‘Bang voor Mugabe? Ben je gek?’

Photo: People gather outside the Harare Magistrates courts 13 July 2016 as they attend the court case of Evan Mawarire. Harare, Zimbabwe. EPA/AARON UFUMELI

Photo: People gather outside the Harare Magistrates courts 13 July 2016 as they attend the court case of Evan Mawarire. Harare, Zimbabwe. EPA/AARON UFUMELI

 

 

 

Sociale media zijn in opkomst in Zimbabwe, en zo weerklinkt er kritiek op president Mugabe. Maar de strijd is niet gemakkelijk. In de stad slaat de oproerpolitie terug en onlineactivisme dringt niet door tot het platteland. Wat is de kans op een politieke ommekeer?

Het is niet mogelijk om de voortdurende golf van via sociale media gecoördineerde protesten tegen president Robert Mugabe en zijn regering te negeren. Voor sommigen staat Zimbabwe op het punt van een digitale explosie: activisten en burgers gebruiken het internet om hun bezorgdheid te uiten over de onderdrukking en het economisch wanbeheer van Mugabe’s regering.

Robert Mugabe is 92 jaar (ja, 92 – dit is geen typefout) en hij zal zich kandidaat stellen voor de verkiezingen van 2018.

Als zijn kandidatuur werkelijkheid wordt, zal dit plaatsvinden tegen de achtergrond van een complete economische ineenstorting; de minister van Financiën heeft onlangs publiekelijk toegegeven dat het land failliet is. Bovendien hebben de banken haast geen Amerikaanse dollars meer, die naast andere valuta’s als de euro een wettig betaalmiddel zijn. Als oplossing heeft de regering aangekondigd dat ze in oktober obligatiebiljetten als tijdelijke valuta in gebruik zal nemen, in de hoop dat dit contant geld zal vervangen en de economie zal aanzwengelen.

Niet iedereen is hier blij mee. Veel Zimbabwanen zijn bang dat het regime weer buitensporig veel geld zal laten drukken, wat in 2009 leidde tot hyperinflatie en het opgeven van de nationale valuta, de Zimbabwaanse dollar.

 

Westerse stroman

De komst van sociale media gaf een uitkomst voor de Zimbabwanen die gretig hun bezwaren tegen het wanbestuur openbaar willen maken. Sociale en politieke protestbewegingen onder de naam #ThisFlag en #Tajamuka hebben online dissidenten gemobiliseerd, vooral op Facebook en WhatsApp, om hun bezorgdheid te uiten. Maar niemand luistert, tenminste niet binnen Mugabe’s regeringspartij.

Critici beschuldigen ‘frequent flyer’ Mugabe dat hij tijdens buitenlandse reizen miljoenen aan belastinggeld spendeert, geld dat de economie nauwelijks ten goede komt. Ze zeggen dat hij meer tijd in het buitenland besteedt dan thuis. Door sommigen wordt hij nu zelfs ‘de toerist’ genoemd als hij terug naar Zimbabwe vliegt. Vicepresident Phelekezela Mphoko verblijft sinds december 2014 in een luxueus hotel, omdat hij beweert dat het huis dat hem is aangeboden door de regering niet past bij een persoon met zijn status.

Het probleem is dat Mugabe naar niemand luistert. Hij is gewend dat iedereen hem steunt in zijn strijd tegen het imperialisme. Wie hem durft te bekritiseren, wordt bestempeld als westerse stroman. Normaal gesproken worden zij net zo lang geslagen totdat ze zich achter Mugabe scharen.

Als je ervoor kiest om dit te weigeren, zoals Universiteit Utrecht-alumnus Promise Mkwananzi die de #Tajamuka-beweging leidt (dat ‘wij zijn verontwaardigd’ betekent), zal je in een cel worden gegooid.

Eind augustus ontmoette ik Mkwananzi in het centrum van de hoofdstad Harare. Een paar minuten nadat ik het koloniale gebouw verliet waar hij met andere leden van de Tajamuka-groep de mogelijkheden voor een overgangsregering aan het bespreken was, kwam ik terecht in een storm van traangas. De politie was op dat moment druk bezig om aanhangers van de oppositie aan te vallen, die weerwerk leverden door stenen te gooien. Het leek wel op een oorlogsscène; iedereen die leek op een Mugabe-aanhanger was een doelwit geworden voor de stenen van de oppositie.

