Door:
Evert-Jan Brouwer

18 september 2014

Tags

20-09-2013, amsterdam, metterdaad onder de loepAfgelopen dinsdag presenteerde Minister Dijsselbloem de Miljoenennota aan de Tweede Kamer, met de begrotingen van alle vakministeries. Op de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking werd met gemengde gevoelens gereageerd, onder andere door Partos, Hivos, Cordaid, PAX en Oxfam Novib. In deze column wil Evert-Jan Brouwer, politiek adviseur van Woord en Daad, door de bril van beleidscoherentie voor ontwikkeling naar de kabinetsplannen kijken. ‘Beleidscoherentie voor ontwikkeling’ is een akelig saaie term. Daar slaan natuurlijk alleen kantoorklerken en beleidsmedewerkers op aan. Toch gaat er achter die term een boeiende, spannende wereld schuil van allerlei belangen die Nederland in deze wereld heeft, of wil dienen. Die belangen liggen niet altijd in elkaars verlengde. In de achterliggende jaren riepen ontwikkelingsorganisaties de regering er steeds toe op om ervoor te zorgen dat het belang van ontwikkelingslanden leidend wordt. Niet alleen voor de Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, maar ook voor de andere Ministers in het kabinet die beslissingen nemen met gevolgen voor arme landen. Het is een klein groepje ambtenaren op Buitenlandse Zaken dat in directe zin de belangen van ontwikkelingslanden in het totale Rijksbeleid moet behartigen. Dat groepje ambtenaren moet voorkomen dat Minister Ploumen de mensen in Ghana en Bangladesh een handje zou helpen, terwijl Minister Kamp (EZ), Minister Dijsselbloem  (Financiën) of Staatssecretaris Mansfeld (Milieu) die inspanningen weer met dezelfde vaart teniet zou doen. Ploumen: handelsverdragen In de begroting van Buitenlandse Handel en OS voor 2015 geeft Minister Ploumen duidelijk aan dat ze zich voor die samenhang in beleid blijft inzetten. Onder andere op het gebied van handel. In de onderhandelingen over handelsverdragen, zoals TTIP en de EPA’s, en over belastingverdragen vraagt Nederland aandacht voor de positie van ontwikkelingslanden. In zekere zin het gemakkelijkste voorbeeld voor de Minister, omdat zij zelf binnen het kabinet verantwoordelijk is voor de onderhandelingen over TTIP en de EPA’s. Dat is gewoon een kwestie van zorgen dat je in je eigen hoofd en onder je eigen ambtenaren de zaken op een rijtje hebt. Even als voetnootje: Minister Kamp in zijn Economische Zaken begroting noemt ook het belang van de handelsverdragen, maar rept daarbij niet over de belangen van ontwikkelingslanden… Maar nu wordt het echt spannend. Want de begroting van Minister Ploumen is niet de enige die de komende weken door de geachte volksvertegenwoordigers wordt behandeld. Zou bijvoorbeeld Fred Teeven net zo wakker liggen van ontwikkelingslanden als zijn ambtgenote aan de Bezuidenhoutseweg? Een snelle blik op enkele andere begrotingen baart toch wel wat zorgen. Teeven: ‘vreemdelingen’ We pakken de begroting van Veiligheid en Justitie erbij. Daarin staat een hoofdstuk over ‘vreemdelingen’. In het hele hoofdstuk wordt met geen woord gerept over de fundamentele problematiek achter de grote toename van migranten naar Europa. Dat zou typisch iets zijn dat zowel Minister Ploumen als Minister Hennis van Defensie als staatssecretaris Teeven aangaat. Teeven geeft prioriteit aan verbetering van ´opvang in de regio´ via de UNHCR, maar het zou wel armetierig zijn als daarmee alles gezegd is! Evenmin gaat Teeven in op het vraagstuk van de kennismigranten. Een recente impactstudie van de IOB in Ghana laat zien dat dit land knap last heeft van het ruimhartige EU migratiebeleid voor hoogopgeleide migranten. De helft van de door Ghana opgeleide dokters en een derde van de verpleegkundigen verlaat het land en gaat naar Europa of de VS! Terwijl Ghana 90% van hun opleiding betaalt. Hier stuiten we op een ingewikkeld belangenconflict: de behoefte van Ghana aan goed opgeleide dokters, de mogelijkheden op de Europese arbeidsmarkt voor diezelfde dokters, en de individuele vrijheid van die dokters om ergens op deze wereld hun opgedane kunde in de praktijk te brengen. Nu weten we dat ‘brain drain’ een vraagstuk is waar ze op het Ministerie van Justitie en Veiligheid aandacht voor hebben. Zo zijn er wat pilots voor circulaire migratie geweest. Maar het maakt toch onrustig als dé beleidsagenda 2015 van het Ministerie het hele punt laat liggen. Ik mag hopen dat Teeven samen met Ploumen goed kijkt wat ze kunnen met de bevindingen van de IOB. Wiebes: belastingverdragen We lopen van de Turfmarkt naar de Korte Voorhout, waar Staatssecretaris Wiebes huist. Even kijken of zijn begroting iets zegt over belastingverdragen en het enorme probleem van belastingontduiking en –ontwijking in ontwikkelingslanden. Zowaar, er staat een zin in over belastingverdragen: in 2015 hoopt de Nederlandse regering te onderhandelen over nieuwe verdragen, en te heronderhandelen over bestaande. Punt. Maar laat nu net de OESO aan de G20 een aantal krachtige aanbevelingen hebben gedaan om dit probleem aan te pakken. Tot de G20 behoort ook de EU, dus raken die aanbevelingen Nederland ook. In de Volkskrant zei Wiebes dat Nederland het eens is met de aanbevelingen, maar pas tot actie overgaat als de OESO een compleet pakket met maatregelen voorstelt. Beetje onduidelijk blijft of Nederland op dit terrein nu een voortrekker of een volger is. In ieder geval is het fenomeen een fors probleem voor ontwikkelingslanden. Het zou niet misstaan hebben als in de beleidsagenda’s van Ploumen en Wiebes een stevige tekst had gestaan over dit vraagstuk. Waarin ook het belang van ontwikkelingslanden helder verwoord zou zijn. Mansfeld: klimaatbeleid Voor ons laatste bezoek pakken we even de tram, van de Korte Voorhout naar de Plesmanweg. Om bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu ons licht op te steken over klimaatverandering. Zowel voor ons in Nederland als voor mensen in ontwikkelingslanden een toenemend probleem. Dat moet dus duidelijk terugkomen in de begrotingen van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van Infrastructuur en Milieu. Gelukkig, veel aandacht voor het belang van een goed klimaatbeleid in de begroting van staatssecretaris Mansfeld. Als niet-milieudeskundige waag ik me niet aan een appreciatie van die tekst. Het enige dat me opvalt is dat ontwikkelingslanden in haar begroting niet genoemd worden. Ook zie ik dat ze wel inzet op een ambitieus nieuw mondiaal klimaatbeleid, te bespreken op de top in Parijs volgend jaar, maar laat ze zich niet uit over de noodzaak van een heldere klimaatdoelstelling op de Post 2015 ontwikkelingsagenda. Wie vervolgens in de begroting van Ploumen nagaat wat zij op de Post 2015 agenda wil hebben, leest vooral over de bekende vier speerpunten (voedselzekerheid, water, SRGR en veiligheid en rechtsorde) en gendergelijkheid, maar weer niet over klimaat. Gelukkig weten we uit een andere Kamerbrief dat Minister Ploumen wel vindt dat er een goede klimaatdoelstelling in de Post 2015 agenda verwerkt moet worden. Maar dat collega Mansfeld daar dan weer niets over zegt… De tussenstand: een magere oogst Tijd voor een tussenstand. De oogst van het rondje begrotingen is toch wel een beetje mager. Kamp, Teeven, Wiebes, Mansfeld. Geen van hen geeft veel aandacht aan beleidscoherentie voor ontwikkeling. Woorden als ‘ontwikkelingslanden’  en ‘beleidscoherentie’  komen in hun begrotingen niet of nauwelijks voor. Terwijl de beleidsagenda bij de jaarlijkse begroting toch wel zo’n beetje hét paradepaardje is onder de stukken die naar het parlement gestuurd worden. Spoort dat Rijksbeleid allemaal wel? Dat is een vraag die blijft hangen. We kunnen op basis van deze snelle rondgang niet zomaar concluderen dat dit kabinet beleidscoherentie voor ontwikkeling veilig bij Minister Ploumen heeft geparkeerd, en dat de andere leden van de regering er weinig tot niets aan doen. Over thema’s als klimaatbeleid, belastingverdragen en migratie is zeker interdepartementaal overleg. Wat we wel kunnen concluderen is dat de rijksbegroting niet overtuigend laat zien dat ook andere regeringsleden dan Ploumen zich ook even verantwoordelijk voelen voor beleidscoherentie voor ontwikkeling. En dat diezelfde rijksbegroting onvoldoende inzicht geeft in de mate waarin het beleid van de vakdepartementen samenhangt en aan ontwikkelingslanden ten goede komt. Dat zou beter kunnen! Beleidscoherentie in de Kamerdebatten Net zoals de Rijksoverheid uit vakdepartementen bestaat, is ook de Kamer opgedeeld in vakcommissies. Kijken woordvoerders Infrastructuur en Milieu ook naar de belangen van ontwikkelingslanden? Hebben ze overleg met hun collega’s in de commissie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking? En idem voor de woordvoerders Financiën, Economische Zaken en Veiligheid & Justitie? Hoe integraal en coherent stellen de verschillende woordvoerders van de Kamerfracties zich op bij de debatten dit najaar? Bereiden ze samen die politieke momenten goed voor? Het feit dat Buitenlandse Handel sinds een paar jaar is gecombineerd met Ontwikkelingssamenwerking in een commissie is een belangrijke stap vooruit. Aanhoudend aandacht vragen voor coherentie van het beleid, zowel vanuit maatschappelijke organisaties als vanuit de Kamer, kan eraan bijdragen dat Nederland op alle beleidsterreinen de belangen van ontwikkelingslanden volwaardig meeweegt. Foto: Leonard Fäustle

Een klimaatlijst voor Kaag

Door Joris Tielens | 13 september 2019

Stoppen met subsidies en exportkredieten voor fossiele brandstoffen, het beprijzen van CO2 en het tegengaan van belastingontduiking door de fossiele industrie. Het zijn een aantal zaken waarvoor minister Kaag internationaal moet pleiten tijdens de klimaattop in New York op 23 september, volgens de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).

Lees artikel

De vergeten klimaattafel

Door Joris Tielens | 04 september 2019

Het klimaatakkoord is veelbesproken, maar de helft van de ‘Nederlandse’ CO2-uitstoot blijft onderbelicht: die in het buitenland. Valt klimaatverandering te beperken door geen subsidies meer te geven aan de fossiele industrie, door meer klimaatdiplomatie? Heleen de Coninck en Marcel Beukeboom kijken voorbij de grenzen.

Lees artikel

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel