Door:
Ayaan Abukar

3 augustus 2016

Tags

Arjen Berkvens 2013

Migratie is een zeer controversieel politiek thema. Nederland en de EU doen er alles aan om de toestroom van arbeiders uit met name Afrikaanse landen zoveel mogelijk te voorkomen. Maar migratie is van alle tijden en zolang er vraag is naar arbeid zullen mensen blijven komen. Arjen Berkvens, directeur van de Foundation Max van der Stoel, pleit voor een manier om tijdelijke migratie mogelijk te maken.

Migratie is van alle tijden. Mijn opa, geboren in 1869 in Westerhoven Noord-Brabant, besloot met zijn beste vriend naar Schagen in Noord-Holland te vertrekken. Hij was schoenmaker van beroep en er was in zijn geboortestreek geen droog brood te verdienen.  Hij huurde een bouwval buiten de stad en ging met zijn transportfiets de boer op. Hij verkocht stoffen en fournituren en nam de schoenen van de boerengezinnen mee terug om ze te herstellen. Zo bouwde hij langzaam aan zijn toekomst en op een gegeven moment kon hij een pandje in de stad huren. Belangrijker voor hem was dat hij op zijn 37ste eindelijk kon trouwen met een landbouwster van 24 uit Dommelen. Ze kregen tien kinderen en ondanks dat het zware tijden waren, heeft het gezin nooit honger geleden.

Mijn opa was een arbeidsmigrant binnen Nederland. Hij vertrok om economische redenen naar het andere eind van het land. Contact met zijn familie was er bijna niet. Hij zag kansen voor zichzelf en bouwde ver van huis aan een toekomst. Hij stelde veel belangrijke beslissingen in zijn leven uit en werkte keihard om klaar te zijn voor een gezin en een huis toen dat economisch verantwoord was. Als katholieke Brabander vond hij makkelijk aansluiting in de katholieke gemeenschap in zijn nieuwe woonplaats en, zoals dat ging in die jaren, één van zijn zoons mocht naar het seminarie en werd priester. De trots van de familie. De rest ging werken zodra ze de lagere school hadden afgemaakt.

Altijd normaal gevonden

Wat maakt deze kleine familiegeschiedenis nu duidelijk? Migratie is van alle tijden. Binnen landen en tussen landen. Mensen zullen altijd proberen om elders een bestaan op te bouwen als dat thuis niet kan en trekken naar gebieden waar behoefte bestaat aan hun kennis, kunde of spierkracht. Dat hebben we altijd normaal gevonden. In de buurt waar ik in Alkmaar opgroeide was een Spanjaardencentrum: Casa Arosa. Het opende in 1974 en deed tot 1987 dienst als pension voor 600 Spaanse werknemers van de Hoogovens in IJmuiden. Daarna werd het een asielzoekerscentrum.

Migratie hoort bij de menselijke natuur.  Migranten hebben een drang om voor zichzelf en hun gezinnen een betere toekomst te bevechten. Ze vullen gaten op de arbeidsmarkt als geschoolde arbeiders of doen juist het werk waar wij onze neus voor ophalen. Het is een kwestie van vraag en aanbod. Als er vraag is, zullen migranten altijd komen. En hoewel ze het moeilijk hebben om taal en gewoontes te leren en soms zelfs uitgebuit worden door criminele bazen of malafide uitzendbureaus, vallen ze uiteindelijk, mits ze legaal in Nederland verblijven, onder dezelfde bescherming als alle andere Nederlandse werknemers.

Een gevoelig politiek maatschappelijk thema

In onze huidige tijd is migratie een uiterst gevoelig politiek maatschappelijk thema. De weerstand tegen verdere instroom van migranten is groot, om culturele en economische redenen. Nederland en de Europese Unie doen er alles aan om geregelde migratie tot een minimum te beperken. Alleen als je kennis en vaardigheden bezit die wij zelf onvoldoende voorradig hebben, maak je een kans op een plekje in onze samenleving. Dan heet je kennismigrant of krijg je een Blauwe Kaart van de EU.  We eisen ondertussen een niveau van integratie dat zo hoog ligt dat kinderen van migranten bijna automatisch naar de laagste vormen van onderwijs worden verwezen. Het perspectief van een betere toekomst voor de kinderen  van migranten verdwijnt langzaam achter de horizon.  Toch blijven ze komen. Waarom eigenlijk?

