Door:
Lydwien Batterink

19 maart 2015

Tags

VanuatuDe tropische cycloon Pam, die vijf dagen geleden een spoor van vernieling achterliet op de eilandengroep Vanuatu, heeft weer aandacht gevestigd op de penibele situatie waarin kleine eiland-ontwikkelingsstaten zich bevinden. Wat maakt de ontwikkeling van zulke eilanden anders dan die van ‘gewone’ ontwikkelingslanden?

Vanuatu heeft een hoop te verduren gehad de afgelopen weken. Eerst was er een aardbeving, vervolgens een vulkaanuitbarsting en tot slot raasde vijf dagen geleden de tropische cycloon Pam over de eilandengroep. Zeker 11 mensen verloren hun leven, hoewel vermoed wordt dat dit aantal zal stijgen als ook afgelegen gebieden worden bereikt. Vele woningen, gebouwen en infrastructuur zijn compleet weggevaagd, in sommige gevallen complete dorpen. Daarnaast zijn er grote hoeveelheden gewas verloren gegaan, is er veel vee omgekomen, en hebben vissersboten en kano’s de cycloon niet overleefd. Hulporganisaties richten zich in eerste instantie dus op noodhulp in de vorm van tenten, voedsel en medische hulp, en op herstelwerkzaamheden; er is grote behoefte aan voedsel en tenten op de korte termijn. De geografische ligging van de eilanden maakt het bieden van noodhulp er niet makkelijker op. Hulpverleners hebben grote moeite om alle gebieden te bereiken.

Maar los van de grote behoefte aan noodhulp die Vanuatu momenteel heeft, bevinden veel kleine ontwikkelings-eilandstaten zich in een penibele situatie. Tijdens de Earth Summit in Rio de Janeiro, in juni 1992 werden Small Island Developing States (SIDS) door de VN erkend als een aparte groep ontwikkelingslanden, met specifieke kwetsbaarheden op sociaal, economisch en milieugebied. Tot deze SIDS behoren eilanden in drie verschillende geografische gebieden: de Caraïben, de Stille Oceaan, en Afrika, de Indische Oceaan, de Middellandse Zee en de Zuid-Chinese Zee (AIMS).

Zeer kwetsbaar

Volgens de VN hebben SIDS sterk overeenkomende beperkingen in het bereiken van hun ontwikkelingsdoelen. Zo hebben ze toegang tot slechts een beperkte basis van natuurlijke hulpbronnen in vergelijking met grootschaligere economieën en hebben ze kleine, beperkte binnenlandse markten waardoor er grote afhankelijkheid is van ver gelegen markten. Daarnaast zijn kosten voor energie, infrastructuur, transport, diensten en communicatie voor dergelijke gebieden erg hoog. Zo zijn veel eilandjes volgens het Small Island Developing States Network (SIDSnet) voor een groot deel van hun energie afhankelijk van geïmporteerde olie, en belemmeren zaken als lage technologische ontwikkeling, gebrek aan kennis onder de inheemse bevolkingen en een tekort aan geld voor investeringen in benodigde technologie een overgang naar duurzamere energie. De geïsoleerde ligging van veel eilanden zorgt voor hoge kosten in transport en communicatie. En hoewel internet en satellietcommunicatie in veel gebieden hun intrede hebben gedaan, zijn de economische kosten hiervan nog steeds hoog en de telecommarkten vaak gemonopoliseerd.

Verder hebben SIDS veelal te maken met groeiende bevolkingsaantallen, weinig mogelijkheden voor de private sector, een relatief hoge afhankelijkheid van de publieke sector, en kwetsbare natuurlijke leefmilieus. Tot slot is het vermogen tot weerstand van natuurrampen erg klein, zoals we de afgelopen week hebben kunnen zien. Natuurrampen raken deze groep eilandjes bijzonder hard. De bewoners zijn, omdat de landen zo klein zijn, met name afhankelijk van landbouw en toerisme; sectoren die bijzonder kwetsbaar zijn voor natuurrampen. Vervolgens zorgen hun specifieke karakteristieken ervoor dat de economische, sociale en milieuconsequenties van een natuurramp langdurig zijn, en de kosten van wederopbouw relatief hoog ten opzichte van het BNP.

