‘Ontsluier het koningshuis, ga de discussie aan’

untitled1Republikeins activist Hans Maessen beijvert zich al jaren om de Nederlandse monarchie te vervangen voor een republiek. Het lijkt op de strijd van David tegen Goliath, maar met ‘Willileaks’ hoopt hij het tij te keren. Een gesprek over zijn verzet.

 

Of hij zichzelf een republikeins activist noemt? ‘Jazeker, u kunt zelfs zeggen: de grootste van Nederland’, klinkt het vastberaden aan de andere kant van de lijn. Hans Maessen, voorzitter van het Nieuw Republikeins Genootschap (NRG), spreekt zoals het een republikein betaamt: welbespraakt, een tikje deftig en met ontzag voor de rechtsstaat. Bij Maessen breekt nood nooit wet. Zijn doel – de monarchie vervangen voor een republiek – ligt niet voor het grijpen en zijn ‘tegenstander’ is geducht; de Koning zit al op de troon sinds 1815. Maar zich verlagen tot tirades, rookbommen of onwettig verzet doet het NRG niet. ‘Wij provoceren niet, mevrouw’, zegt de activist.

Toegegeven, dat ligt ook niet in de aard van het NRG. Met zijn 58 jaar haalt de voorzitter de gemiddelde leeftijd van het genootschap flink naar beneden. Zoals Maessen het formuleert: ‘De republikeinse beweging bestaat uit mensen die vaak een diepe overtuiging hebben, maar niet dagelijks de straat op gaan.’

Voor die straat is Maessen zelf niet bang, noch om van zich te laten horen, maar hij opereert bìnnen de grenzen van de wet. Of beter gezegd: via de mazen in de wet. Het belangrijkste wapen van het NRG is de eenmansactie, een protestvorm waarbij een activist in z’n eentje demonstreert. Een regulerende wet voor dit verzet bestaat niet. ‘Ik was erg blij toen ik dat hiaat in de wetgeving ontdekte’, grinnikt de voorzitter. ‘Als je zonder anderen demonstreert, ben je geen groep en val je niet onder de Wet openbare manifestaties. Je hebt geen vergunning nodig en kan staan waar je wilt.’ Een verademing voor de republikeinen die hun demonstraties altijd netjes bij de overheid meldden, maar telkens ‘onbenullige achterafveldjes’ kregen toegewezen.

 

Arjen Lubach werd in 2015 door het NRG uitgeroepen tot Republikein van het Jaar voor zijn ‘Farao der Nederlanden’-satire.

 

De eenmansactie is voor het NRG krachtig geschut. Het helpt de beweging om haar favoriete frontlijn te bereiken, voor het alziend oog van de camera. ‘Het is een mediaoorlog, alles draait tegenwoordig om zichtbaarheid’, zegt Maessen. Het hoogtepunt is Koningsdag. Dan betreedt het genootschap het strijdtoneel met witte ballonnen en bordspreuken als ‘Ik Willem niet’. Is dat niet te zachtmoedig? Maessen meent van niet: ‘We moeten niet als een zure vereniging overkomen. Je wilt sympathie winnen. Mensen moeten denken: hé, wat hip, best sexy om republikein te zijn. Zo werkt dat in de huidige maatschappij, weet u.’ En dus proberen de republikeinen met ‘een fris geluid’ de cameralens te verlokken en via die weg de Nederlandse woonkamer binnen te dringen.

Al die media-aandacht moet uiteindelijk leiden tot de emancipatie van de republikeinen. Want, eerlijk is eerlijk, er is nog een lange weg te gaan. Maessen hoort het steeds weer van zijn leden: republikein zijn is geen algemeen geaccepteerd standpunt. ‘Je mag wel vinden dat Nederland een republiek moet worden, maar je moet er niet te veel mee te koop lopen.’ Juist daarom noemt het NRG zich een emancipatiebeweging. ‘Wij zijn er en wij willen gezien worden. Mensen moeten vrijelijk uit de republikeinse kast kunnen komen.’