Migratie kent duw- en trekfactoren. De belangrijkste duwfactor is dat mensen gewoonweg onvoldoende perspectief zien in hun eigen land en daarom huis en haard verlaten om een nieuw bestaan op te bouwen. De voornaamste trekfactor is de  vraag naar arbeidskrachten in de landen van de EU. In veel Afrikaanse landen hebben jonge mensen nauwelijks perspectief en in de EU is ondanks de hoge werkloosheid van de afgelopen jaren nog steeds een enorme vraag naar goedkope/ongeschoolde arbeid. Dat leidt tot veel hoofdbrekens bij politici, want in onze samenleving is ook een groot onbenut potentieel van werknemers, waarvan een deel een uitkering ontvangt. Ondanks toenemende dwang en verschraling van uitkeringen, lukt het echter nauwelijks om mensen te bewegen werk te doen waar ze geen zin in hebben. Vandaar de grote vraag naar migranten. Wat is dan het probleem?

Mensenhandel en illegaliteit

Als je een grote vraag naar arbeid combineert met een zeer restrictief migratiebeleid, krijg je vanzelf mensenhandel en illegaliteit. Illegale migranten proberen met behulp van mensensmokkelaars tegen zeer hoge kosten en op levensgevaarlijke manieren de EU te bereiken en daar aangekomen worden ze vaak onder erbarmelijke omstandigheden keihard uitgebuit door hun werkgevers. In Zuid-Italië is dat heel duidelijk te zien. Meer dan 300.000 migranten uit Afrikaanse landen zijn daar de afgelopen twee jaar naar toegetrokken. Ze leven veelal in zelfgebouwde hutjes en werken voor een grijpstuiver in de landbouw. Vaak moeten ze hun smokkelaars nog afbetalen, of zijn gedwongen alles te accepteren om hun papieren niet te verliezen. Het zijn moderne slaven; mensen zonder rechten en perspectief.

Wat te doen? Ik vind dat we niet kunnen toestaan dat migranten op een verschrikkelijke manier worden ontmenselijkt en uitgebuit. Ten eerste zullen we veel harder moeten optreden tegen de bazen die dit doen en de overheden die het oogluikend toestaan. Uitbuiting moet keihard bestreden worden. Ten tweede moeten we erkennen dat er altijd vraag zal zijn naar arbeidskrachten en dat we  op een nette manier moeten regelen dat mensen hier aan de slag kunnen met tijdelijke werkvergunningen. Dat kan betekenen dat je ieder jaar op een goed georganiseerde manier migranten naar de EU haalt, waar ze onder normale omstandigheden tegen een normaal loon kunnen werken in sectoren waar we tekorten hebben. Aan het eind van hun contractperiode vertrekken ze weer naar het land van herkomst. Zo profiteren het land van herkomst, het land waar de arbeid wordt verricht en de migrant zelf. Alleen op deze manier kunnen we voorkomen dat ieder jaar weer duizenden mensen verdrinken in de Middellandse Zee en dat mensensmokkelaars buitensporig profiteren van de droom van heel normale mensen om elders een goed bestaan op te bouwen. Net zoals mijn opa dat deed aan het begin van de twintigste eeuw.

Migratie is een van de thema’s van de FMS notitie: Nederland & de wereld: duurzame inclusieve ontwikkeling biedt kansen voor iedereen. In deze notitie pleiten we voor gereguleerde arbeidsmigratie als motor voor ontwikkeling. De notitie vindt u hier: http://www.foundationmaxvanderstoel.nl/nieuws/nieuws_item/t/fms_presenteert_visie_op_internationale_samenwerking

Communities need land rights to gain from investments

Door Siri Lijfering | 26 oktober 2020

Communities being able to participate on an equal basis in land governance is key to food security and inclusive development. How can securing land rights pave the way for responsible investments and what can we learn from experiences with the palm oil industry? To answer these questions we turn to West Africa where two activists are fighting for their communities’ right to land. ‘If we want to move forward, we need to share the wealth that the land brings.’

Lees artikel

How to make smallholder farmers an interesting investment opportunity

Door Hans van de Veen | 22 oktober 2020

Smallholder farmers and small agrifood enterprises are key for sustainable food systems in Africa. They need access to capital, but banks consider it tedious, costly and too much of a risk to invest in them. Initiatives like the IDH Farmfit Fund and crowdfunding platform PlusPlus have been set up to try to break this deadlock. Can these new funds assist smallholder farmers and companies to become a commercially interesting opportunity for financial institutions?

Lees artikel

‘Minister Kaag schuift de verantwoordelijkheid voor de bescherming van mensenrechten door naar Europa’

Door Kelly Groen | 21 oktober 2020

Terwijl landen om ons heen nationale wetgeving optuigen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, laat Nederland het initiatief aan de EU. Zo schuift de minister de oplossing tegen mensenrechtenschendingen door Nederlandse bedrijven op de lange baan, schrijft Kelly Groen van ActionAid.

Lees artikel