Door:
Ayaan Abukar

8 december 2016

Tags

Source: Jack Zalium / Flickr Creative Commons

Source: Jack Zalium / Flickr Creative Commons

 

 

 

 

 

 

 

 

OPINIE- Een nieuw plan voor Afrika: ondernemen. Zo creëert het kabinet-Rutte II een klimaat waarin ontwikkelingsorganisaties gedwongen worden mee te doen met hypes, omwille van ‘migratiemanagement’. Deze organisaties en sociaal ondernemers laten zich maar al te graag meevoeren op deze hype en veinzen opeens verstand te hebben van ondernemen. Het beleid is echter gedoemd te mislukken, schrijft Ayaan Abukar in deze opiniebijdrage.

 

Het is een self-fulfilling prophecy geworden: Blijven roepen dat jongeren in Afrikaanse landen zitten te springen om een onderneming te beginnen, waarna ze er zelf in gingen geloven. Sterker nog, ondernemen in Afrika is helemaal in. Het aantal start-ups, brokers, bedrijfsontwikkelaars en platforms voor crowdfunding groeit met de dag. Er is een magisch feel good-gevoel gecreëerd waarin geen enkele ruimte is voor een realistische reflectie of kritische terugkoppeling. Dat is begrijpelijk, want nadenken over andere oplossingen voor de migratiecrisis is politiek niet haalbaar. Moeilijke vragen vormen een bedreiging voor de sexy hype.

Deze hype is het gevolg van de nieuwe strategie van het kabinet om de migratiestroom uit Afrikaanse landen te verminderen, waarvoor het vorig jaar vijftig miljoen euro beschikbaar stelde om de economie in onder meer Ghana, Tunesië en Senegal te verbeteren. Sindsdien is het aantal projecten om jongeren te begeleiden naar werk en start-ups te ondersteunen gegroeid. Ontwikkelingsorganisaties zijn van de ene op de andere dag ‘experts’ geworden in de ontwikkeling van de private sector en (sociale) ondernemers richten zich op de Afrikaanse entrepreneur.

De onderliggende assumpties van deze nieuwe koers zijn echter niet gebaseerd op feiten en houden geen rekening met de context waarin deze jongeren leven. Ik vraag me zelfs af of deze aannames niet enkel gebaseerd zijn op wensdenken, dat voortkomt uit de onmacht en het verlangen om migratie te managen.

 

Subsidies om te ondernemen

Niemand betwist het belang van economische groei en het creëren van een perspectiefvolle toekomst voor jongeren in Afrikaanse landen. Maar ik vraag me af: waarom denken we dat iedere jongere een ondernemer kan of wil worden? Een start-up in Nederland beginnen is al een lastige zaak; de kans op succes is gering. Circa negentig procent van de nieuwe start-ups blijven klein of komen binnen een paar jaar ten einde. En dat in een land met voldoende kennis, innovatie en kapitaal. Daarnaast is het vreemd dat een overheid subsidies beschikbaar stelt voor ondernemers. Ik vraag me ook af of die subsidies niet schadelijk zijn voor lokale ondernemers die al op eigen kracht begonnen zijn.

Het geld gaat meestal niet rechtstreeks naar de Afrikaanse jongeren, maar wordt via Nederlandse ngo’s uitgegeven. De organisaties hebben een belangrijke taak op zich genomen; ze ondersteunen jongeren bij het zoeken naar werk, bij het oprichten van kleine bedrijven. Deze constructie creëert geen banen voor de jongeren, maar voor de ngo’s in Nederland en hun partners in het Zuiden. Subsidies die uitbesteed worden om Nederlandse bedrijfsadviseurs in te huren, die vervolgens ingewikkelde modules bedenken die de Afrikaanse jongeren moeten helpen met het opzetten van een start-up. Het feit dat deze ngo’s oneerlijke concurrentie creëren voor lokale ondernemers die op eigen kracht ondernemingen beginnen, wordt niet meegenomen in deze constructie. Daarnaast is het opmerkelijk dat de Nederlandse overheid ervanuit gaat dat trainingen genoeg perspectief bieden voor Afrikaanse jongeren om af te zien van hun plannen om naar Europa te emigreren.

De tweede groep die een beroep kan doen op de subsidies zijn (sociale) ondernemers. Zij zien een gat in de markt en grijpen de nieuwe kansen. Het aantal sociale ondernemers in Nederland met zakenplannen om uit te rollen in Nairobi, Accra en Bamako stijgt snel. Ze komen met nieuwe ideeën, applicaties en modules om jongeren te helpen – erg vergelijkbaar met de particuliere initiatieven binnen de traditionele ontwikkelingssamenwerking. Alleen is het ‘projectplan’ nu een ‘bedrijfsmodel’ geworden en het saaie imago ingeruild voor een hippe uitstraling en moeilijke Engelse woorden als business hubs en accelerator.

