Door:
Arjan Breukel

11 november 2016

5440002785_7b1ed0ac3e_b-copy

© Gage Skidmore

Met de verrassende overwinning van de republikeinse presidentskandidaat Donald Trump in de Amerikaanse verkiezingen afgelopen dinsdag, vragen velen zich af hoe het Amerikaanse buitenlandbeleid er onder hem uit zal komen te zien. Trump heeft tijdens zijn campagne harde uitspraken gedaan, maar was spaarzaam met concrete beleidsvoorstellen. Hierdoor is er nog veel onzeker over het beleid dat de nieuwe president zal volgen. Hier volgen de drie belangrijkste buitenlandthema’s om de komende tijd op te letten: de Parijs-klimaatakkoorden, het Iran-verdrag en de NAVO.

 

1. Klimaatakkoorden

Terwijl in Marokko een klimaattop gaande is om concrete stappen te ontwerpen om de vorig jaar december gesloten Parijs-akkoorden tot uitvoer te brengen, is de toekomst van de klimaatakkoorden door de verkiezing van Donald Trump op losse schroeven komen te staan. Trump heeft zich namelijk tijdens zijn campagne uitdrukkelijk tegen de akkoorden uitgesproken. Met de klimaatakkoorden spraken 196 staten, waaronder de Verenigde Staten, de EU, Rusland en China, af om de uitstoot van broeigassen te verminderen om de opwarming van de aarde binnen de kritieke toename van 1,5 graden celsius te beperken.

Het akkoord, het eerste dat zowel door de rijke als door ontwikkelingslanden werd ondertekend, was vorige week vrijdag door een meerderheid van de partijen geratificeerd. Een recordsnelheid gezien de schaal van het akkoord. Volgens het tijdschrift Foreign Policy was Amerikaans leiderschap van doorslaggevend belang in de totstandkoming van de akkoorden. Naar verwachting zou een Amerikaanse terugtrekking uit de akkoorden het proces ernstig kunnen schaden.

Maar kan Trump de Verenigde Staten zomaar uit de akkoorden terugtrekken? Volgens de International Business Times kan dit technisch gezien. Trump zou zich zonder goedkeuring van het Amerikaanse congres de VS. uit de 1992 Framework Convention on Climate Change van de Verenigde Naties kunnen terugtrekken, en daarmee uit de Parijs-akkoorden die na twintig jaar onderhandelen binnen dat framework tot stand zijn gekomen. De nieuwe president zou de VS ook zonder steun van de senaat alleen uit de Parijs-akkoorden zelf kunnen terugtrekken. Hier staat echter een wachttermijn op van drie jaar na ratificatie. Een derde optie is dat de VS zich onder Trump de gemaakte doelstellingen niet zal nakomen. Hierop schrijven de Parijs-akkoorden namelijk geen sancties uit. Elk van deze drie mogelijkheden zouden de VS op grote internationale kritiek komen te staan.

Er heerst nog veel onduidelijkheid over Trump’s geplande koers, maar onderhandelaars in Marokko hebben reden om bezorgd te zijn over de toekomstige Amerikaanse rol. Een van de namen die door nieuwsbedrijf Politico genoemd wordt om de Amerikaanse Environment Protection Agency (EPA) te leiden, is de prominente klimaatscepticus Myron Ebell. De EPA is belast met het behalen van de doelstellingen van de Parijs-akkoorden via het Clean Power Plan, waarvan Trump zich tijdens zijn campagne heeft voorgenomen om deze terug te draaien.

 

2. Iran

Tekenen van bezorgdheid kwamen afgelopen woensdag uit Iran. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif riep de nieuwe Amerikaanse president op om het nucleaire verdrag van 2015 na te leven. Het verdrag voorzag in een vermindering van Iran’s nucleaire productie in ruil voor een geleidelijke terugtrekking van handelssancties. Het akkoord wordt gezien als een van de belangrijkste overwinningen van het buitenlandbeleid van president Obama, maar is ook op sterke kritiek komen te staan onder met name republikeinen.

Volgens Donald Trump hebben de VS teveel concessies gedaan tijdens de onderhandelingen, en streeft hij naar herziening van het verdrag. De verkiezing van Trump volgt kort op de Iraanse aankondiging afgelopen dinsdag van een overeenkomst met het Franse oliebedrijf Total SA ter waarde van 4.8 miljard dollar. Het is de vraag of andere westerse bedrijven Total snel zullen volgen nu er weer onzekerheid over het Iraanse verdrag ontstaat.

In de praktijk zal het moeilijk zijn voor Trump om het verdrag met Iran, dat bekrachtigd is door een resolutie in de VN Veiligheidsraad, terug te draaien. Hiervoor is namelijk de steun van andere leden van de Veiligheidsraad nodig.

 

3. NAVO

De toekomstige president heeft ook aangegeven de NAVO aan te willen passen. Volgens Trump is het bondgenootschap teveel gericht op afschrikking van potentiële gevaren. Trump zou liever een meer actieve rol zien voor de NAVO bij de bestrijding van terrorisme en migratie. Daarnaast zouden lidstaten van het bondgenootschap meer de lasten moeten dragen voor hun eigen veiligheid.

Dit laatste is niet ver verwijderd van president Obama’s buitenlandbeleid. Onder de zittende president werden NAVO-lidstaten tijdens de NAVO-top in Wales in 2014 opgeroepen om het vastgestelde minimum van 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie te besteden. Veel Europese lidstaten van het bondgenootschap, waaronder Nederland, halen dit getal vooralsnog niet. De NAVO beschouwt de Nederlandse defensie-uitgaven van 1.16 procent van het bbp als verontrustend, zo schreef de NRC in maart.

Zorgwekkender voor NAVO-lidstaten is dat Trump hierin een veel hardere koers zegt te willen varen dan zijn voorganger. Zo vermeldde Foreign Policy in juli dat Trump de veiligheid van NAVO-lidstaten niet meer wil garanderen als deze niet zelf meer kosten gaan dragen voor hun eigen veiligheid. Het ging hierbij om de veiligheid van Baltische NAVO-lidstaten, die zich met name na de Russische overname van de Krim bedreigd voelen door Rusland. Het principe dat een aanval op één NAVO-lidstaat gezien wordt als een aanval op alle NAVO-lidstaten, vastgesteld in artikel 5 van het NAVO-verdrag, staat aan de basis van het bondgenootschap en door dit ter discussie te stellen geeft Trump een duidelijk signaal aan Amerika’s Europese bondgenoten.

Zo ver is het allemaal nog niet, maar Donald Trump’s onvoorspelbaarheid schept onrust. Het zal interessant zijn om te zien of NAVO-lidstaten hun defensiebudgetten de komende tijd zullen verhogen om het risico te vermijden dat Trump zich aan zijn woord zal houden. Anderzijds gaat er zoveel onzekerheid uit van waar de man achter de harde taal echt voor staat, dat Amerikaanse tegenstanders de VS wel eens konden gaan uitdagen om te zien hoe sterk Trump werkelijk zal reageren.

 

Arjan Breukel

Arjan Breukel is recent afgestudeerd als arabist en Midden-Oostendeskundige en schrijft voor de redactie van Vice Versa over actualiteiten in het Midden-Oosten.

Nieuwe burgerbewegingen op de bres voor Europese waarden

Door Guido Deuzeman | 08 mei 2019

Op 23 mei mogen we weer naar de stembus en er staat wat op het spel. De waarden onder de EU zelf staan onder druk. Ook in ons eigen land, zegt Guido Deuzeman. Maar gelukkig is er een groeiende beweging in Europa en Nederland van mensen die een grens willen trekken en zich laten horen. En werken ngo’s vaker succesvol samen om die mensen te mobiliseren. De campagne Hart boven Hard is een goed voorbeeld.

Lees artikel

‘Van deze rechtsstaat-in-naam wens ik de versierselen niet langer te dragen’

Door Marc van Dijk | 19 april 2019

Trots en dankbaar was Nico Keulemans toen hij door de koningin geridderd werd, na een leven vol ontwikkelingswerk. Nu stuurt de 88-jarige zijn onderscheiding terug. Hij herkent de rechtsstaat Nederland niet meer.

Lees artikel

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel