Door:
Alberta Opoku

14 oktober 2015

Tags

 

Address the root causes of migrationOm de voorwaarden voor veilige migratie te kunnen vaststellen moet je eerst de grondoorzaken van gedwongen migratie en onveilige routes blootleggen. Dat was de insteek van het eerste plenaire paneldebat tijdens het Global Forum on Migration and Development (GFMD) in Istanbul. ‘Het is Barça of barçak: Barcelona of de dood.’

In de overvolle Marmara Hal van het Istanbul Lütfi Kirdar congrescentrum trapt een Ethiopische asielzoeker uit Nederland het panel af met een persoonlijk relaas over zijn gevaarlijke reis naar Europa. Als Oromo, een volgens de overheid opstandige etnische groep, was hij zijn leven niet zeker in Ethiopië. Te vaak zag hij hoe stamgenoten werden getreiterd, mishandeld of zonder proces in de gevangenis belandden. In 2008 waagt hij dan ook de grote sprong naar Europa; door Soedan, de Sahara en Libië.

Na drie pogingen en talloze omzwervingen komt hij in 2012 via Italië aan in Nederland. Hij is dankbaar voor de opvang, zo zal hij deze ochtend meerdere malen benadrukken. Maar hij kijkt ook met verdriet terug op de barre tocht en de tientallen levens die hij onderweg verloren zag gaan. De ironie wil dat deze Ethiopiër door de meest riskante route te nemen zichzelf in veiligheid kon brengen in Europa, beklemtoont de moderator van het panel.

Transitlanden ook onveilig
‘De route Zuid-Soedan – Soedan – Libië is inderdaad zeer gevaarlijk. De dreiging zit in de prijs die je moet betalen om de grens over te komen en in het gebrek aan veiligheid in de transitlanden’, beaamt Mirjam van Reisen, professor in International Social Responsibility aan Tilburg University en gespecialiseerd in mensenhandel vanuit de Hoorn van Afrika.

Eind vorige week, toen de voorbereidingen van de GFMD-bijeenkomst nog in volle gang waren, vroeg ik aan Van Reisen wat de Oost-Afrikaroute zo onveilig maakt voor bijvoorbeeld Ethiopiërs en Eritreers. ‘Vooral voor de laatsten is het een bijzonder hachelijke onderneming. Bij de grens met Ethiopië is er een shoot-to-kill beleid. Ook kun je niet zonder toestemming in Eritrea reizen. Als je de grens over bent, zijn er mensensmokkelaars en mensenhandelaren. In Libië is geen law en order en je veiligheid is niet gegarandeerd. Gevolg: je bent overgeleverd aan criminele bendes en mensensmokkelaars. Het is een zeer gevaarlijke tocht’, herhaalt Van Reisen.

‘Gefixte’ reisdocumenten
Terug naar het auditorium in Istanbul, waar het paneldebat in volle gang is. De organisatie verwacht oplossingen te vinden voor veilige migratie door eerst de grondoorzaken, keuzes en alternatieven voor gedwongen migratie en onveilige routes bloot te leggen. Om een zo open mogelijk debat te krijgen hanteert GFMD de regel dat de sprekers niet met naam en toenaam mogen worden geciteerd.

Net als de Ethiopiër en professor Van Reisen, heeft de spreker uit West-Afrika weinig geruststellends te melden. Om te beginnen is er niet een route. De smokkelaars willen grenscontroles vermijden en reizen daarom telkens over onofficiële wegen, terwijl de migranten totaal onwetend zijn over de transit- en bestemmingslanden. En volgens de spreekster zijn de routes vanuit West-Afrika, de Sahara en Libië ook nog extra gevaarlijk voor vrouwen, omdat die onderweg worden blootgesteld aan seksueel geweld. ‘Maar het ergste is dat de autoriteiten vaak niet eens de aangespoelde lichamen of onderweg omgekomen mensen kunnen identificeren. Een aanzienlijk aantal bootmigranten reist op valse, door de mensensmokkelaars gefikste, documenten. Dus als er iets misgaat, kun je geen familieleden of bekenden inlichten. Onder Senegalese bootmigranten geldt niet voor niets het adagium: Barça of barçak. Het is Barcelona of de dood, barcak in de lokale taal’, illustreert het panellid de wanhopige reislust.

Opvallend is hoe vaak Europa het moet ontgelden in de discussie. De EU is ‘racistisch, xenofoob en anti-immigrant’, luidt het harde maar weinig verrassende oordeel van de speciale VN gezant in het panel. In de Europakritiek vormt Duitsland, in de persoon van bondskanselier Angela Merkel, een welkome uitzondering. Het feit dat Merkel ‘leiderschap heeft getoond’ en tegen de stroom in ‘haar nek durft uit te steken’, kan op veel instemming rekenen in de zaal.

Gedwongen migratie in Amerika en Azië
Hoewel vluchtelingen de discussie domineren, is er ook veel aandacht voor arbeidsmigratie. En daarmee verbreedt de discussie van Europa en Afrika naar Azië en Amerika. Zo vertelt het Amerikaanse panellid dat talloze Centraal-Amerikanen dagelijks naar de VS trekken, ondanks de risico’s aan de grens of in de transitlanden. Die arbeidsmigranten voelen zich gedwongen door de chronische armoede en hoge criminaliteits- en moordcijfers waarmee ze dagelijks worden geconfronteerd in eigen land. Hoe hoger die cijfers stijgen, des te harder proberen steeds meer mensen zichzelf te redden. Het liefst over de grens. De steeds hardere inspanningen van de VS om de grens met Mexico te bewaken, is volgens de Amerikaanse spreker een sisyfusarbeid.

Ook Azië is al eeuwen terrein van zowel oorlogsvluchtelingen als arbeidsmigratie. De Maleisische spreker legt de focus op gebrek aan ontwikkeling als grondoorzaak van gedwongen arbeidsmigratie. Maleisië telt zo’n zes miljoen migranten, van wie slechts twee miljoen gedocumenteerden. De rest is dus illegaal. Net als Europa maken de meeste Aziatische landen, volgens deze spreekster, een cruciale fout: ze formuleren hun migratiebeleid vanuit veiligheidsperspectief. Het juiste vertrekpunt zou de economie moeten zijn. Het migratieprobleem in Azië is, volgens haar, niet het feit dat mensen migreren, maar het gebrek aan aansluiting tussen vraag en aanbod, tussen de economische behoefte en de skills van de arbeidsmigrant.

Onderliggende structuren onderzoeken
Even lijkt de zaal in overeenstemming over conflicten en gebrek aan ontwikkeling als de belangrijkste oorzaken van gedwongen migratie. Zo vraagt iemand uit het publiek waarom de panelleden vrijhandel – en de handelsbarrières die Europa aan Afrika oplegt – niet ter discussie stellen als oorzaak van Afrika’s gebrek aan ontwikkeling. De speciale VN-gezant in het panel, een onbetwiste voorstander van vrijhandel, ziet dat beduidend anders. Vrijhandel heeft iedereen – Afrika incluis – juist veel mogelijkheden geboden, beweert hij. Daar is Afrika niet armer of minder ontwikkeld door geworden. Wat hem betreft zou het vervolg op de discussie over grondoorzaken moeten gaan over de verschuiving van grensbewaking en de aanpak van de mensensmokkel naar het terugsturen van economische migranten. Een schone taak voor zijn eigen VN.

Van professor Van Reisen uit Tilburg mag het debat over de grondoorzaken nog iets dieper gaan. ‘De beleidscontext waarin vluchtelingen keuzes maken, zou onderwerp moeten zijn van de Euro-Afrikaanse top in Valletta op 11 en 12 november aanstaande. Waarom slaan mensen op de vlucht, ondanks de risico’s? Hoe zit de mensensmokkel in elkaar? Wat winnen of verliezen herkomstlanden als Eritrea erbij? Wil je iets beginnen tegen onveilige routes, dan moet je dit soort onderliggende structuren onderzoeken en aanpakken. Daar ligt een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor Europa en de herkomstlanden.’

Nieuwe burgerbewegingen op de bres voor Europese waarden

Door Guido Deuzeman | 08 mei 2019

Op 23 mei mogen we weer naar de stembus en er staat wat op het spel. De waarden onder de EU zelf staan onder druk. Ook in ons eigen land, zegt Guido Deuzeman. Maar gelukkig is er een groeiende beweging in Europa en Nederland van mensen die een grens willen trekken en zich laten horen. En werken ngo’s vaker succesvol samen om die mensen te mobiliseren. De campagne Hart boven Hard is een goed voorbeeld.

Lees artikel

‘Van deze rechtsstaat-in-naam wens ik de versierselen niet langer te dragen’

Door Marc van Dijk | 19 april 2019

Trots en dankbaar was Nico Keulemans toen hij door de koningin geridderd werd, na een leven vol ontwikkelingswerk. Nu stuurt de 88-jarige zijn onderscheiding terug. Hij herkent de rechtsstaat Nederland niet meer.

Lees artikel

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel