Door:
Ayaan Abukar

15 augustus 2016

BlankMap-World-v1Welkom bij de literaire wereldreis, een serie waarin we rond de wereld reizen door telkens twee boeken per land wat dieper te bestuderen. In deze eerste aflevering Nigeria, een land rijk aan olie en cultuur. De klassieker is ‘Things Fall Apart’ van Chinua Achebe, en voor het moderne werk kozen we voor ‘Americanah’ van de immens populaire Chimamanda Ngozi Adichie.

 

Nigeria is een land rijk aan geschiedenis, olie, en veel verschillende culturen: naar schatting zijn er meer dan 500 levende talen die tot op de dag van vandaag worden gesproken. In de media wordt het vooral geportretteerd als een land geteisterd door Boko Haram en corruptie, en daarom twee auteurs die er voor kiezen om vooral het menselijke toe te lichten. Chinua Achebe en Chimamanda Ngozi Adichie bijten de spits af.

 

9780141186887Chinua Achebe Things Fall Apart – 1958

 

Om eens te beginnen met een klassieker. Chinua Achebe schreef zijn boek over de beginselen van kolonialisme in Nigeria in de 19e eeuw, juist toen de koloniale systemen in Afrika uiteen begonnen te vallen. Things Fall Apart wordt gezien als het archetype Afrikaanse boek geschreven door een Afrikaan, en is standaard leesvoer in veel Engelstalige landen. Met dit boek zette Achebe de notie van het ‘wilde’ Afrika op z’n kop, en gaf een eigen stem aan een continent waar voorheen alleen over werd gesproken door kolonisten. Taal en retoriek zijn integraal aan de cultuur van de Igbo, waar zowel Achebe als Ngozi Adichie deel van uitmaken, en Achebe strooit bewust Igbo spreekwoorden en onvertaalde uitspraken door het boek. Door te schrijven in de taal van de kolonisten, en toch zijn eigen taal erin te verwerken, bekritiseerde Achebe auteurs zoals Joseph Conrad, die in zijn Hart ter Duisternis Afrika omschreef als een wild en zwijgzaam continent.

 

Zoals de titel suggereert, is Things Fall Apart geen vrolijk boek. Het biedt een nuchter inzicht in persoonlijk conflict en beeldt dit af naast de koloniale dreiging. Het boek beschrijft het leven in de fictieve Igbo stam Umuofia dat veel waarde hecht aan traditie, eer, en geloof, en hoe het vastklampen aan deze sociale regels botst met de blanke nieuwkomers uit Engeland. Onze hoofdpersoon is Okonkwo, een trots en moeilijk man die hard heeft gevochten voor zijn reputatie als machtig en sterk krijger binnen de clan. Desondanks leeft hij zijn hele leven in angst dat hij als zwak wordt beschouwd, net zoals zijn vader zwak was. Hierdoor stuurt hij zijn leven en familie met een ijzeren vuist en onstuimige beslissingen, wat uiteindelijk tot tragische gevolgen leidt.

 

Nadat het leven in de stam en de culturele tradities van de Igbo worden beschreven, betreden de Britten het land. Met deze komst ontstaan er conflicten tussen de Igbo en de Engelsen, en worden er pijnlijke gebreken aan de Igbo samenleving blootgesteld. Achtergestelde leden van de clan hebben geen mogelijkheid tot levensverbetering vanwege sociale tradities en het interne klassensysteem, en de nieuwe wereld van de blanke Engelsen met hun Christendom bieden een uitweg. Zo ‘vallen de dingen’ niet uiteen puur vanwege externe druk, maar ook door interne spanningen. Achebe maakt duidelijk dat het destructieve pad niet alleen gezaaid wordt door de blanke kolonisten, maar ook door de stam zelf, die vanwege de voorgenoemde aanhankelijkheid aan traditie zich niet kunnen verenigen als één en zo versplinteren en ten onder gaan.

 

Okonkwo is een trots, gebrekig, maar vooral een veelzijdig karakter, die zowel zijn eigen leven als land uiteen ziet vallen. Achebe gaf als een van de eersten een publieke stem aan Afrika, en inspireerde veel nieuwe Afrikaanse schrijvers -waaronder de onderstaande auteur- om te schrijven over hun continent. Het is dan ook veelbetekenend dat nadat we een heel boek aanwezig zijn bij de gedachtes en motivaties van Okonkwo, het laatste hoofdstuk vanuit het perspectief van een blanke, naamloze commissaris is. Hij peinst erover om een boek te schrijven over zijn ervaringen in Nigeria en wellicht dat hij Okonkwo en de Umuofia stam erbij kan betrekken, in ieder geval voor een paragraaf of twee. De titel heeft hij al: The Pacification of the Primitive Tribes of the Lower Niger”.

