Door:
Marc Broere

29 september 2017

Categorieën

Tags

Een van de belangrijkste maatschappelijke organisaties op het terrein van mondiale vraagstukken gaat ermee stoppen: Oikos. Marc Broere pleit voor een vangnet waarop organisaties een beroep kunnen doen die het net even niet redden omdat de subsidiewind toevallig in een andere richting waait. Belangrijke mondiale onderwerpen kun je niet voor honderd procent aan de markt overlaten.

Eerder deze maand kreeg ik een brief binnen waarin staat dat Oikos zich genoodzaakt ziet om per 1 januari 2018 haar werkzaamheden te beëindigen. Het bestuur en directie van de organisatie zien geen mogelijkheden meer om een toekomstbestendige organisatie te garanderen. Acquisitie en fondsenwerving dreigen een te groot beslag te leggen op de tijd van de medewerkers en op de reserves van de organisatie. De bezuinigingen in de ontwikkelingssector, het einde van de overheidsfinanciering voor mondiaal burgerschap (zoals via NCDO en SBOS) en de ontkerkelijking worden in de brief aangewezen als de belangrijkste oorzaken.

Ik moet zeggen dat ik erg schrok van de brief omdat ik Oikos (dat staat voor Oecumenisch Instituut voor Kerk en Ontwikkelingssamenwerking) een van de meest sympathieke en nuttige organisaties vind binnen het maatschappelijk middenveld in Nederland. Zoals in de brief ook staat: Oikos en zijn beide voorgangers (Ikvos en Osaci) hebben vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw bijgedragen aan bezinning, onderzoek en actie rondom mondiale verantwoordelijkheid. Ik herinner me nog dat toen ik in de jaren tachtig als tiener zelf geïnteresseerd raakte in mondiale vraagstukken, de grondige cursus ‘Maatschappijanalyse’ van Ikvos een begrip was en voor duizenden Nederlanders een kennismaking met de mondiale verhoudingen in de wereld.

Maar ook nu nog voert de organisatie hele belangrijke programma’s uit. Oikos concentreert zich daarbij op de omgang met economie, klimaatverandering, vluchtelingen & migranten, en conflicten & polarisatie.

Niet zomaar op te vangen

Het verdwijnen  van Oikos is echt een gemis binnen het maatschappelijk middenveld in Nederland dat niet zomaar op te vangen is. Ik vind ook dat je dit minister Ploumen voor een deel mag aanrekenen. De minister doet er nu met succes alles aan om als kampioen vrouwenrechten de geschiedenis in te gaan. Door de voortkabbelende  kabinetsformatie heeft ze een hele lange blessuretijd van haar ministersperiode gekregen die ze optimaal weet te benutten om haar eigen geschiedenis te schrijven. Die verdiensten op het gebied van vrouwenrechten wil ik allerminst bagatelliseren, maar er is ook een ander verhaal dat verteld dient te blijven worden.

Ploumen gaat namelijk ook de geschiedenis in als de minister die de subsidies voor mondiaal burgerschap in Nederland heeft afgeschaft. Haar voorgander Ben Knapen zette ze al tijdelijk on hold vanwege bezuinigingen, maar Ploumen zette er meteen een definitieve streep door. Ik vind dat een kolossale fout, want draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking valt of staat met goed geïnformeerde en betrokken burgers. Niet alleen draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking trouwens, maar ook de fundamenten van onze hele maatschappij staan of vallen met goed geïnformeerde burgers. Publicist Bas Heijne stelt terecht dat er geen inhoudelijk debat meer is in Nederland, maar alleen nog de ‘toon’ van het debat. Door te investeren in activiteiten op het gebied van mondiaal burgerschap kun je polarisatie weer laten overgaan in een inhoudelijk gesprek.

In de spiegel kijken

Maar ook de Nederlandse ontwikkelingssector mag best eens kritisch in de spiegel kijken. Ik vind het teleurstellend dat er geen commitment is naar Oikos. We zijn allemaal solidair met mensen en organisaties in het Zuiden en voeren uitstekende programma’s uit op het gebied van armoedebestrijding, capaciteitsontwikkeling, economische ontwikkeling, pleiten en beïnvloeden, en noem maar op. Maar we laten het toe dat een belangrijke collega dichtbij gaat omvallen. Waar is de onderlinge solidariteit? En juist naar een organisatie die zo’n belangrijke niche van het speelveld bedient. Financiering voor de onderwerpen waar Oikos zich op richt kun je bovendien denk ik ook nooit voor honderd procent uit de vrije markt ophoesten.

Ik zou willen pleiten voor een Solidariteitsfonds binnen het maatschappelijk middenveld in Nederland. Een vangnet waaruit organisaties, die heel waardevol werk doen en het even niet redden omdat de subsidiewind toevallig in een andere richting waait, uit ondersteund kunnen worden; een soort verzekering dus. Misschien is dit iets waar ideële banken als Triodos of ASN in kunnen investeren. Of de Postcodeloterij. Of organisaties die het iets breder hebben, zoals degenen die zich met hulp en handel bezighouden. Of gewoon allemaal naar draagkracht bijdragen.

Want kom op mensen, we laten het toch niet gebeuren dat Oikos verdwijnt.

Marc Broere

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa. Daarnaast is hij auteur van een aantal boeken waaronder De Bewogen Beweging -50 jaar mondiale solidariteit (met Hans Beereends), Berichten over Armoede -een journalistieke kijk op ontwikkelingssamenwerking, en Minder Hypes, Meer Hippocrates -een positieve injectie voor de ontwikkelingssector (met Ellen Mangnus).

Nieuwe burgerbewegingen op de bres voor Europese waarden

Door Guido Deuzeman | 08 mei 2019

Op 23 mei mogen we weer naar de stembus en er staat wat op het spel. De waarden onder de EU zelf staan onder druk. Ook in ons eigen land, zegt Guido Deuzeman. Maar gelukkig is er een groeiende beweging in Europa en Nederland van mensen die een grens willen trekken en zich laten horen. En werken ngo’s vaker succesvol samen om die mensen te mobiliseren. De campagne Hart boven Hard is een goed voorbeeld.

Lees artikel

‘Van deze rechtsstaat-in-naam wens ik de versierselen niet langer te dragen’

Door Marc van Dijk | 19 april 2019

Trots en dankbaar was Nico Keulemans toen hij door de koningin geridderd werd, na een leven vol ontwikkelingswerk. Nu stuurt de 88-jarige zijn onderscheiding terug. Hij herkent de rechtsstaat Nederland niet meer.

Lees artikel

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel