Door:
Emma-Jane Tolenaar

8 februari 2013

Categorieën

Tags

vdi9789023476498In een programma vol sprekers, schrijvers, muzikanten en fotografen presenteerde Marcia Luyten donderdagavond haar nieuwe boek ‘Dag Afrika’. Een boek dat kijkt naar het nieuwe Afrika. Wat is er in de loop der jaren veranderd op dit continent, wat blijft hetzelfde en wat betekent dit voor het Westen?   Marcia Luyten woonde vanaf 2001 een aantal jaren Oeganda en Rwanda. De ervaringen die ze in Afrika opdeed resulteerden, in combinatie met een sterk staaltje vertelkunst, in de essays, columns en reportages die samen Dag Afrika vormen. De van oorsprong Oegandese host van de avond, Andrew Makkinga, bekent tijdens zijn aankondiging: ‘Ik heb verschillende gesprekken gevoerd met deze vrouw over Afrika, en elke keer weer denk ik bij mijzelf: “Wat weet deze vrouw veel over mijn continent.” Dat deze kennis voort stroomt uit een liefde voor, en een kritische blik op, dat veel besproken continent blijkt wanneer de ster van de avond het woord neemt en de veranderingen in het continent bespreekt: ‘Afrika verandert, maar wanneer we het ene paradigma vervangen door een ander paradigma, dan schieten we niks op: ik zie de groeiende economieën, de wolkenkrabbers die uit de lucht schieten en de hoofdsteden die steeds meer op het Westen beginnen te lijken, maar is er ook ontwikkeling in Afrika? Wanneer je de stad uit rijdt heb je daar nog steeds grote armoede omdat deze gebieden niet lucratief genoeg zijn om in te investeren. Er zijn hier nog steeds duizenden mensen die van minder dan 1 dollar per dag moeten rondkomen.  Ontwikkeling vertaalt zich in een hoger opgeleide bevolking en een gezonde bevolking, maar dat zie je niet terug in Afrika.’ Betweterig Enerzijds bestaat het beeld van het arme Afrika dat niet zonder Westerse hulp kan, anderzijds ontstaat er meer en meer een beeld van snel groeiende economieën en sterk ontwikkelende steden. Wat betekenen deze veranderingen voor de positie van de Westerling in Afrika? Luyten stelt het duidelijk: ‘De Westerling is al lang geleden van zijn voetstuk gevallen. Of eigenlijk gegleden omdat het zo geleidelijk ging dat we het amper doorhadden. Afrika heeft genoeg van de betweterige wijze waarop het Westen met hen omgaat. We moeten Afrika gelijkwaardig tegemoet treden en ons superioriteitsgevoel laten varen. Er wordt steeds gesproken over de successen die landen als China momenteel in Afrika boeken, maar dat komt grotendeels doordat zij Afrika wél als gelijke behandelen.’ Ayan Mahamoud is Somalische, woonde een aantal jaar in Nederland en is oprichter en organisator van het Moogecultuurfestival in Somaliland. Mahamoud heeft een uitgesproken mening die ze in een rappe mix van Engels en Nederlands met de zaal deelt: ‘Ik twijfel er niet aan dat iedereen hier vanavond  met de beste bedoelingen zit, maar het gaat er niet om wat men in het Westen vindt dat er met Afrika moet gebeuren. Afrika kan het zich niet meer permitteren dat anderen over haar beslissen. Afrika heeft denkers en een sterkere middenklasse nodig. We hebben niets aan basisonderwijs waarbij de leerlingen na zes jaar nog steeds praktisch analfabeet zijn. Afrika heeft behoefte aan kwalitatief goed onderwijs en leadership classes waarin de leiders van de toekomst worden opgeleid. Dáár moet in geïnvesteerd worden.’ Zielige kindjes De gecompliceerde relatie tussen het Westen en Afrika is volgens sommigen te wijten aan de manier waarop het continent in de media, én door veel ngo’s, wordt geportreteerd. In een foto-essay komt de Nederlandse fotograaf en Zilveren Camera-winnaar Sven Torfinn met een kritische observatie. Volgens hem doet de manier waarop Afrika in het Westen wordt neergezet geen recht aan de veel gecompliceerdere werkelijkheid. Volgens de fotograaf verliezen foto’s hun nieuwswaarde wanneer ze geen zielige kindjes of stapels wapens vertonen. ‘Naarmate de beelden van Afrika meer op Europa gaan lijken, hebben ze minder impact en zijn  ze minder gewild.’ Foto’s van jongeren die cocktails drinken en samen lachen, foto’s die eruit zien alsof ze in elke Westerse stad genomen zouden kunnen zijn, volgens Torfinn is het een deel van de werkelijkheid dat vaak vergeten en verzwegen wordt. Het resultaat hiervan is het beeld van een onderontwikkeld continent dat alleen maar uit problemen ontstaat. ‘De manier waarop Afrika geportretteerd wordt in Nederland heeft een stereotype beeld veroorzaakt van Afrika en helpt het continent niet vooruit.’ Collega-fotograaf Lard Buurman sluit zich hier bij aan:  ‘We denken veel te vaak in cliché’s.’ Voor videoblogger en internetondernemer Ikenna Azuike vormde dit de motivatie voor de oprichting van zijn blog What’s up Africa: ‘Ik had mijn buik helemaal vol van de ongenuanceerde portrettering van Afrika in de media. Ik probeer in mijn blog juist ook de positieve ontwikkelingen en initiatieven te benoemen.’ De realiteit Directeur van Stichting Vluchteling, Tineke Ceelen, laat juist een ander geluid horen: ‘De negatieve beelden zijn, net als de lambourghinis en wolkenkrabbers, ook  deel van de realiteit. De verschillen tussen de steden en het platteland zijn enorm, maar over het algemeen ben ik niet optimistisch over de ontwikkeling van Afrika. De steeds rijker wordende Afrikaan houdt zich totaal niet bezig met zijn arme buurman die net buiten de muren van de compound woont. Het aantal crises neemt dan wel af, maar de crises die er zijn zijn heftig en lijken op korte termijn niet te verbeteren. Noodhulp blijft nodig. Het is niet aan mij, als directeur van een noodhulp-organisatie om dan een beeld van booming Africa te schetsen.’ Frank Nagel van Rabo Development ziet zowel de problemen die in Afrika spelen als het enorme potentieel dat het continent te bieden heeft: ‘Afrika is een continent dat problemen en risico’s met zich meebrengt, maar het biedt ontzettend veel potentie. Rabo Development gaf al jarenlang advies op het gebied van investeringen in ontwikkelingslanden, maar een paar jaar geleden besloten we “to put our money where our mouth is”. Waar we eerst alleen advies gaven, investeren we nu ook zelf. Dit vraagt wel om een andere aanpak dan in het Westen. Je moet als ondernemer niet gaan investeren in Afrika wanneer je alleen maar hoge winsten wilt behalen. Je moet kijken naar het affordable loss in plaats van het rendement dat je wilt behalen. Dat is soms best spannend, maar het is ook gewoon leuk. Je hart gaat er sneller van kloppen.’ ‘In het verleden werd een positie in Afrika echt als een devaluatie van een functie beschouwd,  maar het vereist juist de beste mensen om in Afrika te kunnen slagen. Bij de Rabobank Groep is investeren in Afrika ondertussen echt van het doucheputje van de organisatie verplaatst naar het hart van de organisatie.’ Dat het onderwerp van Luyten’s boek leeft binnen de sector is meer dan duidelijk. Is Afrika een continent dat afhankelijk is van Westerse hulp, of vormt de Westerse benadering juist een belemmering in het ontwikkelingsproces? Het zijn vragen die niet binnen een avond te beantwoord kunnen worden, zoals bevestigd wordt door het feit dat de geplande twee uur te kort blijken te zijn om alle visies te delen.  Maar tussen al die verschillende visie’s blijft één uitspraak van Luyten hangen: ‘Afrika is niet één land. Er zijn vele Afrika’s en de groei en ontwikkeling van deze landen is en blijft altijd anders dan in Europa.’

