Door:
Ayaan Abukar

24 november 2016

© Dan Lundberg | Wikimedia

© Dan Lundberg | Wikimedia

Vorige week besprak de commissie over international handel van het Europees Parlement een handelsdeal met Oezbekistan. Deze deal zou er voor zorgen dat Oezbekistan katoen mag exporteren naar de Europese Unie. De commissie reageerde positief, maar daarbuiten is er zware kritiek. Organisaties zoals Human Rights Watch en Anti-Slavery International roepen op om de deal te stoppen. Wat is er nu precies aan de hand met het Oezbekistaanse katoen? En waarom wil de EU deze handelsdeal?

 

Elk jaar, van september tot november, is het oogstseizoen voor katoen. In Oezbekistan betekent dit dat duizenden tot wel honderduizenden mensen waaronder artsen, leraren en studenten gevraagd worden om katoen te plukken voor hun vaderland. De regering zegt dat dit volledig vrijwillig is maar organisaties zoals Anti Slavery International zeggen dat ze meer dan genoeg bewijs voor het tegendeel hebben. In een documentaire die ze het afgelopen jaar hebben gemaakt, laat Anti Slavery International zien dat mensen onder druk gezet worden om katoen te plukken met ontslag als dreigement. Maar dat is niet het enige. De woon en werkomstandigheden tijdens het plukken zijn zeer slecht, wat vorig jaar leidde tot dodelijke slachtoffers. Tot voor kort werd ook kinderarbeid ingezet bij het plukken, maar dat is langzamerhand verdwenen.

Dit was en is allemaal bekend. Om deze reden besloot het Europees parlement in 2011 om een handelsverdrag tegen te houden tot de situatie was verbeterd. Dit leidde tot grotere druk op de regering in Tasjkent. Vlak daarna werden inspecteurs van de International Handels organisatie (ILO) toegelaten in Oezbekistan. Daarnaast begon de regering met een grootschalige campagne om kinderarbeid volledig uit te bannen. Dat laatste kan voorzichtig een succes genoemd worden. Inspecteurs van het ILO hebben in hun laatste rapport gezegd dat kinderarbeid bijna volledig uitgebannen is en dat het in het hele land een sociaal onwenselijke praktijk is geworden.

 

Stappen in de goede richting
Niet alleen regeringen, maar ook bedrijven vonden dat ze geen katoen konden gebruiken waar slavernij of kinderarbeid voor gebruikt is. Daarom hebben 150 bedrijven, waaronder Puma, IKEA en H&M, in 2013 een belofte getekend dat ze hun best zouden doen om te voorkomen dat katoen uit Oezbekistan in hun producten terecht zou komen. Deze bedrijven zouden zorgen dat ze altijd wisten waar het katoen vandaan zou komen. Het ging zelfs zo ver dat bedrijven zouden eisen dat fabrieken waar hun producten gemaakt werden niet eens katoen mochten gebruiken voor andere producten die in die fabriek gemaakt werden.

Onder druk van regeringen en bedrijven besloot de regering van Oezbekistan om de problemen deels aan te pakken. Na voorzichtige overwinningen ligt er nu dus een nieuwe handelsdeal tussen de Europese Unie en Oezbekistan.

 

Waarom de problemen niet verdwenen zijn
Human Rights Watch en Anti Slavery International blijven tegen de deal. In een open brief roepen waarschuwen ze dat deze deal elke poging van de EU om wereldwijde productketens vrij te maken van mensenrechtenschendingen ondermijnt. Kinderarbeid mag dan wel uitgebannen zijn, gedwongen arbeid komt nog wijdverspreid voor. Er zijn nauwelijks stappen gezet om dit te verminderen. Sterker nog, Human Rights Watch zegt dat onder andere studenten gedwongen worden om te zeggen dat ze vrijwillig katoen plukken. Mensen worden bedreigd door lokale regeringen die hun quota’s moeten halen. Met of zonder kinderarbeid, het systeem waarmee katoen geplukt wordt in Oezbekistan is gefundeerd op gedwongen arbeid en werkt alleen maar positief voor de elite in Tasjkent, aldus Anti Slavery International.

