Door:
Richard Glass

26 augustus 2015

Tags

Author Joanna Blythmanphotographs by Alan PeeblesINTERVIEW – Joanna Blythman is een baanbrekende Britse onderzoeksjournalist op het gebied van voedsel. Ze heeft geschreven voor The Guardian en The Independent en is auteur van verschillende boeken, waaronder How to Avoid GM Food en Shopped: The Shocking Power of British Supermarkets. Haar meest recente boek Swallow This: Serving Up the Food Industry’s Darkest Secrets onthult de verontrustende waarheid achter de moderne voedselverwerkende industrie.

Journalist Richard Glass van Fairfood International interviewt Joanna Blythman over onderwerpen zoals de macht van supermarkten, misstanden binnen onze voedselketens, leugens over genetisch gemodificeerd voedsel en de onzekere toekomst van voedsel zoals wij het kennen. U heeft kritiek op de enorme macht van supermarkten, vooral over het uitknijpen van leveranciers. Is dit nog steeds zo en hoe kunnen we dat stoppen? ‘In het Verenigd Koninkrijk zijn er dingen veranderd op een positieve manier. Sinds het paardenvleesschandaal is het vertrouwen van de consument sterk afgenomen. Tesco (de grootste supermarktketen in Engeland), bijvoorbeeld, stond midden in de schijnwerpers door de verkoop van hamburgers gemaakt van paardenvlees. Hierdoor doet Tesco het heel slecht en is de omzet verminderd. Ik denk dat steeds meer mensen zich bewust zijn van het idee dat de supermarkt ons dingen opdringt. ‘De alternatieven winnen terrein. Het is nog een David en Goliathstrijd, maar er zijn veel meer boerenmarkten en onafhankelijke levensmiddelenbedrijven. De specialistische slagerijen en viswinkels zijn erin geslaagd om de eerste golf van de supermarkten te weerstaan. Ze doen het eigenlijk heel goed. ‘Toen ik tien jaar geleden Shopped: The Shocking Power of British Supermarkets schreef, zeiden veel mensen: “Is het niet te laat, je kunt de klok niet terugdraaien.” Maar nu zie ik koppen in de krant zoals: “Is dit het einde van Tesco?” Het systeem van voedseldistributie van de laatste vier of vijf decennia staat ter discussie. Ik denk dat de hoogtijdagen van supermarkten over zijn. Er is veel ruimte voor kleinschalige, en ethische alternatieven.’ U heeft over Lidl en Aldi gezegd dat zij de Britse winkelgewoonte hebben doorbroken. Maar is er geen gevaar dat hierdoor het ene kwaad wordt vervangen door het ander? En dat er nog meer druk op leveranciers komt te staan? ‘Absoluut! Ik was blij toen Aldi kwam. Zij lieten zien hoe duur onze supermarkten zijn. Maar ik geloof niet dat Aldi en Lidl de oplossing zijn voor de situatie. Ik wil niet dat zij groter worden en ben niet overtuigd van hun ethische achtergrond. Het gaat goed met Aldi en Lidl, ze zijn goedkoop en hebben hele goede verkoopresultaten. Ze krijgen veel krediet in de pers, maar er is niemand die onderzoek doet. Ik heb gekeken naar de tonijn die zij verkopen en heb ontdekt dat zij de bronnen niet onderzoeken zoals andere grote retailers. Ik zou niet verbaasd zijn als blijkt dat de producten die Aldi en Lidl verkoopt in strijd zijn met mensenrechten, milieukwesties en arbeidsomstandigheden.’ Over arbeiders in de voedselindustrie zegt u dat zij dagen maken van twaalf uur en het absolute minimum verdienen. Fairfood vraagt op dit moment aandacht voor arbeiders in het zuidelijk deel van de wereld. Heeft u het idee dat supermarkten en retailers die verantwoordelijkheid willen nemen of is het een verloren strijd? ‘Nee, ik denk niet dat het een verloren strijd is. Mensen hebben een positief gevoel bij supermarkten. Ze denken dat alles daar goed geregeld is, dat het banen oplevert en dat op zijn minst het minimumloon wordt betaald. Ze zijn geschokt wanneer ze horen dat het niet zo is, dat mensen onder slechte omstandigheden werken en dat er koppelbazen bij betrokken zijn. Informatie en feiten zijn de sleutel. We moeten de politiek hiermee overtuigen en pleiten voor regelgevend toezicht.’ Zijn supermarkten hoofdverantwoordelijk voor een leefbaar loon voor de arbeiders in de voedselproductie en hoe voorkom je dat dit niet gebeurt? ‘Als supermarkten een product verkopen moeten zij de garantie geven dat het een ethisch product is. In dit geval betekent dat een minimumloon of een leefbaar loon voor de arbeiders in de landen waar het voedsel vandaan komt. Supermarkten hebben de neiging om te zeggen dat zij dat niet kunnen controleren. Dat is maar voor een deel waar. Als zij ontdekken dat er problemen met de lonen van een bepaald merk zijn kunnen zij met die leverancier stoppen. Er is dus wel degelijk een goede controle mogelijk. Ik denk aan contracten met leveranciers waarin geëist wordt dat er leefbare lonen worden betaald, supermarkten kunnen dat zelf controleren. Naar mijn mening vindt de grootste uitbuiting plaats aan de onderkant van de voedselketen, waar arbeiders een stukloon krijgen. Hoe verder het uit ons gezichtsveld is, hoe groter de kans dat het misgaat. Daarom is controle noodzakelijk en niet zomaar geloven dat er ethisch wordt geproduceerd en dat arbeiders een leefbaar loon krijgen betaald.’ U wilt de greep van de supermarkten verminderen en zegt dat wij niet kunnen vertrouwen op anonieme uitspraken over dat wat er op ons bord ligt eerlijk en ethisch is. Wat moeten de mensen in de producerende landen doen? ‘Landen moeten produceren om hun eigen bevolking te voeden. Export zou een kers op de taart moeten zijn. Duurzaam en bestemd voor de lokale bevolking zou op de eerste plaats moeten staan. Maar in veel landen worden boeren aangemoedigd om winstgevende gewassen, zoals bijvoorbeeld quinoa in Peru, te verbouwen. De grote winsten gaan echter naar retailers en exporteurs. Terwijl die winsten zouden moeten terugvloeien naar de eigen gemeenschap. ‘Eerlijke handel moet een minimumvereiste zijn, zodat er in ieder geval een goede prijs wordt betaald. En daarnaast een sociale opvang. Ik zag op de Bovenwindse Eilanden een eerlijke productie van bananen en sprak met telers. Ze zijn in staat om dingen op te bouwen voor de gemeenschap, zoals gezondheidsklinieken. De arbeiders zien hun inspanningen terug in de gemeenschap, zoals voldoende voedsel en zorg. Die zekerheden moeten voorop staan en daarna pas export. Als we kijken naar de klimaatverandering in de wereld zien we dat de export die wordt aangemoedigd landen in een moeilijke positie brengt. Zij zijn niet meer in staat om hun eigen bevolking te voeden en moeten importeren.’ Lidl actie final De wereldbevolking groeit tot een verwachte 9 miljard in 2050. Dat argument wordt veel gebruikt als promotie voor genetisch gemodificeerd (GM) voedsel. De Nederlandse overheid zegt op hun website hierover: ‘Biotechnologie in de land- en tuinbouw kan helpen problemen zoals voedselschaarste op te lossen.’ Is dit een verkeerd argument? ‘Dit is echt een voorbeeld van emotionele chantage. De grote bedrijven als Monsanto en Syngenta hebben deze sprookjes altijd gebruikt om GM voedsel als de magische oplossing te zien. GM is de toverstaf om te helpen de wereld te voeden.  Maar GM heeft die belofte niet waargemaakt, al die geweldige producten die door GM zouden worden gecreëerd zijn er nog niet. Intussen hebben traditionele veredelingstechnieken die boeren door de eeuwen heen hebben gebruikt om hun gewassen te beschermen geleid tot fantastische doorbraken. Organische kwekers, bijvoorbeeld, hebben aardappelen resistent gemaakt voor bacterievuur, zonder de noodzaak van GM. ‘We beginnen te beseffen dat de meeste genetisch gemodificeerde gewassen, met name de meest geplante zoals Monsanto’s GM-maïs, absoluut afhankelijk zijn van de onkruidverdelger glyfosaat. Dus in tegenstelling tot de belofte dat GM zou betekenen dat we geen bestrijdingsmiddelen meer nodig hebben, hebben we meer bestrijdingsmiddelen nodig. De gevolgen voor de volksgezondheid zijn beangstigend.  In maart 2015 heeft het Internationale Agentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie voor Kankeronderzoek (IARC) bevestigd dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is voor de mens. Met andere woorden, in de naam van GM infecteren wij onze gewassen met kankerverwekkende stoffen. Wij blijven achter met een chemische erfenis.’ Dr. Don Huber van Purdue University in Amerika heeft gewaarschuwd voor het verband tussen genetisch gemodificeerde voedingsmiddelen en de toename van 600% in autisme sinds 2002. U noemt een Canadees rapport waarin staat dat er in 93% van baby’s sporen van GM-bestrijdingsmiddel is gevonden. Waarom is dit toegestaan? ‘Dat is te danken aan de krachtige lobby van de grote bedrijven. Zij hebben veel macht, vooral in Amerika. In Europa zijn de normen voor pesticiden, additieven en de etikettering van genetisch gemodificeerde ingrediënten veel hoger. Maar ze staan voortdurend onder druk van deze hebzuchtige, ik zou zelfs zeggen, psychopathische bedrijven die er alleen op uit zijn om hun producten te verkopen ongeacht de gevolgen voor mens of milieu. ‘De lobby in Europa is enorm. Er zijn tussen de 20.000 en 30.000 lobbyisten permanent aanwezig in Brussel. Hun taak is om parlementsleden en ambtenaren te bespelen om hun producten op de markt te krijgen en te zorgen voor gunstige wetgeving. Ik denk echter dat in Europa een sterke weerstand is tegen de manier waarop Amerikaans voedsel wordt geproduceerd. ‘De Translantic Trade and Investment Partnership (TTIP), de grootste vrijhandelsovereenkomst, wordt steeds meer een manier om bedrijven en hun producten op de Europese markt te krijgen. De normen waar hard voor is gevochten komen hierdoor in gevaar. De TTIP maakt het bijvoorbeeld eenvoudiger om onder etikettering van genetisch gemodificeerde voedingsmiddelen uit te komen. En er worden allerlei regels gemaakt die het lastiger maken om de voedselindustrie te onderzoeken. De TTIP is een zware tegenstander voor iedereen die geeft om voedsel en het milieu. Op 18 april 2015 (http://langleveeuropa.nl) hadden we een geweldige protestdag. Mensen realiseren zich wat er aan de hand is. Het is een voortdurend gevecht.’ Voor een recent artikel voor The Guardian, bezocht u een levensmiddelenbeurs en heeft u het over de cognitieve dissonantie bij het leveren van ingrediënten. Niet alleen voor voedsel, maar ook voor insectenspray, krasbestendige coating voor de auto, verf of lijm. Wat betekent dit voor de toekomst van ons voedsel? ‘Voordat ik naar deze beurs in Frankfurt ging had ik een beeld van hoe het systeem van de moderne voedselproductie werkt. Je hebt supermarkten en fabrikanten die de producten leveren. Naar mijn mening zijn voedselingrediënten dingen zoals rundvlees of eieren. Maar er worden chemische componenten gebruikt in levensmiddelen. Voedselproducenten komen naar een beurs als deze om ingrediënten te vinden voor hun producten. ‘Voor deze chemische bedrijven is de productie van voedingsmiddelen maar één aspect van hun bedrijf. Zij hebben verschillende inkomstenstromen en zijn met name actief in cosmetica of verven. Ze verkopen chemicaliën en dat is wat voedselfabrikanten nu kopen, geen voedsel zoals wij dat gewend zijn en graag zien. ‘Vandaag de dag zijn voedingsmiddelen een her-configuratie van natuurlijke ingrediënten die daarna weer als bewerkte voedingsmiddelen in een veel meer winstgevende vorm op de markt komen. Tenzij wij beginnen te beseffen wat er gebeurt in de voedselindustrie en het gevecht aangaan voordat voedselproducenten, chemische en grote bedrijven langzaam maar zeker de voedselketen volkomen onnatuurlijk maken.’ In uw boek Swallow This: Serving Up the Food Industry’s Darkest Secrets beschrijft u de manier waarop voedselfabrikanten additieven en E-nummers verbergen door ze te vervangen door onschuldige alternatieven via hun programma clean label. Kunt u een voorbeeld geven? ‘Ik was nogal geschokt door het lezen van dingen die gezond klinken zoals bijvoorbeeld de ingrediënten van salades van Marks & Spencers. Daar vind je citroen concentraat en rozemarijn extract, dat klinkt als iets wat je zou kunnen krijgen tijdens een yoga les. Ze klinken als superfoods, maar ik ging op zoek naar wat ze werkelijk waren. Citroen concentraat is gewoon een aroma dat vrijwel geen verband heeft met de natuurlijke vrucht. Rozemarijn extract klinkt als een slow food ingrediënt gemaakt in Toscane door ambachtslieden, maar het is slechts een conserveringsmiddel. Om het te maken beginnen ze met gedroogde rozemarijn en dan volgt er een uiterst geheim chemisch proces en uiteindelijk komen hier twee chemische stoffen uit, een bruin poeder of misschien een bruine vloeistof. Het heeft geen rozemarijnsmaak en het ruikt ook niet naar rozemarijn, maar het fungeert als conserveringsmiddel.’ Swallow this Ik vraag mij af of wij wel weten wat de langetermijneffecten voor de gezondheid zijn van deze chemicaliën zijn en of wij echt weten wat de langetermijneffecten van GM-voedsel zijn? ‘We zijn gedwongen om deel te nemen aan een vijftig jaar durend experiment. We eten veel dingen die we nooit eerder hebben gegeten. Wat mij betreft bestaat er een verband tussen de consumptie van verwerkt voedsel en hedendaagse gezondheidsproblemen zoals obesitas en kanker. ‘De hoeveelheid synthetische chemicaliën die mensen nu consumeren zou een hele grote invloed op onze gezondheid kunnen hebben. Je ziet op dit moment al veel mensen met voedselintoleranties en allergieën. We hebben het niet serieus genomen. De hele geschiedenis van de verwerking van levensmiddelen is om iets slims op de markt te krijgen en het er alleen weg te halen als je daartoe wordt gedwongen. Daarom hebben we nu veel dingen die bewezen gevaarlijk zijn uit de markt genomen, maar ondertussen hebben we ze wel gegeten.’ Vertaling: Peter Loman Foto’s: Fairfood International  

‘Een vrouw hoort niet in de schijnwerpers te staan’

Door Siri Lijfering | 12 december 2019

Hoewel vrouwen het meest lijden onder de vervuiling van de Nigerdelta, vraagt men hen zelden naar de oplossing. Het partnerschap Global Alliance for Green and Gender Action wil dat veranderen: ‘Te lang hebben mannen hier de beslissingen genomen en daaruit is niet veel goeds voortgekomen’, zegt Martha Agbani. Op pad door de Delta.

Lees artikel

‘Niets dan verwoesting van ons land’

Door Siri Lijfering | 10 december 2019

De olie-industrie levert de Nigeriaanse staat miljarden op, maar de bevolking van de Nigerdelta ziet haast niets ervan terug en lijdt zeer onder de vervuiling. De lokale koning daagt Shell voor de rechter en twee strategische partnerschappen gaan de problemen te lijf. Vandaag: deel één.

Lees artikel

‘Wie ik tegenkom, wil ik in beweging brengen’

Door Lizan Nijkrake | 09 december 2019

Houda Loukili was Nederlands jeugdkampioen kickboksen en baande zich, als meisje met Marokkaanse achtergrond, een weg door een traditioneel mannelijke wereld. Nu geeft ze sporttraining aan kinderen en vrouwen buiten de boksring. ‘Ik wil doen wat mijn coach voor míj heeft gedaan.’

Lees artikel