Zuid-Afrika’s jeugd hervat haar protest

 

22421525771_270d15861e_z

 

 

 

Bij ‘Zuid-Afrikaans verzet’ zie je beelden voor je van de apartheid, die alweer 26 jaar ten einde is, maar de geschiedenis gaat door. De regenboognatie droeg de belofte in zich van een vredige samenleving, die massaal protest niet langer nodig zou hebben. Tot nu. Studenten trekken de straat op onder de vlag van en stellen niet alleen eisen aan het collegegeld, maar ook aan de politiek.

 

Het was een schok voor studenten uit Zuid-Afrika, toen ze hoorden dat de overheid de studiekosten met 10,5 procent zou verhogen. De financieel bestuurder van de Universiteit van de Witwatersrand lichtte dit toe met een aantal redenen, waarvan de voornaamste de zwakke koers van de Zuid-Afrikaanse rand was, evenals het constant stijgende loon van het personeel. De studenten vonden het onacceptabel dat zij moesten opdraaien voor een situatie waarin zij geen schuld hadden en begonnen een nationale protestbeweging – met veel succes.

 

Lea, een 23-jarige studente aan de Universiteit Stellenbosch, kijkt erop terug: ‘Dit protest was grotendeels populair omdat het studenten van verschillende achtergronden, verspreid over universiteiten, bijeen wist te brengen. De moderne technologie, van Twitter tot Facebook, was daartoe de sleutel. Ook vormde de #RhodesMustFall-beweging een basis voor dit verzet – een voorloper, zo je wilt.’

 

#FeesMustFall

 

Hiermee verwijst Lea naar het eerdere verzet dat plaatsvond in 2015, opgezet door studenten van de Universiteit van Kaapstad om aandacht te vestigen op het controversiële beeld van kolonist Cecil Rhodes, die versteend uitkijkt over de campus. De beweging werd wereldwijd gekopieerd, om de problematiek van de band tussen universitair onderwijs en kolonialisme aan te kaarten, zoals dat in het Engelse Oxford en op Berkeley in Amerika het geval was. Zo kwam #MustFall los te staan van zijn oorspronkelijke zelf; het bewees toepasbaar te zijn voor meerdere doeleinden. Zo kwamen onder meer #ZumaMustFall en #PatriarchyMustFall in omloop, en nu dus ook #FeesMustFall, over het verhoogde collegegeld. ‘De hashtag-bewegingen’, zegt Lea, ‘zijn denk ik het “kenmerk” van deze generatie; die zullen niet snel eindigen.’

 

Aanvankelijk organiseerden de studenten bijeenkomsten op de campus, maar die veranderden vlug in protesten in heel het land. Op 21 oktober kwamen meer dan vijfduizend studenten samen bij het parlement van Zuid-Afrika in Pretoria, wat uitmondde in geweld, toen sommige studenten de hekken probeerden neer te halen; groepen werden uiteen gedreven door stroomstootwapens en rubberen kogels. Die gebeurtenis sorteerde wel effect, want vanuit het parlement kondigde president Jacob Zuma nog diezelfde dag aan dat het collegegeld op het oude niveau bleef.

 

‘Vrijgeboren’ generatie

 

Hoewel dit verzet voortkwam uit plotselinge woede, borrelde er al geruime tijd onrust onder jongeren in Zuid-Afrika, zegt Lea: ‘Zij vormen een van de minst vertegenwoordigde groepen van de stemgerechtigden in ons land; een kwart van de stemmers is jong, maar de grote jeugdwerkeloosheid wordt haast verzwegen.’

 

Ontevredenheid over politici is een breder probleem in Zuid-Afrika. De partij van Zuma, het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), is al vanaf 1994 de dominante partij van het land, sinds Nelson Mandela haar naar de macht leidde in de eerste verkiezingen van na de apartheid. Ofschoon zij eerst een ondergrondse protestbeweging tegen diezelfde apartheid was, is ze in de loop der tijd de partij van de gevestigde orde geworden. Al jaren daalt het vertrouwen in het ANC, en tijdens het presidentschap van Zuma heeft de partij terrein verloren in steden als Kaapstad en Pretoria, en – pijnlijker – in Johannesburg, haar thuisstad.

