Een advocaat leert de koning van Swaziland een les in kritiek krijgen

Foto via Lawyers for Lawyers

Voor het online debat over tegenmacht gaat Vice Versa in gesprek met activisten van over de hele wereld. Ditmaal licht mensenrechtenadvocaat Thulani Maseko toe hoe het koningshuis van Swaziland de macht op autoritaire wijze behoudt, maar óók hoe je daartegen strijd kunt voeren.

Sommige krantenkoppen verwijzen naar dit land als de laatste absolute monarchie van Afrika. Kritiek op de monarch wordt gezien als terrorisme en de oppositiepartij als een terroristische groep. Dat land is Swaziland – voor een groot deel omringd door Zuid-Afrika en ten oosten grenst het aan Mozambique. Naast de praal van de uitgestrekte landvlakken en zeer diverse flora en fauna heeft Swaziland ook een keerzijde. Wie daar alles van weet is Thulani Maseko, een mensenrechtenadvocaat.

In 2014 wordt Maseko samen met Bheki Makhubu, redacteur van krant The Nation, veroordeeld tot een gevangenisstraf van twee jaar voor het schrijven van een reeks artikelen waarin ze kritiek leveren op het gebrek aan rechterlijke onafhankelijkheid in Swaziland. Het tweetal komt, in hoger beroep, op vrije voeten als blijkt dat de rechter – die een jaar ervoor hun vonnis uitsprak – zelf ook niet zuiver op de graat is. Schorsing volgt voor de rechter, en een aanklacht wegens corruptie. Sinds zijn vrijlating houdt Maseko zich, net als voorheen, voornamelijk bezig met het blootleggen van de misstanden in het Swazilandse rechterlijke stelstel. Met name het gebrek aan respect voor mensenrechten probeert hij over het voetlicht te brengen.

Freedom House categoriseert Swaziland al sinds 1993 als ‘onvrij’; er wordt een aanhoudend tekort aan politieke rechten gemeten, aan vrijheid van meningsuiting en rechterlijke onafhankelijkheid. Op de schaal van één tot zeven – hoe hoger, hoe slechter – haalt Swaziland vijven en zevens. De score voor ‘politieke vrijheid’ is mede gebaseerd op de gevangenschap van Maseko en Makhubu.

Steun aan de koning

Evenwel blijft Maseko strijden voor een democratisch Swaziland. Als grootste bedreiging daarvoor ziet hij de zittende koning, die daadwerkelijk als een absolute monarch heerst en geen ruimte voor tegenspraak toestaat. Op bezwaar volgt straf. Al vanaf 1986 is Mswati III aan de macht. Met harde hand regeert hij en in Swaziland is dit intussen het ‘nieuwe normaal’. De meeste inwoners steunen hun koning volkomen.

Frustrerend is dit voor Maseko en gelijkgestemden, want ook verzamelt de koning macht via lokale leiders, die hij aanstelt om stukken land te beheren. ‘Dat maakt het moeilijk om in contact te komen met burgers en ze te vertellen over hun democratische rechten – zo wennen ze eraan dat ze “niets te zeggen hebben”. Voor deze vrijheden is het huidige systeem vijandig’, vertelt Masako.

Mswati III heeft vandaag de dag nog zoveel macht, omdat zijn vader in 1973 alle politieke partijen verbood en de noodtoestand uitriep – die nog altijd van kracht is. De grootste oppositiepartij is de Verenigde Democratische Beweging van het Volk, die is betiteld als een terroristenclub en niet aan verkiezingen mag deelnemen. En zij niet alleen; bijna alle partijen zijn ervan uitgesloten. De zittende machthebbers zijn persoonlijk gekozen door de koning.

Ook de mediakanalen bezorgen Maseko problemen, omdat de meeste eigendom zijn van de staat. Van de twee dagelijkse kranten valt er eentje onder staatstoezicht. De andere, Times of Swaziland, was voorheen een podium waar critici nog volop gebruik van konden maken. Nu is ook dit moeilijk geworden: de krant staat onder enorme druk van de overheid om ‘negatieve’ of kritische staatszaken niet langer te publiceren.

Kleine overwinning

Hoewel het er voorlopig niet zonnig uitziet voor Swaziland, houdt Maseko goede hoop – dat de ambtenarij en het koningshuis respect zullen krijgen voor mensenrechten. Hij beschrijft de oorzaak van de relatief korte tijd van zijn gevangenschap – door de schorsing van de rechter – slechts als ‘een kleine overwinning’.

‘De doorbraak zal zijn wanneer in Swaziland de rechtsstaat sterk is, maar de werkelijke blijdschap – die van de lange duur – zal voortvloeien uit de bevrijding van koninklijke invloed op instituties en praktijken.’ Al zijn de voorspellingen van Freedom House, vergeleken met de hoop van Maseko, allesbehalve positief. Die voorzien voor de komende tijd in alleen maar meer negatieve ontwikkelingen.

Tegenmacht uit zich in Swaziland via ngo’s, politieke partijen en zelfstandige burgers zoals Maseko die zich inzetten tegen de overheersing door de koninklijke familie. Hoewel zij hun leven niet altijd zeker zijn, en vaak bedreigd worden vanuit allerlei hoeken, gaan zij stug door. Die weerbaarheid zal nog vaker nodig zijn in deze strijd die nog allerminst gestreden is.