 

americanahChimamanda Ngozi Adichie Americanah – 2013

 

Chimamanda Ngozi Adichie maakte al furore met haar debuut in 2003 met Purple Hibiscus, maar sinds haar Ted Talk over feminisme in Beyoncé’s album werd gesampled in hetzelfde jaar dat Adichie Americanah uitbracht, is ze een van de meest besproken hedendaagse Afrikaanse auteurs geworden. Een favoriet hier op de redactie. Americanah volgt een jonge Nigeriaanse vrouw genaamd Ifemelu van haar jeugd in Nigeria naar Amerika om te studeren, om uiteindelijk terug naar haar geboorteland te keren. De kern van de roman draait om de romance tussen Ifemelu en Obinze. Ze leren elkaar kennen op de middelbare school en raken onafscheidelijk, maar terwijl Ifemelu de kans krijgt om naar Amerika te gaan om te studeren, wordt Obinze in een post 11-september wereld een visum geweigerd en komt hij terecht in een illegaal verblijfsleven in Londen. Jaren later is Ifemelu een succesvol blogger in de Verenigde Staten, en is Obinze inmiddels een rijk zakenman in Nigeria. Hun relatie is verwaterd, maar met haar terugkeer laaien oude gevoelens weer op en staan ze voor een belangrijke keuze.

 

In klassieke Adichie-stijl ontvouwt het verhaal zich door middel van flashbacks, en snijdt ze zonder scrupules gevoelige onderwerpen aan zoals ras, seksualiteit, en culturele verschillen. Deze onderwerpen worden aan het licht gebracht door Ifemelu’s blog waarin ze schrijft over haar ontdekking van ‘ras’ –iets wat geen rol speelde in Nigeria- en haar waarnemingen over de Amerikaanse samenleving, evenals haar positie als non-zwarte Amerikaan. Het boek is gestructureerd rondom deze blog-artikelen, waarin Adichie vlijmscherp is over zowel Amerika als Nigeria, over goedbedoelende blanke liberalen die beweren dat ras geen kwestie is in hun ogen, maar ook Nigeriaanse ex-schoolgenoten die haar de titulaire bijnaam ‘Americanah’ geven: een Nigeriaan die na zijn of haar ervaring in het Westen terugkeert om zich vervolgens elitair te gedragen tegenover het geboorteland.

 

Adichie hecht veel waarde aan stijl en dit toont: Americanah is een vakkundig geschreven boek voorzien van helder en zorgvuldig vervaardigd proza, maar dat er ook tegelijkertijd erin slaagt om een emotioneel aangrijpende kern te bevatten. De karakters voelen ongelofelijk authentiek aan, en met een vloeiende schrijfstijl weeft Adichie de vignetten samen tot een geheel, met een interessante en bevredigende conclusie.

 

Een ander verhaal

In een eerdere Ted Talk verwijst Adichie naar het gevaar van ‘the single story’: door maar één kant van een verhaal te belichten ontstaan er foutieve wereldbeelden over groepen, landen, en individuen. Achebe doorbrak het idee van het ‘stille’ Afrika door een boek te schrijven voor en door een normale Afrikaan. Okonkwo’s verhaal gaat weliswaar over het koloniale systeem in Afrika en tradities uniek aan de Igbo, maar worstelt tegelijkertijd met universele thema’s zoals het leven in de schaduw van een ouder en je emotioneel kwetsbaar opstellen. Zo werd de Afrikaan ook gehumaniseerd met hun eigen dromen, angsten en motivaties. Tegelijkertijd inspireerde Achebe de jonge Adichie om te schrijven over mensen zoals haarzelf, en brengt zij op haar beurt haar kant van the single story naar het Westen. Met Ifemelu als middel spreekt Adichie over haar ervaringen in Amerika, hoe er vanuit het Westen naar Nigeria wordt gekeken en vice versa. Ze houdt ons een spiegel voor en al kan ze bijtend zijn in haar observaties, voelt Adichie nooit als een autoritair figuur wiens mening we moeten navolgen. Ze wilt werkelijk het gesprek aangaan over hoe wij omgaan met een multiculturele samenleving die doordrenkt is met geschiedenis, dat ook vandaag nog zijn parten speelt. Niet alleen heeft Adichie een goed geschreven boek aangeleverd, haar werk zet aan tot nadenken en reflectie. Zij biedt een second story aan.

Communities need land rights to gain from investments

Door Siri Lijfering | 26 oktober 2020

Communities being able to participate on an equal basis in land governance is key to food security and inclusive development. How can securing land rights pave the way for responsible investments and what can we learn from experiences with the palm oil industry? To answer these questions we turn to West Africa where two activists are fighting for their communities’ right to land. ‘If we want to move forward, we need to share the wealth that the land brings.’

Lees artikel

How to make smallholder farmers an interesting investment opportunity

Door Hans van de Veen | 22 oktober 2020

Smallholder farmers and small agrifood enterprises are key for sustainable food systems in Africa. They need access to capital, but banks consider it tedious, costly and too much of a risk to invest in them. Initiatives like the IDH Farmfit Fund and crowdfunding platform PlusPlus have been set up to try to break this deadlock. Can these new funds assist smallholder farmers and companies to become a commercially interesting opportunity for financial institutions?

Lees artikel

‘Minister Kaag schuift de verantwoordelijkheid voor de bescherming van mensenrechten door naar Europa’

Door Kelly Groen | 21 oktober 2020

Terwijl landen om ons heen nationale wetgeving optuigen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, laat Nederland het initiatief aan de EU. Zo schuift de minister de oplossing tegen mensenrechtenschendingen door Nederlandse bedrijven op de lange baan, schrijft Kelly Groen van ActionAid.

Lees artikel