Ik ging in de rijstrook van het tegemoetkomende verkeer rijden, verkeersregels brekend om aan de strijd te ontsnappen. Mkwananzi werd onmiddellijk gearresteerd en beschuldigd van het leiden van de protesten, die in eerste instantie waren goedgekeurd door de rechter. Tegen de tijd dat hij werd vrijgelaten, was ik al uit Zimbabwe vertrokken.

Maar ik heb nog wel de kans gehad om hem te vragen of hij niet bang is om Mugabe uit te dagen. ‘Bang voor wat?’ vroeg Mkwananzi vol zelfvertrouwen aan mij. ‘Bang voor een 92-jarige? Ben je gek?’

 

De saga van prediker Mawarire

Mkwananzi was als student al activist. Vóórdat de Nederlandse overheid hem aan een beurs hielp, om sociale wetenschappen te studeren, was hij al van de Universiteit van Zimbabwe weggestuurd.

Samen met prediker Evan Mawarire, leider van de #ThisFlag-beweging, heeft Mkwananzi gezworen om te blijven protesteren totdat Mugabe aftreedt. Het enige probleem is dat Mawarire onlangs uit het land is ontsnapt en is verhuisd naar de Verenigde Staten, waar hij asiel heeft aangevraagd. Sommige Zimbabwanen voelen zich verraden door Mawarire, terwijl anderen geloven dat zijn leven bedreigd werd door aanhangers van Mugabe. Zijn vrouw zou worden verkracht, zei hij, en zou in de cel belanden.

Niet iedereen is daarvan overtuigd. ‘Een les uit de saga van prediker Mawarire en diens verraad aan zijn eigen beweging is dat leiderschap niet over “selfies” gaat’, zei Jonathan Moyo, de minister van Hoger Onderwijs, onmiddellijk nadat Mawarire’s vertrek was bevestigd. Moyo’s spottende uitspraak verbeeldt een overtuiging die heerst onder het merendeel van Mugabe’s elite, namelijk dat onlinedemonstranten nutteloos zijn.

Het zijn de straatprotesten waarover Mugabe-aanhangers zich zorgen maken, ook al weten ze dat de politie een verlengde arm is van de regerende partij en de agenten alles doen wat hen wordt opgedragen, zoals het toetakelen van vreedzame demonstranten.


Een ommekeer?

Sociale media hebben potentieel in Zimbabwe en over de hele wereld, maar ze kennen ook beperkingen. Zo gebruikt niet iedereen in Zimbabwe sociale media om politieke standpunten te uiten. Velen laten deze optie liggen uit angst voor represailles.

Toegang tot internet is een andere kwestie, al heeft de helft van de veertien miljoen Zimbabwanen dat, wat veel is in zuidelijk Afrika. Ten minste één miljoen Facebook-profielen telt Zimbabwe. Maar Mugabe weet dat het enige tijd zal duren voordat het ‘cyberactivisme’ ook aardt op het platteland, waar hij de grootste steun geniet.

Het is voor iedereen een raadsel of de sociale media grote invloed in de politieke ommekeer in Zimbabwe zullen hebben. Eén ding is zeker: Mugabe gaat niet zomaar weg. Een huidig gerucht is dat zelfs àls Mugabe besluit te vertrekken, er een grote kans is dat zijn vrouw Grace het presidentschap overneemt.

In tegenstelling tot wat we in toonaangevende kranten in het Westen lezen, heeft Mugabe een actief draagvlak. Sommige steunbetogers zijn duidelijk gedwongen hem toe te juichen, maar hoe ongelooflijk het ook mag klinken, er zijn mensen die hem oprecht steunen.

De meeste Zimbabwanen zijn geduldig, kijken de toestand aan. Maar er zijn ook duizenden straatarme mensen en Zimbabwanen die maandenlang geen salaris ontvingen. Voor hen is er geen tijd meer om wachtend uit te zitten.

 

1 reactie

  1. Avatar Ayaan Abukar op 5 oktober 2016 om 11:34

    Goed artikel