Wacht nou eens op de hulpvraag!

Door Anika Altaf | 29 mei 2020

Bij deze COVID-19 crisis initiëren ontwikkelingsorganisaties allerlei acties in tientallen landen in Azië en Afrika. Maar sluiten die wel aan op waar mensen behoefte aan hebben en zijn deze wel kosteneffectief? Anika Altaf en Betteke de Gaay Fortman pleiten ervoor om niet in oude reflexen terug te vallen, maar nauwgezet uit te zoeken wat de hulpvraag is en goed te luisteren naar de mensen om wie het gaat.

Lees artikel

Corona steun via particuliere initiatieven

Door Marc Broere | 28 mei 2020

Niet alleen grote organisaties zijn actief met het geven van noodhulp tijdens de coronacrisis. Wilde Ganzen is een speciaal corona fonds gestart voor Nederlandse particuliere initiatieven en hun lokale partners. Zij zitten vaak in haarvaten van de samenleving en kunnen de meest gemarginaliseerde groepen bereiken.

Lees artikel

5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens

Door Maria van der Heide | 27 mei 2020

De coronacrisis biedt kansen om te praten over wat het begrip waarde echt betekent in waardeketens, schrijven Maria van der Heide en Danielle Hirsch in deze opiniebijdrage. Waarde wordt nu uitgedrukt in economische termen als winst en groei. Maar wat hebben we aan winst en groei als de grondstoffen op zijn, mensen onbeschermd op straat staan en het klimaat de aarde onleefbaar maakt? Er zijn waardeketens, die wél werken en waar waarde een veel breder begrip is. 5 kernwaarden voor inclusieve waardeketens.

Lees artikel