Zichtbaarheid in de media moet deze emancipatie bespoedigen. ‘De media scheppen nu een beeld van een Oranjegezind volk, maar die eendracht bestaat niet. We willen het Nederlandse journaille zo bewerken dat het ’t koningshuis kritisch gaat bejegenen.’ Verfijning in de berichtgeving moet uiteindelijk ‘de monarchistische deken’ optillen om ‘de maatschappij open te stellen voor discussie’. En dan? ‘Dan is het aan het volk om te bepalen of ze een monarch of president willen.’ De activist heeft goede hoop; volgens opiniepeiler Maurice de Hond is twintig procent van de Nederlanders monarchist en twintig procent republikein. Het leeuwendeel is ‘neutraal’ en dus ontvankelijk.


Zo ver is het
nog niet. Voorlopig strijden de republikeinen in de marge van de publiciteit. Zijn grootste succes noemt de republikein zijn aanhouding op de Dam tijdens de Kroningsdag op 30 april 2013. Echt opvallen, doe je pas als er rotzooi is. Maessen stond die dag strategisch opgesteld, tussen het balkon en de draaiende camera’s van de wereldpers – en de politie verscheen. ‘Ik deed niets verkeerd, maar werd toch staande gehouden.’ Er ontstond commotie en alle ogen richtten zich op de activist. Even was hij – gesterkt door een bordje, bedrukt T-shirt en witte ballonnen – wereldnieuws.

Wat er daarná gebeurde, betreurt de activist. ‘De politie overtrad gewoon de wet. Ze voerde mij en medeactivist Joanna van der Hoek weg en we hebben een uur door Amsterdam rondgereden in een politiebusje. Nadien kreeg ik excuses en bloemen. Het zou gaan om een persoonsverwisseling.’ Maessen gelooft er niets van. Hij miste de balkonscène en dus de iconische foto waar hij met zijn eenmansdaad op mikte. ‘U weet wel, de foto die zegt: kijk, daar staat het koningspaar, maar niet iedereen is het ermee eens.’ De rechtszaak die de republikein aanspande tegen de staat vanwege het incident, liep op niets uit: ‘Dat kwam te dicht bij de koninklijke macht.’


Kun je de monarch
met eenmansacties en media-aandacht van zijn troon stoten? ‘Soms oppert men hardere, aanvallende acties’, bekent Maessen. ‘Maar we hebben voor de strategie van sympathie gekozen. Daar kun je niet opeens van afwijken. Dan werkt het niet meer.’

En een politieke partij oprichten? Dat is volgens Maessen ook geen optie. ‘Dan moet je je over allerlei onderwerpen een mening vormen en dan krijg je ruzie. Wij zijn een beweging van één onderwerp.’ Bovendien zijn de politieke wapens in de strijd tegen de monarch in Nederland beperkt. Zijn Luxemburgse collega’s zijn bezig met een petitie voor een monarchiereferendum – wat in Nederland niet mag.

Toch houdt de republikein hoop: David wist immers Goliath te verslaan. De slinger van het NRG: ‘Willileaks’, oftewel een gedegen journalistiek onderzoek naar het salaris van de Oranjes – de crowdfunding-campagne komt binnenkort online. ‘Het gaat om het juiste moment. Greet Hofmans, prins Bernard en de Zorreguieta’s zorgden de laatste decennia ervoor dat de monarchie al driemaal zwaar onder druk stond.’

Willileaks stuurt aan op het vierde schandaal – op misschien zelfs de definitieve klap.


Kader | eenmansactie
De Nationale Ombudsman bevestigde in 2006 dat een vergunning niet nodig is voor eenmansacties. De protestvorm valt niet onder de Wet openbare manifestaties. Maar uit een evaluatie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uit 2015 blijkt dat politieagenten die kennis niet altijd paraat hebben. Activisten worden wel degelijk aangehouden tijdens eenmansprotesten. Voor activisten zelf is de eenmansactie soms ook wat onwennig. Maessen: ‘Wanneer veranderen twee eenmansacties in een groepsdemonstratie? Moet je twintig meter van elkaar staat of volstaat vijf meter?’