Door:
Arne Doornebal

12 februari 2016

Categorieën

Tags

Foto: DFID

Foto: DFID

ACHTERGROND – Hij is 71 jaar oud, 30 jaar aan de macht en toch bezoekt hij soms wel zes verkiezingsrally’s op een dag. Hij oogt weer opvallend jeugdig en energiek, zeggen mensen uit de omgeving van ‘Mzee’ Museveni. Hoe lang kan deze president nog mee? Museveni heeft de tijd. Wie hem wil ontmoeten, moet per definitie uren op hem wachten. Niet zelden zat ik met collega-journalisten eindeloos op fraaie zetels in de perszaal van het presidentieel paleis in Entebbe, wachtend tot het de Big Man beliefde om te verschijnen. Dat doet hij niet alleen bij journalisten, maar ook bij andere Afrikaanse presidenten en Nederlandse ministers van ontwikkelingssamenwerking. Niet dat Museveni niet kan klokkijken. Ook al weet hij zijn geboortedatum niet (‘ergens in 1944, dat werd in die tijd niet precies bijgehouden’) en is hij op ICT-gebied een tikje ouderwets, hij weet precies wie er op hem zit te wachten. Dat is simpelweg een manier om te laten zien wie er de baas is. Naar buiten toe presenteert Museveni zich graag als een man van het volk. M7 (een afkorting van MuSEVENi), Mzee (oude man) en Sevo zijn onder jongeren populaire bijnamen voor de oude president. In 2011 nam hij zelfs een rap-song op, waarin hij het volk vroeg of ze hem nog een extra ‘rap’ (termijn dus) wilden geven. Bekijk de video hier. Hij is amicaal in gesprekken en lardeert persconferenties geregeld met volksgezegden uit zijn land. Hij gaat prat op zijn kennis van koeien, die vreselijk belangrijk zijn voor zijn Ankole volk uit het zuidwesten van Oeganda, tegen de grens met Rwanda aan. Soevereine Oost-Afrikaanse staat Maar er is ook een andere kant van de Oegandese leider; die van de militair pur sang. Hij mengt het sterke Oegandese leger geregeld in conflicten in de buurlanden. ‘Of dat tot meer of tot minder stabiliteit leidt is een lastig te beantwoorden vraag,’ zegt een analist in Kampala. ‘Dat hangt er helemaal vanaf vanuit welke kamp je tegen die conflicten aan kijkt.’ Zo intervenieerde Museveni’s leger in Zuid-Soedan aan regeringszijde, terwijl die regering er in mensenrechten-rapporten geregeld net zo hard van langs krijgt als de gewapende oppositie. Zelf ziet Museveni zijn regionale rol als enorm belangrijk. ‘Ik kan pas stoppen met regeren wanneer heel Oost-Afrika verenigd is,’ zei hij deze week in een interview. ‘Wanneer we het niet meer hebben over Oeganda, Kenia of Burundi maar over een soevereine Oost-Afrikaanse staat.’ De president, zo zegt ook de goed ingevoerde journalist Angelo Izama, ‘ziet de grenzen van zijn land duidelijk niet ophouden daar waar de koloniale machten die ooit getekend hebben.’ Tijdens zijn studie in Dar es Salaam in de jaren ’70 ontmoette Museveni revolutionairen uit heel Afrika, waaronder Soedan en Mozambique, waar hij zijn militaire opleiding kreeg. In deze tijd ontwikkelde hij een sterk panafrikanisme. AK47 Tijdens jaarlijkse bijeenkomsten van zijn NRM-partij hult hij zich, net zoals alle aanwezigen, in militair tenue en worden er strijdliederen gezongen. Ook de politie zou de laatste jaren steeds meer een militair karakter krijgen, stellen critici. Toen Museveni nog aan de ‘bush-oorlog’ bezig was die hem in 1986 aan de macht bracht vertelde hij geregeld over het belang van ‘demystifying the gun,’ ofwel het volk makkelijker om laten gaan met wapens. Museveni toont zijn militaire gezicht geregeld wanneer het eropaan komt. In 2010 kreeg dit een wat kolderiek karakter toen hij de rampplek van een grote aardverschuiving (met vermoedelijk honderden doden) bezocht, gewapend met een AK47. Alsof hij ook dat probleem met een geweer op zou willen lossen. Oegandese Twitteraars konden hun lol niet op. De energie die Museveni tijdens de slopend lange campagnedagen laat zien verbaast velen. John Nagenda (77) is de belangrijkste media-adviseur van de president. ‘Museveni is al zes weken op campagne en spreekt soms wel zes bijeenkomsten op een dag toe. Die mensenmassa’s vermoeien hem niet, ze laden hem juist op als een batterij.’ Nagenda zit in de inner-circle van Museveni. Een paar jaar geleden klaagde hij in interviews dat Museveni ‘steeds minder’ naar hem en andere adviseurs luisterde. Inmiddels omschrijft hij het iets anders. ‘Hij heeft veel adviseurs maar je moet van goeden huize om zijn gedachten te veranderen,’ laat Nagenda vanuit Kampala weten. ‘Laten we wel wezen: Museveni is een revolutionaire leider en die staan per definitie niet zoveel oppositie toe. Maar dat betekent niet dat hij niet naar andere opinies dan de zijne luistert. Hij hoort je aan en besluit dan zelf of hij wel of niet wat met je advies doet.’ Echtgenote nieuwe president Het beeld dat veel analisten en oppositieleden van Museveni schetsen is dat van een man die zich gedurende de jaren ’90 steeds autocratischer ging gedragen en zich steeds meer is gaan omringen met familieleden. Museveni’s echtgenote Janet is minister en wordt door het toonaangevende Africa Confidential genoemd als kandidaat om haar man op te volgen als president. Eerder werd in Kampala druk gespeculeerd over het ‘Muhoozi-project.’ Volgens die theorie zou juist Museveni’s oudste zoon, Muhoozi Kainerubaga (41) zich klaarstomen om de macht van zijn vader over te nemen. Journalisten die daarover schreven kregen problemen en datzelfde gold voor de belangrijke generaal David Sejusa, die daar kritisch over was. Hij week een tijdje uit naar Londen maar waagde het er later op om terug naar Oeganda te komen. Sinds 31 januari zit hij in de cel op verdenking van ‘ongeoorloofde absentie uit het leger’ en het bedrijven van politiek, want dat is verboden voor militairen. Zijn advocaten zeggen dat hij om politieke redenen de verkiezingen van 18 februari in zijn cel door brengt. Ook de jongere broer van Yoweri, bekend onder zijn nom de guerre Salim Saleh, is een hoge militair en een belangrijke steunpilaar van de president. Het leger, met een in flinke jaren flink gegroeid budget van inmiddels 410 miljoen euro per jaar, blijft de belangrijkste machtsbasis van Museveni. Het doet mee aan diverse buitenlandse interventies, officieel om vrede in de regio te brengen maar tegelijkertijd omdat het lucratief is. Soldaten die in Somalië vechten krijgen van de Verenigde Naties relatief veel soldij, waarvan een deel rechtstreeks in de Oegandese oorlogskas terecht komt. John Nagenda beaamt dat er binnen de regerende NRM partij niet genoeg is nagedacht over een eventuele opvolger. ‘Om eerlijk te zijn: er wordt er niet één opgeleid. Maar Museveni is ook uniek, zo’n leider krijg je maar zelden. Waarom zouden we van leider wisselen als de huidige het goed doet? Dat zou roekeloos zijn. Museveni heeft een plan en dat wil hij afmaken. Daarom regeert hij zolang het volk op hem stemt.’ ‘Museveni gaat winnen’ In de visie van de NRM, Museveni en de grote groep mensen die de partij nog altijd steunen gaat het prima met Oeganda. Oppositie en mensenrechtenorganisaties komen met een andere visie. Human Rights Watch documenteerde een flinke toename in geweld tegen journalisten en oppositiepartijen krijgen hun kandidaten met de grootst mogelijke moeite in de publiciteit. Vooral de radio, waar 90 procent van de mensen afhankelijk van is voor haar nieuwsvoorziening, wordt zwaar betwist. Een radiostation werd gesloten op de dag nadat het Mbabazi interviewde. Inmiddels is het weer open. Zou de NRM zich dan toch zorgen maken over de komende verkiezingen? ‘Rubbish,’ reageert Nagenda. ‘Museveni gaat dit jaar gewoon winnen en gebaseerd op feiten en opiniepeilingen kom ik uit op een score van 71 procent. Zelf denkt Museveni dat hij deze keer wel 80 procent van de stemmen haalt.’ Andere opiniepeilingen geven overigens tot wel 20 procent lager aan voor de zittende leider en alle kampen beschuldigen peilingen waarin ze het niet goed doen van vooringenomenheid. Als iemand, buiten de First Family, iets kan zeggen over hoe lang Museveni de tijd nog naar zijn hand kan zetten is het Nagenda. ‘Door regeren tot zijn dood? Dat verwacht ik niet. Dit wordt Museveni’s laatste termijn.’ Kom aanstaande donderdag naar de Verkiezingsavond ‘Uganda Votes!’ georganiseerd door Vice Versa en NIMD!

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel

Tip 3 aan Kaag: ‘Lever in op je privilege en geef zuidelijke organisaties meer inspraak bij het bepalen van prioriteiten’

Door Lizan Nijkrake | 08 juli 2019

Minister Kaag werkt hard aan een nieuw subsidiekader voor het maatschappelijk middenveld. Ze wil meer eigenaarschap geven aan zuidelijke ngo’s om hen meer legitimiteit te geven, en ziet daarbij een andere rol voor Nederlandse organisaties. Vice Versa vroeg vier zuidelijke organisaties hoe zij dit zien. Wat is hun gouden tip voor onze minister? Met vandaag Carla López Cabrera, directeur van Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) in Nicaragua, een feministisch fonds dat lokale vrouwenrechtenbewegingen in Centraal Amerika steunt.

Lees artikel

Shifting fundamental power issues in funding relationships

Door Evelijne Bruning Ruerd Ruben en Lau Schulpen | 02 juli 2019

This article claims that the current aid architecture favours clientilism, dependency and short-term projects. The authors Evelijne Bruning (The Hunger Project) Ruerd Ruben (Wageningen University & Research) and Lau Schulpen (Radboud University Nijmegen) are suggesting four possible ways to overcome this in order to shift power closer to the ground.

Lees artikel