Door:
Ayaan Abukar

7 oktober 2016

Tags

Marc BroereDe ontwikkelingssector zou wat meer het gedrag van wilde apen moeten vertonen, schrijft Marc Broere in deze Vrijdagmiddagborrel. De afgelopen jaren zijn organisaties te veel een huisdier of zelfs schoothondje van de overheid geweest. En dat heeft niets opgeleverd.

De kracht van tegenmacht.’ Het is de titel van het kennisdossier waar we nu al vier weken mee bezig zijn op onze website. Volgende week gaan we er nog gewoon mee door. En in de laatste week van oktober verschijnt een speciale papieren editie van Vice Versa met daarin een selectie van artikelen die ook op de website hebben gestaan en een aantal nieuwe artikelen speciaal voor het blad. Tegenmacht en de afnemende ruimte van het maatschappelijk middenveld wereldwijd is een onderwerp dat heel urgent is.

Ook als Vice Versa hebben we er soms zijdelings mee te maken, zoals afgelopen week. Een collega van ons was in Ethiopië om verslag te doen van een grote conferentie over zaden. Ze merkte van dichtbij hoe het broeit in de Ethiopische samenleving. Ook hier is de bevolking bezig met het organiseren van tegenmacht en met het opkomen voor haar rechten. Ze strijden onder andere tegen het weggeven van stukken van hun grond door de regering aan buitenlandse bedrijven, waaronder die uit Nederland. Onze collega schreef dat er de afgelopen dagen overal massademonstraties in het land waren, dat het iedereen verboden was om buiten de hoofdstad te komen, en dat er afgelopen week opnieuw een Nederlands bedrijf was afgebrand. De haat van sommige onderdrukte bevolkingsgroepen tegen buitenlandse bedrijven, waaronder die uit Nederland, neemt alleen maar toe. De afgelopen dagen konden we niet eens meer communiceren met onze collega omdat de Ethiopische overheid het internet had stilgelegd.

Nauwelijks tegenmacht georganiseerd in Nederland

Maar wat ik me wel afvraag is dit. Ik heb groot respect voor al die activisten en beschermers van mensenrechten die met gevaar voor eigen leven de straat opgaan en die tegenmacht organiseren. Ze deden en doen dat onder zulke moeilijke omstandigheden. Dit maakt het eigenlijk des te onbegrijpelijker dat er in het veilige Nederland de afgelopen jaren nauwelijks tegenmacht is georganiseerd om een halt toe te roepen aan de bezuinigingen op internationale samenwerking en om aandacht te vragen voor het belang van internationale samenwerking en een actief mondiaal beleid van Nederland. Daar was namelijk helemaal niet zo veel moed voor nodig geweest. In tegenstelling tot in veel andere landen zou namelijk niemand vermoord, gemarteld of gevangen gezet zijn door dit kabinet. Toch gebeurde er zeker onder het kabinet Rutte II nagenoeg niks.

Ik moest hier aan denken toen ik afgelopen week een artikel las over het boek ‘Wilde Apen’ van de Wageningse hoogleraar Frank Berendse. Hij schrijft in dit net verschenen boek dat natuurbeschermers in Nederland hebben gefaald toen het kabinet in 2010 besloot tot een ongekende bezuiniging op natuurbeheer. Volgens Berendse verzuimden natuurorganisaties toen om hun achterban te mobiliseren.

De kunstsector deed dat wel en met succes, want de bezuinigingen in de kunstsector werden deels teruggeschroefd. Het gevolg van de houding van de natuursector is volgens Berendse dat de Nederlandse natuur nog altijd lijdt onder de ‘ecologische ramp’ die door toenmalig CDA-staatssecretaris Henk Bleeker is aangericht. ‘Natuurmonumenten en het Wereld Natuur Fonds hebben samen anderhalf miljoen leden. Waar waren zij toen Bleker het natuurbeleidsplan uit 1990 bij het oud vuil zette’, aldus Berendse. Volgens de internationaal gerespecteerde expert op het gebied van natuurbehoud hebben organisaties die opkomen voor de natuur in die jaren zichzelf een brevet van onvermogen gegeven.

Ik denk dat als je het woord ‘natuurorganisatie’ vervangt door ‘ontwikkelingsorganisatie’  je hetzelfde verhaal hebt. In plaats van een tegenstem te mobiliseren heeft de ontwikkelingssector ervoor gekozen om dan maar te proberen het verlies zo klein mogelijk te houden. In plaats van een gezamenlijke vuist te maken trokken ze zich allemaal terug in hun eigen schulp. Hoe geloofwaardig ben je als je je wél inzet voor het ondersteunen van de tegenstem elders op de wereld, in verre landen, maar lijdzaam toekijkt hoe nu al twee achtereenvolgende kabinetten de lange traditie van Nederland op het gebied van mondiale samenwerking helemaal uitkleedt?

Verplichte kost

In zijn boek Wilde Apen pleit Berendse voor een vernieuwing van de natuurbeweging die gedreven wordt door een nieuwe verantwoordelijkheidsethiek en die in staat is een brede achterban te mobiliseren. Ik zou zeggen: verplichte kost voor directeuren en beleidsmakers uit de wereld van de mondiale samenwerking.

Het zou goed zijn als de ontwikkelingssector voortaan iets meer Wilde Apen gedrag gaat vertonen. Kijk bijvoorbeeld eens naar de Berberaap, die enige wilde aap die op Europese grondgebied voorkomt, namelijk op de Rots van Gibraltar. Volgens internet is deze aap ongeschikt als huisdier omdat hij sloopgedrag en agressiviteit vertoont. Toch zijn dit eigenschappen die misschien soms even nodig zijn in deze tijden. En met de keuze om ‘huisdier’ of misschien zelfs ‘schoothondje’ van de Nederlandse overheid te zijn, is de ontwikkelingssector de afgelopen jaren helemaal niets opgeschoten. Het heeft alleen maar averechts gewerkt.

Marc Broere

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa. Daarnaast is hij auteur van een aantal boeken waaronder De Bewogen Beweging -50 jaar mondiale solidariteit (met Hans Beereends), Berichten over Armoede -een journalistieke kijk op ontwikkelingssamenwerking, en Minder Hypes, Meer Hippocrates -een positieve injectie voor de ontwikkelingssector (met Ellen Mangnus).

Nieuwe burgerbewegingen op de bres voor Europese waarden

Door Guido Deuzeman | 08 mei 2019

Op 23 mei mogen we weer naar de stembus en er staat wat op het spel. De waarden onder de EU zelf staan onder druk. Ook in ons eigen land, zegt Guido Deuzeman. Maar gelukkig is er een groeiende beweging in Europa en Nederland van mensen die een grens willen trekken en zich laten horen. En werken ngo’s vaker succesvol samen om die mensen te mobiliseren. De campagne Hart boven Hard is een goed voorbeeld.

Lees artikel

‘Van deze rechtsstaat-in-naam wens ik de versierselen niet langer te dragen’

Door Marc van Dijk | 19 april 2019

Trots en dankbaar was Nico Keulemans toen hij door de koningin geridderd werd, na een leven vol ontwikkelingswerk. Nu stuurt de 88-jarige zijn onderscheiding terug. Hij herkent de rechtsstaat Nederland niet meer.

Lees artikel

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel