Door:
Ayaan Abukar

22 september 2016

Tags

eddieDe troonrede is uitgesproken, de begrotingen zijn gepubliceerd. Belangenverenigingen hebben hun teleurgestelde of tevreden persberichten de wereld in geslingerd. Prinsjesdag 2016 ligt achter ons, de algemene beschouwingen zijn in volle gang. Goed moment voor Eddie Krooneman, politiek adviseur bij Woord en Daad, om te kijken wat Prinsjesdag ons leert over hoe dit Kabinet de positie van Nederland in de huidige wereld ziet.

 

Met de publicatie van de laatste begroting van het huidige Kabinet kunnen we terugkijken op de periode dat minister Ploumen invulling gaf aan het voornemen in het Regeerakkoord ‘Bruggen Slaan’ om flink te bezuinigen op ontwikkelingshulp. Het akkoord formuleert dit deftig als ‘het voornemen om als bijdrage aan het oplossen van de algemene financiële problematiek te korten op de begrotingen van Ontwikkelingssamenwerking en Defensie, oplopend tot respectievelijk 1 miljard en 250 miljoen in 2017.’

We zijn inmiddels vier jaar verder, en de missie lijkt geslaagd. De totale uitgave aan Official Development Assistance (ODA) zal volgend jaar ongeveer 3,9 miljard euro zijn. In 2012 was dit nog 4,4 miljard euro. Let wel: het Bruto Nationaal Inkomen is in dezelfde periode gestegen van 607 naar 730 miljard euro. Waar de bezuinigingen op defensie inmiddels deels teruggedraaid zijn, is Rutte-II op volle kracht doorgegaan met bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking.

Nederland hechtte altijd aan een bijdrage van 0,7% van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI) aan ontwikkelingshulp. Volgend jaar zal het aandeel op 0,56% blijven steken. Dan moet er overigens nog wel even een oplossing gevonden worden voor het gat van €329,7 miljoen als gevolg van tegenvallende economische groei. De eerste geluiden hierover zijn weinig hoopgevend. Het NRC berichtte al dat minister Ploumen volgend jaar als gevolg van tegenvallende groei 170 miljoen euro minder te besteden zal hebben dan eerder geraamd.

 

Turbulente tijd

Dit alles zou je bijna vergeten als je de troonrede beluistert. “De internationale dreiging van terrorisme, de instabiliteit aan de buitengrenzen van Europa, het vluchtelingenvraagstuk en de economische onzekerheden op de wereldmarkt zijn reële problemen met een grote impact op het dagelijks leven,” zo sprak de koning. Inderdaad, niemand kan ontkennen dat we in een turbulente tijd leven. Naast oorlog is gebrek aan perspectief in eigen land voor veel mensen in Afrika en het Midden Oosten een reden om hun heil elders te zoeken. Sommigen vestigen dan hun hoop op Europa. Deze mensen wordt verweten gelukszoeker te zijn.

De koning noemde het wegnemen van redenen om te vluchten door het verbeteren van leefomstandigheden ter plekke als één van de pijlers onder het beleid om de vluchtelingenstroom onder controle te krijgen. Dit klinkt mij als muziek in de oren. Heel even bekroop me de gedachte: zou het Kabinet dan tóch besloten hebben de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking terug te draaien? Maken we dan toch nog de keuze voor een stevigere bijdrage aan essentiële zaken als veiligheid en rechtsorde, voedselzekerheid en economische ontwikkeling wereldwijd?

Dit zou helemaal geen vreemde beslissing zijn. Los van de noodzaak die in de troonrede helder werd verwoord, laat onderzoek van Kaleidos Research zien dat nog steeds een meerderheid van de Nederlanders positief is over ontwikkelingssamenwerking.

 

Twee soorten mensen

De merkwaardige reflex blijkt echter het tegenovergestelde te zijn. En persoonlijk heb ik moeite deze te begrijpen. In plaats van het terugdraaien van de bezuinigingen en intensivering van onze inzet op ontwikkelingssamenwerking, trekt Nederland zich nog verder achter de spreekwoordelijke dijken terug. Van achter deze dijken turen we angstig over het randje om te zien of er niemand onze kant op komt. Intussen pogen we koortsachtig de gaten in ons veiligheidsapparaat te dichten. Onderwijl wordt de omvang van de bezuinigingen wel erg pijnlijk zichtbaar in de begroting voor 2017.

Meerdere keren klonken in de Ridderzaal de woorden van wijlen premier Piet de Jong. Zijn uitspraken over de noodzaak van het werken aan ‘bestendige groei’ brachten diepgang in de troonrede. Toch bekruipt mij achteraf het gevoel dat De Jong ietwat eenzijdig geciteerd werd. Want dit heeft hij evengoed gezegd: “Er zijn twee soorten mensen. Zij die denken dat de wereld ophoudt aan het strand en zij die zich realiseren dat de wereld aan het strand begint.”

Luisterend naar de troonrede en kijkend naar de concrete beleidsvoornemens, bekruipt mij het gevoel dat Rutte en de zijnen heel goed doorhebben dat de wereld niet ophoudt aan het strand, maar dat ze tegelijkertijd weigeren de consequenties van deze conclusie te aanvaarden.

 

Balans opmaken

Rutte-II loopt ten einde. Tijdens de begrotingsbehandeling en de maanden daarna zal de balans opgemaakt worden. Hoe succesvol is het beleid van hulp, handel en investeringen geweest? Is Ploumen in staat geweest de allerarmsten te bereiken? Wat heeft de transitie van hulp naar handel opgeleverd? Wat dat laatste betreft roept de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een aantal boeiende vragen op. Zo lijken de bestedingen op het artikel ‘duurzame handel en investeringen’ behoorlijk achter te blijven, onder andere vanwege onderbestedingen in het Dutch Good Growth Fund. Tegelijkertijd blijft Ploumen onvermoeibaar het hulp en handel verhaal neerzetten. Hoe zit dit precies? Genoeg vragen om de komende maanden flink verder in te verdiepen!

Het buitenland was de grote aanwezige in de Ridderzaal. Maar het buitenland lijkt tegelijkertijd de grote afwezige in de concrete beleidsvoornemens en budgetten voor 2017. Aanwezig maar miskend. Wat mij betreft een ambivalente, kortzichtige en onverstandige keuze.

 

Eddie Krooneman

Eddie Krooneman is politiek adviseur van Woord en Daad.eddie

Een klimaatlijst voor Kaag

Door Joris Tielens | 13 september 2019

Stoppen met subsidies en exportkredieten voor fossiele brandstoffen, het beprijzen van CO2 en het tegengaan van belastingontduiking door de fossiele industrie. Het zijn een aantal zaken waarvoor minister Kaag internationaal moet pleiten tijdens de klimaattop in New York op 23 september, volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).

Lees artikel

De vergeten klimaattafel

Door Joris Tielens | 04 september 2019

Het klimaatakkoord is veelbesproken, maar de helft van de ‘Nederlandse’ CO2-uitstoot blijft onderbelicht: die in het buitenland. Valt klimaatverandering te beperken door geen subsidies meer te geven aan de fossiele industrie, door meer klimaatdiplomatie? Heleen de Coninck en Marcel Beukeboom kijken voorbij de grenzen.

Lees artikel

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel