Skip to content

 

Door:
Christa Nooy

19 januari 2016

Categorieën

Tags

Visserboten in Muara Anke foto door Sudirman Asun BLOG – Grote delen van Jakarta zakken onder zeeniveau. Een lange afsluitdijk die de ene punt van de baai van Jakarta met de andere punt verbindt, ingebed in nieuw te bouwen eilanden, moet de stad gaan redden. Maar het project, bedacht door de Nederlandse en Indonesische overheid, heeft op zijn minst twijfelachtige gevolgen voor de duizenden vissers aan de kust van Jakarta. Christa Nooy van Both ENDS peilde de stemming. De statige woontorens van Pluit City overzien de bedrijvigheid van graafmachines in het havengebied van Jakarta. We rijden langs de plek waar niet lang geleden de oude vissershaven was. Ondanks de recente dijkversterking stroomt het zeewater gewoon over de weg, want ook dit relatief luxe deel van het havengebied ontkomt niet aan de wateroverlast die grote delen van de stad bedreigt. Marthin Hadiwinata van de lokale ngo Kiara zit achter het stuur, Pak Kuat van de lokale vissersfederatie KNTI zit naast hem. Marthin en Pak Kuat vertegenwoordigen de meer dan 125,000 traditionele vissersfamilies die in Jakarta wonen en gedrieën zijn we op weg naar zo’n vissersgemeenschap in Muara Angke. Stad op zee Grote delen van Jakarta zakken steeds verder onder zeeniveau, op sommige plekken wel 17 centimeter per jaar. De Indonesische en de Nederlandse overheid hebben daar samen een ambitieus plan voor bedacht: een lange afsluitdijk die de ene punt van de baai van Jakarta met de andere punt verbindt, ingebed in nieuwe eilanden in de vorm van de Garudavogel, het nationale symbool. Het National Capital Integrated Coastal Development (NCICD), zoals het project officieel heet, moet gaan zorgen voor kustbescherming en stadsontwikkeling en daarnaast voor betere waterkwaliteit, watervoorzieningen en beter beheer van de dertien rivieren die vanuit het binnenland de baai van Jakarta binnenstromen. jakarta Het klinkt prachtig, een heuse stad op zee die de stad op het vasteland zal beschermen. De aanleg ervan biedt bovendien veel kansen voor de Nederlandse watersector. Nederland heeft vier miljoen euro bijgedragen aan de ontwikkeling van het Master Plan en zegde in september 2015 nog eens acht miljoen euro toe voor de uitvoering ervan. Vanuit mijn werk ben ik betrokken bij de activiteiten van de Nederlandse watersector in Indonesië en ik heb meerdere presentaties mogen zien van dit – in technisch opzicht- grootse project. Maar is dit echt de beste manier om Jakarta van haar letterlijke ondergang te redden? De ervaring leert dat bij dergelijke megaprojecten lokale sociale- en milieuzorgen niet altijd worden meegenomen. Geen werk en inkomsten Er blijken nogal wat haken en ogen aan te zitten, vooral voor de armere bevolking. Om ruimte te maken voor de herinrichting van de stad en voor overstromingsmaatregelen langs de kust en rivieren, moeten vele families worden verplaatst. Medio 2015 werd een demonstratie van mensen die langs de Ciliwung-rivier wonen, door de Indonesische autoriteiten hardhandig uiteengeslagen. ‘Deze mensen begrijpen heus wel dat ze niet kunnen blijven wonen waar ze wonen’, zegt Marthin. ‘Ze willen best meewerken, maar er wordt niet geluisterd naar wat ze nodig hebben om hun leven weer op te bouwen. Sommigen zijn in flats gestopt aan de randen van Jakarta, ver weg van de plekken waar ze hun geld verdienden. Bovendien hebben ze nauwelijks rechten: over een paar jaar kunnen ze zomaar weer uit de toegewezen woningen worden gezet.’ Afsluitdijk maakt stad onbereikbaar Als we in Muara Angke uit de auto stappen, worden we overvallen door stank en hitte. Mannen met houten karren lopen af en aan. Witte dozen met ingevroren vis worden uit schepen geladen en opgestapeld. Mannen zitten in groepjes bij elkaar. Naar het noorden toe zie ik alleen maar zee, maar ik weet dat achter de horizon Pulau Seribu moet liggen: het nationale park van duizend eilanden. Daar wonen bijna tweeduizend vissers – familie van de vissers op het vasteland – die hun vis ook op de markt in Jakarta verkopen. De geplande afsluitdijk zou de eilandbewoners afsnijden van het vasteland, waardoor het moeilijk wordt hun vis in de stad te verkopen. vissershuizen bij Muara Angke by Sudirman Asun kopie En hier langs de Noordkust, op het vasteland, hebben de bijna 17.000 vissers al jaren te maken met een dalende visstand, die volgens velen vooral wordt veroorzaakt door het enorm vervuilde water dat via de rivieren uit het binnenland van Java de baai in stroomt. Het afsluiten van de baai met een dijk en de aanleg van maar liefst 17 eilanden zou de situatie nog verslechteren. Volgens Pak Kuat verdienen de vissers hier in Muara Angke nu maximaal 30.000 tot 40.000 roepia (2 – 2,50 euro) per dag. ‘Dat is tien keer minder dan eerst en daar kunnen ze nu al bijna niet van leven!’ Grote milieuschade De vissers zijn bang dat het baggeren het maritieme ecosysteem beschadigt, waardoor de visstand nog verder daalt. Die vrees lijkt gegrond. Het Indonesische Ministerie van Milieu voerde in 2003 al een milieu-effect-rapportage (EIA) uit voor een landwinningsplan in de baai van Jakarta, het ‘Jakarta Bay Reclamation Project’. Dat project werd toen door de autoriteiten afgeketst vanwege niet te voorspellen effecten van de baggerwerkzaamheden op de mangrovebossen en het leven in zee. ‘En toch heeft de huidige gouverneur in 2014 een bouwvergunning afgegeven voor een tweede eiland, bij Pluit City’, verzucht Marthin. ‘Voor de aanleg van dat eiland, dat honderdzestig hectare zal beslaan, is nog eens ruim 20 miljoen kubieke meter zand nodig! En dit zijn nog maar twee van de in totaal zeventien nieuwe eilanden die langs de kust van Jakarta zijn gepland.’ Bewakers De meeste mensen weten niet wat hen te wachten staat. We vragen aan een groepje mensen bij een vissersboot wat de blauwe baggerboten, die links in de verte liggen, volgens hen aan het doen zijn. ‘De overheid vertelt ons helemaal niets, ook niet als we erom vragen’, zeggen ze. We lopen over een gammel bruggetje naar een kleurige traditioneel beschilderde vissersboot die ons dichterbij de baggerschepen zal brengen. Volgens Pak Kuat leggen ze een nieuw eiland aan bij Pantai Indah Kapuk. schelpenvissers in Muara Angke foto door Sudirman AsunMG_4764 De vissers moeten tegenwoordig met een grote boog om het gebied heen varen om bij hun visgronden te komen, omdat bewakers hen niet in de buurt laten van de baggerwerkzaamheden. We blijven dus op afstand, maar zien dat één van de blauwe boten zand aanvoert dat lokaal gewonnen wordt: een nabijgelegen eilandje is volgens de vissers al helemaal afgegraven. Nederlandse baggeraars Voor het ontwerpen en aanleggen van het eiland bij Pluit City hebben de Nederlandse bedrijven Boskalis en van Oord in joint venture een contract ter waarde van 350 miljoen euro geworven van het Indonesische bedrijf PT Muara Wisesa Samudra. Boskalis heeft in april 2015 een exportkredietverzekering afgesloten bij Atradius DSB, de exportkredietverzekeraar van de Nederlandse overheid. Mochten er betalingsproblemen ontstaan rond dit project, dan is Boskalis daartegen verzekerd tot ruim 200 miljoen euro bij de Nederlandse staat. Zowel Atradius DSB als Boskalis en Van Oord moeten zich bij het uitvoeren van het project houden aan de sociale- en milieurichtlijnen van onder andere de OESO. Atradius DSB heeft zelf ook een aantal criteria voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) opgesteld waaraan een project of bedrijf moet voldoen om in aanmerking te komen voor een exportkredietverzekering. Overleg vooraf met mensen die door het project worden geraakt is een van de voorwaarden die in dit geval zou moeten gelden. Maar Marthin zegt: ‘Het stadsbestuur heeft deze vissers nooit uitgenodigd om over dit plan te praten. Het wordt hoog tijd dat er naar hen geluisterd wordt.’ Illegale vergunningen De vissers van Muara Angke en Muara Baru laten het er niet bij zitten. Zij dienden in september 2015 een petitie in bij de rechtbank in Jakarta om te toetsen of de vergunning voor Pluit City eigenlijk wel rechtsgeldig is. De vraag is hoe groot de kans is dat de vissers de zaak winnen en hun recht halen. En als het ze zou lukken, wat betekent dat dan voor de Nederlandse exportkredietverzekering? Wat is de agenda van lokale organisaties zoals Kiara en KNTI omtrent de verdere ontwikkelingen in de baai van Jakarta? In de komende tijd zal ik nauw contact onderhouden met Marthin en Pak Kuat, hun zorgen hier in Nederland naar buiten brengen en hen zo goed mogelijk ondersteunen met informatie. Schermafbeelding 2016-01-18 om 22.56.00Christa Nooy is senior programmamedewerker bij Both ENDS en werkt onder andere samen met lokale organisaties in Indonesië aan duurzaam waterbeheer.   Foto’s: Sudirman Asun

Open brief van academische gemeenschap aan minister Kaag

Door Vice Versa | 07 april 2020

De academische gemeenschap van ontwikkelingsdeskundigen in Nederland heeft een brief aan minister Kaag geschreven waarin ze zes concrete doet in het licht van de coronacrisis. Variërend van het binnen het Nederlandse kabinet een discussie op gang te brengen over de gezondheidsuitdagingen wereldwijd tot het belang van actie voor een nieuwe ontwikkelingsagenda. Vice Versa drukt de brief integraal af.

Lees artikel

Vooral projecten voor meest kwetsbare mensen getroffen door coronacrisis

Door Yvonne van Driel | 06 april 2020

Niet alleen het werk van grote ontwikkelingsorganisaties en hun partners wordt zwaar getroffen door de uitbraak van het corona-virus. Ook voor kleinschalige ontwikkelingsprojecten van het zogeheten PI (particulier initiatief) van Nederlandse burgers en hun partners heeft het grote gevolgen. En juist de organisaties die minder afhankelijk waren geworden van buitenlandse donoren, hebben het nu extra moeilijk. Yvonne van Driel, die werkt voor Partin -de branchevereniging van het particuliere initiatief, belde met een groep leden en doet verslag.

Lees artikel

Zonder mondiale solidariteit komt corona als een boemerang bij ons terug

Door Marielle Bemelmans | 03 april 2020

In deze bijdrage legt Wemos-directeur Mariëlle Bemelmans uit waarom de Covid-19 crisis het belang van mondiale solidariteit blootlegt. ‘Het heeft geen zin om alleen de eigen zorg te verbeteren, en die elders te verwaarlozen – een virusuitbraak elders bereikt ons uiteindelijk toch in deze geglobaliseerde wereld. Zonder mondiale solidariteit, komt Corona als boemerang bij ons terug. ’

Lees artikel
Scroll To Top