 

Mythes versus realiteit

Laten we ervanuit gaan dat jongeren in West- en Oost-Afrika massaal gebruik zouden maken van de mogelijkheden om getraind te worden door Nederlandse ngo’s om een baan te bemachtigen en alles in zich hebben om ondernemers te worden. De vervolgvraag is: waar zijn de banen?

Afrika is het jongste continent ter wereld; zeventig procent van de mensen is onder de 25 jaar. Jongeren maken er ongeveer zestig procent van het aantal werkelozen uit – jeugdwerkeloosheid is daarom een hardnekkige kwestie in veel landen. Maar het lijkt geen probleem te zijn voor de Nederlandse aanpak. Daarnaast is de politieke en economische context van deze landen complex. De vraag blijft dus: creëren we niet nòg een probleem door jongeren vaardigheden bij te brengen waarmee ze uiteindelijk niets kunnen doen?

Deze complexiteit geldt overigens ook voor Afrikaanse ondernemers. De realiteit van eerlijke en duurzame handel is nog steeds erg somber in een wereld waarin Europa zijn eigen markt vergrendeld heeft voor de Afrikaanse markt. Handelsbarrières en oneerlijke concurrentie maken het voor bedrijven in Afrika onmogelijk om mee te doen met de internationale handel.

 

Geloofwaardigheid

De nieuwe hype lijkt te kunnen rekenen op de steun van ontwikkelingsorganisaties. De meeste hebben afdelingen voor private-sectorontwikkeling, gaan naar bedrijfsseminars, begeleiden jongeren in hun zoektocht naar werk en ondersteunen start-ups. Ze hebben noodgedwongen hun traditionele thema’s los moeten laten vanwege de bezuinigingen en denken binnen een paar jaar experts te zijn geworden op het gebied van de private sector. Wellicht is dit een onderdeel van de verandering ‘van onderop’ binnen de organisaties, die al gaande was, of misschien is het door financiële nood versterkt. Begrijpelijk, maar niet geloofwaardig. Ondernemen heeft een ander mentaliteit en expertise nodig en ontwikkelingsorganisaties zijn nooit opgericht om bedrijvigheid te ondersteun of banen te creëren. Bovendien is het algemeen bekend dat het principe van non-profit en ondernemen niet bij elkaar passen.

Het kabinet-Rutte II heeft een klimaat gecreëerd waarin deze organisaties gedwongen werden om mee te doen met hypes in plaats van het nieuwe beleid kritisch te volgen en aan te wijzen dat migratie niet tegen te houden is met losse projecten. Investeren in de economieën van Afrikaanse landen vereist meer dan subsidies en hypes. Het wordt tijd om zaken als eerlijkheid en duurzaamheid op de agenda te zetten en aan de slag te gaan met een coherente beleid dat gebaseerd is op het gezamenlijke belang, dat de obsessie met migratiemanagement overstijgt.

Richt je niet alleen op laaghangend fruit

Door Marc Broere | 30 juli 2020

In zijn hoofdredactioneel commentaar in de nieuwe Vice Versa doet Marc Broere een oproep aan ontwikkelingsorganisaties om een extra mijl te lopen om ook de meest gemarginaliseerden in te sluiten in hun projecten. Onderzoeker Anika Altaf laat zien dat het kan.

Lees artikel

Column Eva Nakato: Van nadeel tot voordeel

Door Eva Nakato | 27 juli 2020

Wat vroeger in je leven als ‘ongepast’ werd gezien door je omgeving, blijkt vaak de sleutel tot succes in je latere leven te zijn. Ook voor onze columniste Eva Nakato. Vroeger werd ze soms gepest om haar zware stem, nu wordt ze juist hiervoor uitgekozen voor het spreken in het openbaar en het inspreken van teksten.

Lees artikel

De Utstein coalitie voegde de daad bij het woord

Door Ron Keller | 20 juli 2020

Er is geen enkel samenwerkingsverband geweest dat zo uniek en invloedrijk was als de Utstein coalitie (U4) van vier vrouwelijke ministers voor ontwikkelingssamenwerking, waaronder de Nederlandse Eveline Herfkens. Dat schrijft oud-topambtenaar Ron Keller als reactie op de recensie die Paul Hoebink schreef over een recentelijk verschenen boek over de U4.

Lees artikel