 

Twintig jaar na de historische stembusgang van 1994 waren er hoge verwachtingen voor de verkiezingen in 2014. Voor het eerst zou er gestemd worden door de zogenoemde ‘vrijgeboren’ generatie, die na de afschaffing van de apartheid ter wereld kwam, en die los zou staan van de geschiedenis, zo redeneerde men – verandering hing in de lucht. Want, werd er gezegd, veel mensen stemmen enkel voor het ANC omdat het Mandela’s partij was tijdens de bevrijding, en niet vanwege Zuma’s huidige beleid. Maar het bleek valse hoop, en het ANC bleef aan de macht – wat niet betekent dat jongeren, in het bijzonder studenten, niet politiek actief zijn, meent Lea.

 

Op de vraag of de #FeesMustFall-beweging jongeren politiek bewuster heeft gemaakt, geeft ze een ambigu antwoord: ‘Studenten hadden altijd al aandacht voor politieke zaken. Dit probleem gaf de beweging een reden om jongeren in alle delen van het land te verenigen, maar je zag ook polarisering; jongeren vormden groepjes op basis van klasse en ras. De beweging toonde aan veel Zuid-Afrikanen hoe zelfs na twintig jaar onze samenleving nog ongelooflijk verdeeld is; de staat heeft de – door de apartheid ontstane – ongelijkheid nooit uitgewist. Door de keerzijde van dit protest is de mythe van de “regenboognatie” verdwenen, en is aan de overheid – en aan de wereld – te kennen gegeven dat er nog véél moet gebeuren.’

 

Schuld bij universiteiten

 

Is dit dus een voorbeeld van een geslaagd protest? Ja en nee. Hoewel de beweging erin is geslaagd het collegegeld gelijk te houden, is dat geen duurzame oplossing. De universiteiten kampen nog steeds met dezelfde problemen, die alleen maar zijn verergerd, nu er niet méér geld binnenstroomt. Naar schatting zorgde deze protestdaad voor een bijkomend tekort van 2,6 miljard rand in de onderwijssector. Op 19 september verklaarde Blade Nzimande, minister van Hoger Onderwijs, dat een toename van collegegeld tòch nodig is om de universiteiten draaiend te houden – al vindt hij meer dan acht procent onwenselijk, en armere studenten zouden vrijstelling krijgen.

 

Zo lijkt het dat de overheid de verantwoordelijkheid en daaropvolgende schuld bij de universiteiten wilde leggen, maar die trappen hier niet in, evenmin als de studenten. In één decennium is de staatssubsidie met tien procent afgenomen en Zuid-Afrika geeft 0,6 procent van zijn begroting uit aan onderwijs – en is daarmee een van de zuinigste landen in Afrika op dit vlak.

 

Wim de Villiers, rector van de Universiteit Stellenbosch, schreef op 9 september in een bericht aan studenten: ‘Helaas bevinden we als universiteiten in Zuid-Afrika ons nu in een situatie waarin de kwaliteit van het academische project wordt bedreigd door bijna twee decennia van onvoldoende financiering, gewelddadig protest en onrust, maar ook door het gelijk blijven van het onderwijs- en huisvestingsgeld voor 2016. Bovendien is er toenemende druk van het ministerie van Hoger Onderwijs om de toeloop van studenten te verhogen en doorstroming te verbeteren.’

 

Pepperspray

 

En zo is #FeesMustFall weer springlevend en gaan de studenten weer de straat op. Net als de vorige keer begon het bij Witwatersrand en spreidde het zich uit over de rest van het land. Maar in tegenstelling tot vorig jaar zijn de protesten nu groter, en neemt het geweld van alle zijdes toe. Universiteiten zijn gesloten, studenten gaan op de vuist met agenten en er zijn berichten dat de oproerpolitie pepperspray, rubberen kogels en flitsgranaten gebruikt. Lijkt er, tegelijk met de neergang van het ANC, dan toch verandering aan te komen?

 

Lea: ‘Ik hoop dat de leiders van deze bewegingen een politieke carrière zullen beginnen, daarover ben ik optimistisch – zodat zij vanuit onze instellingen een maatschappelijke verandering kunnen aanjagen.’ De studenten zijn terug, en bozer dan eerst.

1 reactie

  1. Jannie Kirsten op 29 september 2016 om 17:02

    Google translate does a poor job of translating the article, and my Nederlands is very poor, but I think I got the picture. Nice. Thank you.