AANKONDIGING: Vice Versa Verkent: De Kracht van Tegenmacht

tegenmacht

 

 

We beginnen vanaf vandaag met een nieuw dossier in de serie Vice Versa verkent, met deze keer als onderwerp de kracht van burgers om te zorgen voor verandering, oftewel ‘De Kracht van de Tegenmacht’. Wat kunt u de komende vier weken verwachten?

 

 

De kracht van de Tegenmacht

Nederland kent een eeuwenlange traditie van maatschappelijke activisme en tegenmacht en dat heeft ons geen windeieren gelegd. Het vormt het fundament van onze democratische rechtsstaat en is gebaseerd op de trias politica van de verlichtingsfilosoof Montesquieu waarin onderscheid wordt gemaakt tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Dit onderscheid was bedoeld om tegenwicht in te bouwen en de concentratie van de politieke macht bij één partij te voorkomen. Wereldwijd hebben maatschappelijke organisaties voor transformaties gezorgd zoals in Tunesië en de anti-apartheidsbeweging.

Maar de ruimte voor maatschappelijke activisme (civic action) en tegenmacht staat wereldwijd onder druk. Dit is een trend in de landen waar Nederlandse organisaties samenwerken met lokale partners, maar in toenemende mate ook in de rijke Westerse landen. Civicus, een alliantie van maatschappelijke organisaties in meer dan 150 landen, constateert in haar jaarlijkse rapport ‘the State of Civil Society’ dat de ruimte voor het maatschappelijk middenveld al tien jaar op rij wordt ingeperkt. Volgens de organisatie gaat het om een wereldwijde trend. ‘We zien het in het Noorden en in het Zuiden, in dictaturen en democratieën’, zegt Maina Kiai, de speciale rapporteur van de VN voor de vrijheid van vergadering en vereniging. Dit is niet alleen een trend in ontwikkelingslanden, maar juist ook in het rijke Westen.

Dit is zorgwekkend, omdat het de unieke rol en bijdrage van maatschappelijke organisaties en activisten in gevaar brengt. Een sterk maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt de stem van burgers richting de overheid en het bedrijfsleven. Het draagt bij aan goed bestuur en aan de voorwaarden voor inclusieve en duurzame ontwikkeling.

De ‘Kracht van Tegenmacht’ is een online debat en kennisdossier dat Partos, ActionAid, BothEnds en Vice Versa in september en begin oktober organiseren met als doel om nieuwe inzichten te verwerven in de ontwikkelingen rondom maatschappelijke organisaties en het belang van tegenmacht en de bedreiging daarvan.

Vier weken lang zal Vice Versa artikelen publiceren, met daarin analyses, verslagen uit het veld en reflecties. Om te inspireren, mobiliseren en dit onderwerp op de agenda te zetten.

De uitkomsten van het debat zullen worden gebruikt in het innovatieprogramma van Partos (The Spindle) en tijdens de Nacht van de Tegenmacht die later dit jaar zal plaatsvinden.

 

Wat kunt u van ons verwachten:

Week 1: Wat is Tegenmacht?

Tegenmacht is het fundament van democratie. Het voorkomt de concentratie van de politieke macht bij één partij. Tegenmacht zorgt voor balans in machten, ze inspireert tot verandering, houdt ons scherp en doet ons groeien.

Hoewel het woord tegen een negatieve connotatie heeft, gaat het bij het uitoefenen van tegenmacht of tegenkracht niet om ergens tegen zijn, maar juist om ergens voor te zijn. We zijn voor een duurzaam milieu, democratie, vrede, vrijheid van spreken, enzovoorts.

In deze eerste week van het online debat gaan we inzoomen op de verschillende vormen die tegenmacht aanneemt. Waar hebben we het eigenlijk over? We duiken de literatuur in en spreken met wetenschappers. Ook bestuderen we hoe tegenmacht in landen als China en Tunesië eruit ziet.

Week 2: Shrinking Civic Space.

NGO’s die worden bestempeld als ‘ongewenste organisatie’ of geen fondsen meer mogen ontvangen uit het buitenland. Lokale bewoners die protesteren tegen de aanleg van grote infrastructurele projecten en door de staatsmedia worden weggezet als ‘oproerkraaiers.’ Milieuactivisten in Brazilië of journalisten in Rusland die worden vermoord. De onafhankelijke Turkse krant Zaman die onder curatele wordt gesteld. Het zijn geen uitzonderingen meer. In de hele wereld staan mensen die de tegenmacht en tegenkracht levend houden onder druk.

In de tweede week van het online debat staat de afname van de ruimte voor het maatschappelijk middenveld centraal. We spreken met activisten uit verschillende landen. Hoe ervaren zijn de afnemende ruimte? Hoe beïnvloedt dat hun strijd? En we besteden aandacht aan de afnemende ruimte in Nederland. Want hoewel ons land zich presenteert als volwassen voorbeelddemocratie, wordt ook hier de ruimte ingeperkt. Waaruit blijkt dat en hoe kunnen we dat verklaren?

Week 3: Strategieën van tegenmacht

Hoe gaat de tegenmacht te werk in een context die weinig ruimte biedt? Welke strategieën hanteert ze? Dat is waar we deze derde week uitvoerig aandacht aan besteden. We zoomen in op de rol van kunst en muziek. Maar ook bestuderen we hoe sociale media ingezet wordt om tegenmacht te mobiliseren.

Week 4: Hoe de Tegenmacht te ondersteunen?

Nederland heeft een lange traditie van het ondersteunen van burgers en organisaties internationaal om hun stem te laten horen, publiek debat mogelijk te maken en dialoog aan te gaan. Het is een typisch Nederlands handelsmerk, kun je wel zeggen.

Minister Ploumen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zette het ondersteunen van maatschappelijke organisaties in het Zuiden centraal in haar ambitie tegenmacht vorm te geven. Haar belangrijkste argument was dat hier nauwelijks andere fondsen voor zijn. Nederland ondersteunt nu via het programma ‘Samenspraak en Tegenspraak’ het maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden bij het pleiten en beïnvloeden van hun eigen overheid.

Welke strategieën hebben we daarvoor? Deze vierde week onderzoeken we hoe we vanuit Nederland de tegenmacht elders kunnen ondersteunen. We spreken met organisaties over hun strategieën. We nemen de strategische partnerschappen onder de loep; wanneer schuurt het economische eigenbelang met de strijd voor de mensenrechten?

 

Noot van de redactie:
Wij beseffen dat de kracht van burgers veelomvattend is en we zijn ongetwijfeld vele belangrijke theorieën en voorbeelden vergeten. Wil je jouw definitie van burgermacht kwijt? Heb je mooie voorbeelden? Zijn er bepaalde vragen die we uit zouden moeten zoeken? Laat het weten door hieronder een reactie achter te laten of te mailen naar redactie@viceversaonline.nl