Door:
Marc Broere

10 november 2017

Categorieën

Tags

In zijn Vrijdagmiddagcolumn blikt Marc Broere vooruit op de Nacht van de Wetenschapper komende woensdagavond. De nieuwe generatie wetenschappers is volgens hem hard nodig om het debat over de toekomst van internationale samenwerking mede vorm te geven, te verdiepen en weer spannend te maken.

Speciaal voor de Nacht van de Wetenschapper hebben we musicus, zanger en componist Orville Breeveld gevraagd om een lied te componeren: een ode aan de wetenschapper. Orville heeft zich de afgelopen weken vastgebeten in het onderwerp en is helemaal gepassioneerd geraakt door de wetenschap. Eerder deze week stuurde hij ons een demo op. Ik kan u nu al verklappen dat het mijn verwachtingen overtroffen heeft. Het eerste couplet luidt:

In witte kleren en gewaden

Hebben zij hersenen als magen

Een eindeloze honger

En eindeloos veel vragen

Het lied zat gisteravond ook in mijn hoofd toen ik de masterclass van Rivke Jaffe bijwoonde. We zitten met Vice Versa midden in een serie masterclasses over ‘leiderschap in een veranderende wereld’ die worden gegeven door zeven inspirerende vrouwen. Rivke is een van hen: een topwetenschapper die als dertiger nu ook al hoogleraar is. En bij uitstek ook iemand op wie  ‘hersenen als magen’ van toepassing is. ‘Ik wil onderzoek doen naar wat ik, als wetenschapper, belangrijk vind – en dat is vaak iets anders dan wat de politiek of de BV Nederland wil’, zei ze deze week nog op de website van Vice Versa.

Leiderschap

Rivke is hoogleraar Steden, Politiek en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam en lid van De Jonge Akademie. Ze doet onderzoek naar vele thema’s: criminele leiders die functies van de staat overnemen in de achterstandswijken van Kingston, de Jamaicaanse hoofdstad; de sociaal-ruimtelijke aspecten van stedelijke vervuiling in Suriname en op Curaçao; de privatisering van veiligheid in verschillende metropolen. De rode draad in haar werk is ongelijkheid en machtsrelaties in de stad.

Ze gaf een inspirerende masterclass. Zelf is ze een winnaar van het neo-liberale systeem dat wordt gehanteerd op de universiteiten, omdat ze de ene na de andere prestigieuze onderzoeksbeurs binnenhaalt. Toch is ze juist op dat systeem van rendementsdenken heel kritisch omdat het algemene belang er niet mee wordt gediend en het bovendien onderlinge concurrentie tussen collega’s bevordert.  Ook dat is leiderschap: pleiten voor afschaffing van een systeem waar je zelf van profiteert, maar dat ten koste gaat van het algemeen belang.

Luister naar de verhalen van Rivke en de interesse in de wereld komt weer terug. Zo zijn er meer Rivke’s in Nederland. Wetenschappers kunnen een belangrijke rol spelen in het publieke debat over mondiale thema’s. Over dit onderwerp gaan we het volgende week woensdag een hele avond hebben op de Nacht van de Wetenschapper. Rivke is een van de sprekers.

Iets waardevols toevoegen aan het debat

De roep om een wetenschappelijke bijdrage aan het publieke en politieke debat wordt steeds groter. Een wetenschapper kan iets waardevols toevoegen aan dat debat, namelijk een mening die gebaseerd is op onderzoek en ingekaderd is in de theorie. Dat is belangrijker dan ooit, want het publieke en politieke debat lijkt vandaag de dag steeds meer op emoties en onderbuikgevoelens te zijn gebaseerd dan op feiten. Ik ben erg blij met een nieuwe generatie wetenschappers die steeds meer op de voorgrond aan het treden is als het om belangrijke mondiale thema’s gaat.

Naast Rivke Jaffe staat ook de jonge hoogleraar Bram Büscher komende woensdag op het podium. We hebben afgelopen week ook nog eens een interview van vorig jaar met hem van stal gehaald.  Veel wetenschappers hebben nog de houding dat politiek niet bij hun werk hoort, zeg hij daarin.  ‘Ik vind het heel belangrijk dat je je wetenschap niet laat drijven door politiek, maar dat je wel beseft dat wetenschap altijd politiek is. Ik vind het zelfs dat een wetenschapper de verplichting heeft deel te nemen aan het publieke en politieke debat.’

Bram Büscher promoveerde zelf bij Professor Ton Dietz, de voormalige directeur van het Afrika Studiecentrum in Leiden. Hij ging in het interview ook in op de verschillen tussen hem en zijn leermeester. Dietz en het Afrika Studiecentrum werken bijvoorbeeld nauw samen met de Netherlands African Business Council (NABC) in het promoten van Afrika als continent van economische groei en ongekende mogelijkheden.  ‘Je ziet bij Ton, maar ook bij anderen, dat ze onderdeel zijn van de generatie wetenschappers die als eerste uit de ivoren toren van de universiteit moesten komen en partnerschappen met andere partijen gingen. Daar zat toen best wat in omdat de universiteiten onder druk stonden om te bewijzen waarom we er zoveel geld aan uitgaven. Dit heeft veel goodwill opgeleverd maar is tegelijk soms ook wat ten koste gegaan van een scherpe, kritische academische stem. Als je financieel, institutioneel, organisatorisch en persoonlijk in steeds meer verbanden bent ingekaderd, kan dat natuurlijk ten koste gaan van de vrijheid om zaken wat scherper te kunnen stellen.’

Zijn generatie wil dat anders doen. Met Rivke, hijzelf, Marja Spierenburg (de nieuwe hoogleraar ontwikkelingstudies in Nijmegen, eveneens komende woensdag op het podium) maar ook met PHD-kandidaten die nadrukkelijk de publiciteit opzoeken, zoals Judith van de Kamp die met haar promotie over de invloed van westerse gezondheidswerkers op een streekziekenhuis in Kameroen  twee weken geleden actief de media opzocht en een interview van twee pagina’s in dagblad Trouw had. Allemaal mensen die meer de scherpe randjes van het debat opzoeken.

Ik denk dat we deze mensen nu heel hard nodig hebben om het debat over de toekomst van internationale samenwerking mede vorm te geven, te verdiepen en weer spannend te maken.  U kunt alvast een mooi voorproefje krijgen tijdens de Nacht van de Wetenschapper. Enne….het evenement is zeker niet alleen maar interessant voor mensen die de universiteit hebben doorlopen of zelf wetenschapper zijn. Integendeel. Ook ik heb ‘slechts’ maar School voor de Journalistiek gedaan.

Reserveer je gratis plaats op de Nacht van de Wetenschapper via  https://hetnieuwe.viceversaonline.nl/events/de-nacht-van-de-wetenschapper/

Marc Broere

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa. Daarnaast is hij auteur van een aantal boeken waaronder De Bewogen Beweging -50 jaar mondiale solidariteit (met Hans Beereends), Berichten over Armoede -een journalistieke kijk op ontwikkelingssamenwerking, en Minder Hypes, Meer Hippocrates -een positieve injectie voor de ontwikkelingssector (met Ellen Mangnus).

‘Empathie gaat armoede niet oplossen’

Door Lys-Anne Sirks | 18 oktober 2018

Tien jaar lang werkte de Oegandees Sean Patrick binnen de ontwikkelingssector. Maar omdat hij daar naar eigen zeggen geen duurzame verandering kon bewerkstelligen, begon hij als ‘pastarebel’ zijn eigen bedrijf, de Green Banana Food Company. Hoe kijkt hij aan tegen de beleidsnota ‘Investeren in perspectief’ van minister Kaag?

Deel 1 van een serie waarin zuidelijke experts hun visie op de beleidsnota geven.

Lees artikel

Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen staat nog in de kinderschoenen

Door Lennaert Rooijakkers | 15 oktober 2018

Iedereen heeft de mond vol over internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO). En inmiddels zijn er al vijf convenanten die dat moeten bevorderen van kracht en zitten er nog vier in de pijplijn. Maar is het daarmee ook al integraal onderdeel van het zaken doen in het buitenland geworden?Vice Versa duikt aan begin van week twee van het dossier hulp en handel in de wondere wereld van IMVO.

Lees artikel

‘Beleid hulp en handel alleen succesvol als Nederlandse bedrijven meer lokaal inkopen’

Door Joris Tielens | 12 oktober 2018

De Nederlandse overheid moet Nederlandse bedrijven in Afrika aansporen om lokaal grondstoffen in te kopen, werk te bieden aan Afrikanen en te investeren in Afrikaanse bedrijven. Alleen dan kan het beleid van minister Kaag een succes worden, denkt prof. Chibuike Uche, hoogleraar bij het Afrika Studie Centrum.

Lees artikel