Bedrijven zijn van nature bang voor risico’s en het gebeurt eigenlijk nooit dat ze uit zichzelf aan een boycot doen. Toch hebben vele bedrijven de publieke belofte gemaakt geen textiel uit Oezbekistan te gebruiken. Dat deden ze omdat ze het risico niet wilden lopen om Europese wetgeving te breken door te handelen in goederen waar dwangarbeid bij gebruikt wordt. Deze angst verdwijnt natuurlijk meteen als de EU zelf een handelsdeal tekent waarin katoen goedgekeurd wordt voor de Europese markt. De organisaties die de brief ondertekend hebben zijn bang dat de deze deal textiel uit Oezbekistan weer normaliseert, waardoor de problemen die er nog steeds zijn nooit opgelost zullen worden. Elke impuls die de regering van Oezbekistan heeft om de situatie te verbeteren verdwijnt dus eigenlijk als deze handelsdeal ondertekend wordt, aldus Human Rights Watch en Anti Slavery International.

 

De argumenten voor een deal
Maria Arena, een MEP voor de sociaaldemocraten in het Europees is de rapporteur voor het Europese parlement over deze deal. In haar verslag zegt ze: ‘De vooruitgang die door de Oezbekistaanse autoriteiten is gemaakt zorgt ervoor dat we verder kunnen gaan en textiel kunnen toevoegen aan deze deal. Maar we zullen extra waakzaam blijven.’

In een email naar de Reuters Thomas Foundation, antwoord Arena op de kritiek van Human Rights Watch en Anti Slavery International. Ze schrijft dat de commissie zich bewust is van het feit dat dwangarbeid een probleem blijft, maar dat het blokkeren van de deal de dialoog en de samenwerking zou kunnen schaden.

 

De blik vanuit Tasjkent
Waarschijnlijk spelen veranderingen in de lokale politiek ook een rol. De president van het land, Islom Karimov, is in september dit jaar overleden. Karimov was president van het land sinds de onafhankelijkheid in 1991. Zijn dood kan voor veel onzekerheid zorgen in de regio, maar ook daarbuiten. Oezbekistan is voor de meeste mensen een onbekend land, maar het speelt op verschillende gebieden een belangrijke rol. Voor Rusland is Oezbekistan de belangrijkste leverancier van goedkope arbeid. Veel infrastructuur in Rusland wordt gebouwd door Oezbeekse arbeidsmigranten. China ziet het land als de grootste centraal Aziatische groeimarkt en een belangrijke handelspartner. Daarnaast ligt het dichtbij de strategisch belangrijke landen Afghanistan, Pakistan en Iran. De EU, VS, China en Rusland worden allemaal beïnvloed door wat er gebeurt in deze centraal Aziatische republiek.

Juist dit land is volledig ondoorzichtig voor mensen van buitenaf. Karimov regeerde met een ijzeren vuist. Toen zijn eigen dochter tweette dat er een machtsstrijd woedde binnen haar familie werd ze direct onder huisarrest geplaatst. Sindsdien heeft geen enkele journalist uit het buitenland haar meer gezien. In augustus wist ze audiotapes naar journalisten van de BBC te krijgen waarin ze zegt dat zij en haar dochter slechter dan honden behandeld worden en directe medische hulp nodig hebben. Daarna is er niets meer gehoord van Gulnara Karmimova.

 

De Toekomst na Karimov
Nu Islom Karimov overleden is is de toekomst van Oezbekistan onzeker. Volgens Global Risk Insights zijn er verschillende mogelijke scenario’s. Ten eerste zou Oezbekistan kunnen vervallen in politieke chaos als de drie grootste clans van het land hun macht proberen uit te breiden. Het resultaat van deze conflicten kan de Oezbeekse staat destabiliseren en voor politieke en economische chaos zorgen in Centraal Azië. Daarnaast heeft Oezbekistan last van religieus fundamentalisme. De ondergrondse Islamitische beweging, die eerder geallieerd was aan Al Qaeda, heeft zichzelf nu geschaard aan de kant van Islamitische Staat.

