Skip to content

 

Door:
Nathalie Paarlberg

9 juni 2016

Categorieën


Tags

BLOG-  BanglaNathalie Paarlberg.desh heeft altijd een betrokken en mondig maatschappelijk middenveld gekend. Maar nu de rechtstaat gestaag desintegreert, en Islamitisch extremisme vrijelijk kan inkankeren terwijl de overheid zich enkel bekommert om de totalisering van haar macht, wordt de tegenmacht de mond gesnoerd schrijft Nathalie Paarlberg in deze opiniebijdrage. Zorgelijk is dat de twee partijen, historisch aartsvijanden, steeds meer aansluiting vinden in het zaaien van angst en terreur.

 

Het Bangladesh waarnaar ik in de vroege ochtend van 4 mei terugkeerde is niet meer het land dat ik precies een jaar eerder verliet. Ik kende Bangladesh als kleurrijk, en haar soms gekmakende inwoners als gepassioneerde, gastvrije en ondernemende mensen. Door de hoofdstad Dhaka, dat nimmer slapende mierennest van nijverheid, racete ik achter op een psychedelisch versierde riksja op elk uur van de dag van hot naar her, stopte bij eetkraampjes voor overheerlijke fuchka, gefrituurde soesjes gevuld met gekruide kikkererwten, en struinde de stoffenbazaars af.

Een week voor mijn vertrek naar het Oosten las ik met ontzetting over de brute moord op Xulhaz Mannan. De 35-jarige Xulhaz was de redacteur van het eerste tijdschrift in Bangladesh over LHBT rechten, Roopman, en werkte daarnaast voor USAID. Een half dozijn jonge mannen trad 25 april vermomd als werklieden Xulhaz’ appartement binnen, en hakte hem met machetes dood. Ansar al-Islam, een al-Qaeda affiliatie, eiste een dag later de moord met weerzinwekkend genoegen op.

Somber dacht ik terug aan de spectaculaire talentenjacht voor transseksuelen (Hijras) die ik anderhalf jaar geleden bijwoonde in het Nationale Museum in Dhaka. De meest begaafde danseressen passeerden de revue, met ongeëvenaarde gratie dansten ze de klassieke Bharata Natyam. Het feestelijk samenkomen was de culminatie van een weeklange Hijra Pride, een viering van de universele rechten van de mens, ongeacht seksuele voorkeur, die de wettelijke erkenning van Hijras als een derde gender in Bangladesh in 2013 herdacht.

Geen incident

Helaas is de moord op Xulhaz alles behalve een geïsoleerd incident. In de twaalf maanden dat ik weg ben geweest zijn minstens 25 activisten die zich sterk maakten voor mensenrechten en secularisme, en mensen van religieuze minderheden, vermoord door extremisten, velen met machetes dood gehakt. De moorden kenmerken een vrijwel nieuw fenomeen in Bangladesh waar het merendeel van de bevolking een milde en syncretische vorm van de Islam belijdt. De wens van deze activisten voor civiele vrijheden en een scheiding van kerk en staat werd hun doodvonnis in een land waar de rechtstaat vrijwel is gedesintegreerd, en Islamitisch extremisme vrijelijk kan groeien terwijl de overheid zich enkel bekommert om de groeiende totalisering van haar macht.

Ik moet toegeven, tijdens mijn eerdere verblijf in Bangladesh was de eerste vernauwing van het maatschappelijk middenveld al zichtbaar. Niet alleen vielen toentertijd de eerste activisten prooi aan brute wandaden – ik herinner me de dood van Avijit Roy, een “seculiere provocateur” die na afloop van een boekenbeurs op straat werd aangevallen – maar ook de Awami League overheid maakte zich sterk om kritisch tegengeluid de kop in te drukken.

Draconische wet

Onder leiding van premier Sheikh Hasina, de oudste dochter van Mujibur Rahman, de vader des vaderlands, en één van de slechts twee overlevenden van de wrede moord op zijn gezin in 1975, keurde het kabinet in 2014 de draconische Foreign Donations Regulation Act goed. Een wet die de bewegingsvrijheid van het maatschappelijk middenveld beknelt door mogelijkheden voor buitenlandse financiering drastisch in te dammen. ‘Deze wet hangt ons als een zwaard van Damocles boven het hoofd’,  stelt de directrice van een organisatie voor vrouwenrechten in Dhaka.

De wet maakt deel uit van een allesomvattende strategie met als doel het bestuur van het land in handen te leggen van één persoon: de waanzinnige Sheikh Hasina. Sinds haar controversiële herverkiezing in 2009 heeft deze brute dame zich onuitputtelijk ingezet voor de teloorgang van de voornaamste oppositiepartij, de Bangladesh National Party (BNP), onder leiding van haar aartsrivaal Khaleda Zia. En met succes, van een oppositie is er eigenlijk geen sprake meer. Het leiderschap is gedecimeerd, ter dood veroordeeld voor oorlogsmisdaden in de onafhankelijkheidsoorlog van meer dan veertig jaar eerder, of ondergedoken onder dreiging van arrestatie. De enkele overgeblevenen worden onder letterlijk honderden rechtszaken bedolven en zien zich genoodzaakt de politiek links te laten liggen. Zonder een waakzame oppositie is een democratie enkel in naam nog democratisch.

Onverschilligheid

Bedrijvig met de systematische uitschakeling van de oppositie, hebben de politie en rechtsmacht tijd noch middelen tot hun beschikking in het gevecht tegen Islamitisch extremisme. De premier zelf heeft de moorden nog steeds niet afgekeurd, en toont onverschilligheid ten opzichte van deze aanslag op de vrijheid van meningsuiting. Vorige maand haalde ze uit: ‘Als iemand vuile woorden schrijft over onze religie, waarom zouden we dat moeten tolereren?’

