Aan de vooravond van de klimaattop in Bonn, vaarde ‘de Kolencruise’ afgelopen vrijdag met een flinke bemanning aan wereldverbeteraars door de haven van Amsterdam. Na Rotterdam, is dit met afstand de grootste kolenhaven van Europa. Hier moet zo snel mogelijk een stop op komen, vinden milieuactivisten. Mensenrechtenactivisten wilden daarnaast de impact laten zien die de kolen hebben in Colombia en Zuid-Afrika.

Er is duidelijk interesse voor deze ludieke protestactie voor schone en eerlijke energie. De Kolencruise is uitverkocht en er varen ook verslaggevers van de NOS, de Volkskrant en het Parool mee. In lijn met het klimaatakkoord van Parijs en daarbij de noodzaak tot het verminderen van de CO2 uitstoot, hoopt Ab Cherribi, de havenmeester van Amsterdam, voor 2030 de poorten voor kolen te sluiten. Dit is eigenlijk al te laat, klinkt het hoge woord aan boord. De vraag blijft of dit kan worden bijgesteld naar 2025.


Het gaat de goede kant op, maar het uitfaseren van de kolenoverslag gaat niet over één nacht ijs. Er zitten consequenties aan vast, zoals een groot energietekort en het verlies van werkgelegenheid. Bovendien zouden de steenkolen op een andere manier hun weg naar Europa blijven vinden.

Met name dit laatste argument raakt kant noch wal voor de milieuactivisten: “als wij het niet doen, dan doen anderen het wel” mag nooit een reden zijn om hiermee door te gaan. Vooral gezien het alternatief, dat de zeespiegel zo ver stijgt dat er geen haven meer overblijft. Werklozen kunnen worden opgevangen en ook voor de opwekking van energie zijn er tegenwoordig genoeg andere, duurzame mogelijkheden. Greenpeace activiste Faiza Ouhlasen stelt dat het licht gewoon aanblijft als de kolenindustrie eruit ligt.

In een vorig artikel schreven we al hoe vrouwen de macht van de mijnbouw trotseren in Zuid Afrika. Lorraine Kakaza, die de avond ervoor ook haar verhaal deed in Pakhuis de Zwijger tijdens een bijeenkomst over het aandeel van pensioenfondsen in de klimaatcrisis, vertelde over de directe gevolgen in haar dorp Carolina, vlakbij Johannesburg. Als vrijwillig activiste, ziet ze toe hoe haar omgeving te lijden heeft onder de nabijheid van een grote kolenmijn. De aarde, water en lucht zijn sinds de aanleg ernstig vervuild. Waar voorheen de huishoudens van schoon drinkwater uit de kraan waren voorzien, kleurt dit water nu oranje. De grond is ongeschikt geraakt voor landbouw en de mijnen doen wolken van fijn kolenstof opwaaien, wat resulteert in verschillende gezondheidsproblemen. Ze hebben protesten gehouden, er werd beterschap beloofd, maar er is niets veranderd.

In samenwerking met ActionAid is Kakaza naar Nederland gekomen om dichterbij te halen wat een ver van ons bed show lijkt. “De situatie in mijn dorp is een schending van mensenrechten,” schudt ze ons wakker. Dit lijkt een aanloop naar de essentie van de dag: sociale vraagstukken en klimaatproblemen gaan hand in hand. Iedereen kreeg bij binnenkomst een gele of roze sticker om klimaatacties en mensenrechten te onderscheiden, maar deze scheidingslijn smelt als sneeuw voor de zon. Maar zijn we het punt van bewustwording dan niet allang voorbij?

Code Rood, een groep actievoerders die een einde wil maken aan het gebruik van fossiele brandstoffen, organiseert protestacties zoals de bezetting van de kolenoverslag eerder dit jaar in de Amsterdamse haven. Code Rood activist Philip Bajo, vat de kern van de problemen samen. Het klimaat moet als een morele kwestie worden gezien, de huidige situatie is een alarmsignaal richting de samenleving die zich niet meer beperkt tot de politiek of tot bedrijven. Rechtvaardigheid is hierin het belangrijkst. ”Waarom stoppen we wel met kinderarbeid, maar hebben we hier moeite mee?” vraagt Bajo zich af. Een andere activiste van Code Rood vult aan dat de argumenten tegen het sluiten van de kolencentrales hetzelfde zijn als die tegen de slavernij: het zou economisch niet haalbaar zijn en we hebben een langere transitie termijn nodig.

“Jullie weten allang hoe je in opstand moet komen,” begint Eva Rovers aan haar filosofisch mini-college. “Maar hoe kun je als gewoon persoon protesteren?” Als auteur van het pamflet ‘Ik kom in opstand, dus wij zijn,’ heeft Rovers inmiddels haar weg gevonden, maar dat was niet eenvoudig. Korter douchen, vegetarisch eten en afval scheiden, ze deed het allemaal. Toch voelde ze zich machteloos. Verandering moet van hogerop komen.

Maartje Joosten geeft een treffend voorbeeld van Vandebron. Het duurzame energiebedrijf wilde de Hemwegcentrale opkopen en deze uitfaseren. Eigenaar Nuon wilde hier echter niets van weten, maar de gemeente Amsterdam wel en binnen twee weken hadden ze vijf miljoen bij elkaar. Elke vorm van gesprek werd door Nuon geweigerd, al kwam er toch een tegenvoorstel vanuit het bedrijf: voor 55 miljoen wilden ze wel om de tafel.

Desondanks wordt Nuon ten opzichte van andere energieleveranciers gezien als een van de koplopers wat betreft de transitie naar duurzame energie. Nuon zal binnenkort een plan presenteren waarin ze bekendmaken wat ze kunnen doen aan de lokale omstandigheden rondom ‘bloedkolen’ in Colombia. Er valt dus nog veel winst te behalen bij de Nederlandse energiebedrijven.

Wellicht is de druk voor ons in Nederland, vooralsnog veilig achter onze dijken, niet zo voelbaar. Mede daarom was deze middag waarin we met eigen ogen de bergen steenkool konden zien liggen en ruiken, zo raak.

Maina van der Zwan van vredesorganisatie PAX, die actie voert tegen bloedkolen uit Colombia, stelde prioriteiten: de vraag is niet meer óf, maar hóe we de kolenindustrie gaan uitfaseren. De een legt de nadruk op snelheid, de ander op rechtvaardigheid, maar het is zeker dat de urgentie hoog is.

Jasper Groen, gemeenteraadslid van GroenLinks Amsterdam is ook aan boord. Als initiatiefnemer van de motie die ervoor zorgt dat Amsterdam in 2030 fossielvrij is, ziet hij zichzelf als een schakel tussen de politiek en milieuactivisten. Hij complimenteert de havenmeester van Amsterdam met zijn aanzet tot de stop op steenkolen en bereidheid tot samenwerking met milieuorganisaties. Terwijl we weer aanmeren bij Centraal station, nodigt Sven Jense, initiatiefnemer van Fossielvrij zichzelf uit op het havenkantoor om de dialoog aan te gaan: wat heeft de haven nodig om de kolenoverslag uit te bannen? En bovenal, welk gebied van de haven moet Fossielvrij bezetten om druk uit te oefenen?
Hij is van harte welkom.

 

Vice Versa organiseerde de Kolencruise in samenwerking met PAX en ActionAid.


Foto’s door Selma Zijlstra

Dominique van de Kamp

Dominique studeerde International Business & Languages aan de Hogeschool Utrecht en haalde haar Master in Social & Cultural Anthropology aan de Vrije Universiteit.

‘In Guatemala hebben politici altijd geld van het volk geroofd. Maar Morales rooft ook de rechtsstaat’

Door Marjolein van de Water | 14 januari 2019

Als hoofdaanklager van het Openbaar Ministerie ontrafelde Thelma Aldana samen met de Internationale Commissie tegen Straffeloosheid in Guatemala (CICIG) een reusachtig corruptieschandaal. Een hoogtepunt in de strijd tegen corruptie en een voorbeeld voor de regio. Maar de huidige president Morales besloot CICIG het land uit te zetten, terwijl Aldana vreest voor haar leven. ‘Wat er ook gebeurt de komende maanden, een ding is voorgoed veranderd: de corruptie is zichtbaar geworden. De beerput kan niet meer dicht.’

Lees artikel

Water als wondermiddel?

Door Sarah Haaij | 20 december 2018

Een slokje water drinken, de wc doortrekken, handen wassen; het is allemaal even vanzelfsprekend. Totdat je je een keer terugvindt in Nepal vlak na de aardbeving, op een plattelandsschool in Kirgizië of in de migratieregio van Burkina Faso, dan is schoon water een kwestie van (over)leven. In 2030 moet iedereen toegang tot drinkwater hebben. Wat is de weg erheen? Drie experts vertellen.

Lees artikel

 Wie al kwetsbaar is, wordt kwetsbaarder

Door Joris Tielens | 19 december 2018

Waterschaarste neemt toe en wordt almaar vaker gezien als veiligheidsprobleem. Maar de relatie tussen gebrek aan zoet water, klimaatverandering en conflict en migratie is complex, stellen deskundigen. Schaarste kan mensen ook bijeenbrengen. Zeker is: kwetsbare mensen worden het hardst erdoor getroffen. Wat valt eraan te doen, ook door Nederland?

Lees artikel