Aan de andere kant zou een nieuwe president het land de stilstand op economisch en politiek niveau van de laatste Karimov jaren kunnen doorbreken. Om dat te kunnen doen moet Oezbekistan een gedeelde markt creëren met de andere centraal Aziatische landen. Op deze manier kan economische groei weer gecreëerd worden in al deze landen.

 

De weg naar betere infrastructuur
Om dit laatste te kunnen bereiken heeft de nieuwe president van Oezbekistan hulp van buitenaf nodig. Een gedeelde markt heeft infrastructuur nodig. Die infrastructuur is er wel. De Soviët-Unie heeft die namelijk gebouwd in de vorige eeuw. In de tussentijd is die infrastructuur wel erg verouderd. Nieuwe investeringen zullen nodig zijn om. Karimov probeerde dit al te bereiken door mee te doen met het project van de Chinese regering om een nieuwe ‘zijde route‘ te creëren. Het is niet voor niets dat China op het gebied van textiel de grootste handelspartner is van Oezbekistan.

Shavkat Mirziyoyev is de nieuwe interim president van Oezbekistan. De afgelopen dertien jaar was hij de premier van het land. Op dit moment is hij alleen nog maar de interim president, maar hij is ook één van de vier kandidaten tijdens de presidentiële verkiezingen. Aangezien hij de steun van de liberale partij heeft, de partij van de pas overleden Karimov, is er een erg grote kans dat hij die verkiezingen zal winnen.

Mirziyoyev is direct begonnen met het aanhalen van de economische banden met belangrijke landen. Zo ontmoette hij de Chinese minister van buitenlandse zaken Wang Yi. Beide mannen waren er van overtuigd dat uitbreiding van de bestaande economische samenwerking grote kansen bood voor Oezbekistan en China. Daarnaast heeft hij een vergadering gehad met de Russische president Vladimir Poetin. Uit deze vergadering blijkt dat ook Rusland graag weer meer wil handelen met Oezbekistan en dat ze geïnteresseerd zijn om er moeite voor te doen om dit te bereiken.

 

De toekomst met een deal
Door deze nieuwe handelsdeal wil het Europees parlement waarschijnlijk de regering van Oezbekistan belonen voor dat wat er bereikt is. Op deze manier hopen ze invloed te houden in Tasjkent. Uiteindelijk heeft elke internationale speler baat bij stabiliteit, maar de ideeën over hoe je die stabiliteit bereikt verschillen behoorlijk tussen bijvoorbeeld de EU en China.

In december beslist het Europees Parlement definitief over de handelsdeal. Het is moeilijk om te voorspellen wat het effect zal zijn, maar ViceVersa zal het zo goed mogelijk blijven volgen.

Ravian Ruijs

Ravian heeft Europese Studies gestudeerd en studeert op dit moment communicatiewetenschap. Hij schrijft als stagiair voor de redactie en is met name geïnteresseerd in economische zaken en ex-sovjet landen.

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel

Tip 3 aan Kaag: ‘Lever in op je privilege en geef zuidelijke organisaties meer inspraak bij het bepalen van prioriteiten’

Door Lizan Nijkrake | 08 juli 2019

Minister Kaag werkt hard aan een nieuw subsidiekader voor het maatschappelijk middenveld. Ze wil meer eigenaarschap geven aan zuidelijke ngo’s om hen meer legitimiteit te geven, en ziet daarbij een andere rol voor Nederlandse organisaties. Vice Versa vroeg vier zuidelijke organisaties hoe zij dit zien. Wat is hun gouden tip voor onze minister? Met vandaag Carla López Cabrera, directeur van Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) in Nicaragua, een feministisch fonds dat lokale vrouwenrechtenbewegingen in Centraal Amerika steunt.

Lees artikel

Shifting fundamental power issues in funding relationships

Door Evelijne Bruning Ruerd Ruben en Lau Schulpen | 02 juli 2019

This article claims that the current aid architecture favours clientilism, dependency and short-term projects. The authors Evelijne Bruning (The Hunger Project) Ruerd Ruben (Wageningen University & Research) and Lau Schulpen (Radboud University Nijmegen) are suggesting four possible ways to overcome this in order to shift power closer to the ground.

Lees artikel