En:  ‘Waarom zou de overheid verantwoordelijkheid nemen als dit soort geschrijf leidt tot vervelende incidenten?’ Dezelfde activisten waren immers ook kritisch ten opzichte van haar beleidsvoering. Het milieu van angst en onvoorspelbaarheid dat Bangladesh inmiddels overheerst, en dat de terreurdaden teweeg hebben gebracht, past perfect binnen haar totalitaire agenda.

Geen nachtelijke riksja ritjes meer, geen theatrale ruzies met kooplieden in de bazaar. Veel destructiever is de zelfcensuur waar andersdenkenden inmiddels aan toegeven. Boys of Bangladesh, het grootste LHBT netwerk in het land, heeft zijn Facebook pagina met duizenden volgers opgeheven.  ‘Het was niet meer veilig, zo publiekelijk’,  zegt de jonge Salman. ‘Ik voel me een doelwit.’ Lokale NGO’s wegen hun woorden op een goudschaaltje, en vervallen als het gaat om mensenrechten in onbestemde platitudes. Het onderzoekscentrum, met de opdracht om een revisie te doen van het vijfjarenplan van de overheid, papegaait de officiële retoriek, vertelt een vriendin die er werkt. ‘Anders doet een ander het wel.’ Werknemers van internationale NGO’s treden minder vaak naar buiten en veldbezoeken worden afgelast.

De Awami League droeg de seculiere geest die de eerste constitutie van Bangladesh animeerde aanvankelijk hoog in het vaandel, en de partij stond haaks tegenover de theocratische idealen van de conservatievere gelederen van de maatschappij. Momenteel lijken echter de historisch antagonistische Awami League en het Islamitische marginale element samen te komen in een pervers samenspel dat er op uit is een klimaat van angst en terreur tot stand te brengen dat de tegenmacht de mond snoert, en hun beider totalitaire ambities faciliteert.

 

Over de auteur

Nathalie Paarlberg focust op cultureel erfgoed en overheidsbeleid in Centraal- en Zuid-Azië. In verband met haar Research Master Azië Studies aan de Universiteit van Leiden ondernam ze afgelopen jaar uitgebreid veldwerk in Oezbekistan, Afghanistan en India, en onderzocht aldaar het verband tussen cultureel erfgoed en nationale identiteit. Eerder werkte ze als curator en project manager voor het Matho Monastery Museum in de Indiase Himalaya. In een vijftiende-eeuws Boeddhistisch klooster gelegen op 3700 meter blaast dit project nieuw leven in een ongeëvenaarde collectie Boeddhistische kunst, en traint lokale vrouwen in conservatietechnieken en museum management. De trots waarmee haar lokale medewerkers verantwoordelijkheid namen voor hun cultureel erfgoed overtuigde Nathalie van het belang van culturele regeneratie in ontwikkelingssamenwerking.

Deze overtuiging nam ze mee in haar huidige werk in Dhaka, de hoofdstad van Bangladesh. Hier zet ze momenteel een social business op dat hedendaagse kunstenaars in Bangladesh een internationaal platform hoopt te verschaffen, en onderzoekt ze de mogelijkheden voor de rehabilitatie van traditionele Bengaalse ambachten zoals de bijna uitgestorven productie van muslin, een fabelachtige stof die “gewoven lucht” werd genoemd. Voorafgaand werkte ze in Dhaka op de Politieke en Culturele Sectie van de Nederlandse ambassade.

Nathalie ontving eerder een Bachelor in Religie Studies van de Universiteit van Oxford en een Master in Kunstgeschiedenis van The Courtauld Institute of Art in Londen.

 

Open brief van academische gemeenschap aan minister Kaag

Door Vice Versa | 07 april 2020

De academische gemeenschap van ontwikkelingsdeskundigen in Nederland heeft een brief aan minister Kaag geschreven waarin ze zes concrete doet in het licht van de coronacrisis. Variërend van het binnen het Nederlandse kabinet een discussie op gang te brengen over de gezondheidsuitdagingen wereldwijd tot het belang van actie voor een nieuwe ontwikkelingsagenda. Vice Versa drukt de brief integraal af.

Lees artikel

Vooral projecten voor meest kwetsbare mensen getroffen door coronacrisis

Door Yvonne van Driel | 06 april 2020

Niet alleen het werk van grote ontwikkelingsorganisaties en hun partners wordt zwaar getroffen door de uitbraak van het corona-virus. Ook voor kleinschalige ontwikkelingsprojecten van het zogeheten PI (particulier initiatief) van Nederlandse burgers en hun partners heeft het grote gevolgen. En juist de organisaties die minder afhankelijk waren geworden van buitenlandse donoren, hebben het nu extra moeilijk. Yvonne van Driel, die werkt voor Partin -de branchevereniging van het particuliere initiatief, belde met een groep leden en doet verslag.

Lees artikel

Zonder mondiale solidariteit komt corona als een boemerang bij ons terug

Door Marielle Bemelmans | 03 april 2020

In deze bijdrage legt Wemos-directeur Mariëlle Bemelmans uit waarom de Covid-19 crisis het belang van mondiale solidariteit blootlegt. ‘Het heeft geen zin om alleen de eigen zorg te verbeteren, en die elders te verwaarlozen – een virusuitbraak elders bereikt ons uiteindelijk toch in deze geglobaliseerde wereld. Zonder mondiale solidariteit, komt Corona als boemerang bij ons terug. ’

Lees artikel
Scroll To Top