de zaak verder te polariseren.

Migratieredenen

Niet alleen om oorlog, conflict en mensenrechtenschendingen verlaten mensen huis en haard, ook armoede is een reden om elders te zoeken naar een betere toekomst. Tegelijkertijd is de relatie tussen ontwikkeling en migratie niet eenduidig; economische ontwikkeling is niet de enige factor die de mate van migratie bepaalt. En de afweging om te vertrekken verschilt per land. In 2015 was het aantal migranten wereldwijd 244 miljoen, het hoogste aantal ooit gemeten.

De tijd dat er inhoudelijke debatten plaatsvonden over arbeids- en circulaire migratie is binnen de huidige politieke context allang voorbij. Toegang tot Europa is voor de meeste migranten uit het Zuiden onmogelijk. Sterker: de Europese Unie is vastberaden om migratie uit Afrika terug te dringen.

In het huidige politieke klimaat worden migranten uit Afrika weggezet als kansarme gelukszoekers die niets te zoeken hebben in Europa. Met Afrikaanse landen worden bovendien migratieafspraken gesloten met als voornaamste doel de migratie uit Afrika te stoppen. Daarvoor zet Europa in op programma’s die in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar zijn, zoals het creëren van werkgelegenheid in landen waar de rechtsstaat of de economie nauwelijks functioneren.

Ook Nederland volgt deze lijn. De verkiezingen en het regeerakkoord tonen dat er in ons land niet direct een ander beleid te verwachten valt. Zo wil premier Rutte – na de EU-Turkijedeal – nu ook inzetten op afspraken met Egypte, Tunesië en Marokko en mogelijk ook met landen in Sub-Sahara-Afrika.


Artikelen en congres

Vice Versa en Oxfam Novib gaan vanaf vandaag met het onderwerp aan de slag; we zullen zoeken naar droommaatregelen voor rechtvaardig vluchtelingen- en migratiebeleid. Gedurende een maand publiceren we stukken waarin we de thematiek verdiepen en analyseren, bieden we een platform voor innovatieve ideeën, voor andere perspectieven. Ook brengen we tegenpolen samen in dubbelinterviews en kijken we wat ze gemeen hebben. Op 18 april organiseren we bovendien Het Grote Migratie- en Vluchtelingendebat in Pakhuis De Zwijger.

We zijn ook benieuwd naar uw droommaatregel: die kunt u sturen naar info@viceversaonline.nl en wij zullen de meest interessante gedachten publiceren en inbrengen tijdens het debat op 18 april.

Het migratie- en vluchtelingenvraagstuk is het heetste politieke hangijzer van deze tijd. De discussie zit al jaren in een impasse. Een echt gesprek over de fundamenten van het systeem en een constructieve gedachtegang over innovatieve oplossingen komt niet van de grond, omdat het onderwerp wordt gegijzeld door de politieke waan van de dag. In het project ‘Droommaatregelen voor een rechtvaardig migratie-en vluchtelingenbeleid’ gaan wij op zoek naar de kansen en dillema’s van het huidige beleid.

Tussen 19 maart en 20 april gaan we op onderzoek uit en verschijnen er artikelen op Vice Versa. Met dubbelinterviews tussen ogenschijnlijke tegenpolen in het debat die op zoek gaan naar wat ze met elkaar gemeen hebben; met reportages over opvang in de regio; interviews over je eigen droommaatregel op het gebied van migratie en vluchtelingen ; en verdiepende stukken over veilige en legale routes voor vluchtelingen en migranten, en over Zuid-Zuid migratie. Dit project is een samenwerking tussen Vice Versa en Oxfam Novib.

Groot geld gevraagd voor klimaatadaptatie

Door Joris Tielens | 17 september 2019

Klimaatadaptatie is nodig en dat vergt véle miljarden, maar commerciële geldschieters vinden het vaak te riskant. Een nieuw Nederlands klimaatfonds zal 160 miljoen euro overheidsgeld gebruiken om toch privaat geld aan te trekken. Hoe gaat het DFCDwerken? Een interview met FMO.

Lees artikel

Een klimaatlijst voor Kaag

Door Joris Tielens | 13 september 2019

Stoppen met subsidies en exportkredieten voor fossiele brandstoffen, het beprijzen van CO2 en het tegengaan van belastingontduiking door de fossiele industrie. Het zijn een aantal zaken waarvoor minister Kaag internationaal moet pleiten tijdens de klimaattop in New York op 23 september, volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).

Lees artikel

De vergeten klimaattafel

Door Joris Tielens | 04 september 2019

Het klimaatakkoord is veelbesproken, maar de helft van de ‘Nederlandse’ CO2-uitstoot blijft onderbelicht: die in het buitenland. Valt klimaatverandering te beperken door geen subsidies meer te geven aan de fossiele industrie, door meer klimaatdiplomatie? Heleen de Coninck en Marcel Beukeboom kijken voorbij de grenzen.

Lees artikel