Klimaatverandering

Naast de bovengenoemde problematiek heeft de president van Vanuatu, Baldwin Lonsdale, de recente gebeurtenissen aangegrepen om weer aandacht te vestigen op nog een probleem voor veel ontwikkelings-eilandsstaten; klimaatverandering. Volgens Lonsdale is de sterkte van cycloon Pam te wijten aan de stijgende temperaturen in de atmosfeer. Of de link die de president legt tussen C02-uitstoot en de sterkte van de cycloon terecht is, is de vraag. Er is veel onduidelijkheid over mogelijke verbanden tussen klimaatverandering en tropische stormen. Het Intergovernmental Panel on Climate Change heeft hier geen bewijs voor gevonden, maar wetenschappers wijzen er wel op dat stormen in theorie meer kracht kunnen krijgen door een warmer klimaat, doordat warmere lucht meer vocht en energie vast kan houden. Ook is het aantal natuurrampen bijna verdubbeld sinds 1980.

Daarnaast is er vrees voor een stijgende zeespiegel. Hier ligt een duidelijker verband met klimaatverandering. De zeespiegel is de afgelopen eeuw gestegen met zo’n 20 centimeter, iets waar eilandgroepen zeer kwetsbaar voor zijn. Stukken land lopen onder water bij vloed en delen van kusten zijn langzaam aan het verdwijnen. Dit is zeer problematisch voor de kleine eilanden. Een groot gedeelte van de bevolking, landbouwgrond en infrastructuur bevindt zich in de kustzone. Wanneer deze grond onbruikbaar wordt zal dat grote gevolgen hebben voor de leefomstandigheden en economieën van zulke eilanden. Volgens SIDSnet worden de laagstgelegen eilanden zelfs in hun complete bestaan bedreigd. Ook vermoedt men dat zoetwaterbronnen zullen worden aangetast.

De voordelen van PAM

Momenteel wordt er gewerkt een nieuw klimaatverdrag dat in 2015 in Parijs ondertekend moet worden tijdens de eenentwintig jaarlijkse klimaatconferentie van de VN: Conference of Parties 21 (COP21). Dit verdrag moet vanaf 2020 van kracht gaan. Een onderdeel dan dit verdrag zal gaan over een fonds speciaal voor SIDS om zich weerbaar te maken tegen natuurrampen. Verschillende leiders van kleine eilandengroepen hebben PAM dan ook aangegrepen om te wijzen op het belang van een dergelijk fonds.

Kort na de natuurramp op Vanuatu hebben een aantal VN leiders gereageerd op de gebeurtenissen en deze gekoppeld aan het klimaat en de komende conferentie. Zo zei Ban Ki-moon, Secretaris Generaal van de VN; ‘Klimaatverandering versterkt het risico van honderden miljoenen mensen, met name in Small Island Developing States en kustgebieden. […]  Het reduceren van de risico’s van rampen is een ‘frontline defence’ tegen de impact van klimaatverandering’.  Zal Pam, hoe cynisch ook, kleine eilandstaten door de recente aandacht toch ook nog iets goeds brengen?

 

Bouwstenen voor een nieuw verhaal (2)

Door Marc Broere | 21 september 2018

Op basis van de oogst die ‘Reinventing the Message’ afgelopen week opleverde, bouwt Marc Broere verder aan het nieuwe verhaal voor internationale samenwerking.

Lees artikel

Het gevaar van één perspectief

Door Vamba Sherif | 20 september 2018

Hoe kan een mens zo’n vertekend beeld hebben van een ander, vraagt schrijver Vamba Sherif zich in dit essay af. En het gevaar van één perspectief over Afrika is dat het vroeg of later als waarheid wordt beschouwd. Tijd om dat eenzijdige verhaal sámen te bestrijden.

Lees artikel

‘Nu móet de regering wel luisteren’

Door Selma Zijlstra | 19 september 2018

Hoe zorg je ervoor dat de machthebbers naar je luisteren, als je al jarenlang strijdt voor een hoger gezondheidsbudget? De één zoekt zijn heil in stakingen, de ander blijft de dialoog voeren. Twee perspectieven vanuit Oeganda.

Lees artikel