Door:
Onno Schellekens

9 maart 2012

Tags

Het lokale maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden is van essentieel belang voor sociale en economische ontwikkeling. Maar ontwikkelingshulp moet niet gericht zijn op het steunen van een bepaalde politieke of religieuze wereldbeschouwing. Dat betoogt Onno Schellekens, directeur van Pharmaccess, in een reactie op de notitie over het maatschappelijk middenveld van IKV/Pax Christi. De notitie over de toekomst van het maatschappelijk middenveld van Pax Christi stelt terecht dat een herbezinning op de positie van het maatschappelijk middenveld in het kader van internationale samenwerking nodig is, want de legitimiteit van dat maatschappelijk middenveld is aan erosie onderhevig. Dat verlies van legitimiteit is mijns inziens een proces dat al langer gaande is. De oorzaken die in de notitie worden genoemd (te strenge eisen door de overheid enerzijds, ‘vermarkting’ anderzijds) zijn zeker relevant, maar ik denk dat de oorzaken nog wel iets dieper gaan en te vinden zijn in maatschappelijke trends als ontzuiling, emancipatie, ontkerkelijking, individualisering, toenemend gebruik van internet, etcetera. Ook vakbonden en politieke partijen ondervinden dit. Het leidt niet alleen tot gebrek aan draagvlak, maar ook tot gebrek aan financiële middelen, wat de afhankelijkheid van overheid en/of markt versterkt, hetgeen weer verder ten koste van de eigen identiteit en legitimiteit kan gaan. Tegelijkertijd wordt in de notitie terecht gewezen op het grote belang van het maatschappelijk middenveld in historisch perspectief. Die argumentatie zou nog kunnen worden uitgebouwd door te wijzen op de grote rol van maatschappelijke organisaties bij bijvoorbeeld het ontstaan van sociale zekerheid, gezondheidszorg en onderwijs – belangrijke collectieve goederen, die tot stand konden komen ook in een tijd dat de overheid nog niet zo sterk was. Veel onderzoek Er bestaat veel sociologisch en economisch onderzoek waarin een link wordt gelegd tussen het belang van sociale groepen of –netwerken en van een sterke ‘civil society’ enerzijds en economische groei anderzijds. Dit is ook heel relevant in een ontwikkelingscontext. PharmAccess maakt bij zijn activiteiten juist ook veel gebruik van het sociaal kapitaal van groepen en collectieven, bijvoorbeeld van marktvrouwen, of coöperaties van boeren in Tanzania, Kenia of Nigeria. Bij gebrek aan goed functionerende overheidsinstituties in de betreffende landen zijn deze ‘social groups’ dé plek waar sociaal kapitaal en solidariteit zijn geconcentreerd en waar vormen van risk pooling kunnen plaatsvinden. We stellen bijvoorbeeld kapitaal beschikbaar om in samenwerking met een lokale verzekeraar een betaalbare ziektekostenverzekering te kunnen aanbieden aan zulke groepen. In feite bouwen we daarmee voort op de solidariteit en risicodeling die mensen in zo’n collectief zelf aangaan. We mikken daarbij op het mitigeren van risico´s die mensen beletten om economisch actief te zijn. Vraagtekens Het gaat dan echter niet om het steunen van een bepaalde politieke of religieuze wereldbeschouwing. Bij het in de notitie van IKV/Pax Christi voorgestelde financieringsstelsel heb ik dan ook vraagtekens. De zogenoemde derde categorie (humanitaire hulp) is herkenbaar, maar staat mijns inziens los van waar wij ons als NGO op richten. De eerste categorie (wat genoemd wordt: ‘Public service’) is voor ons zeer relevant – dat is waar wij actief in zijn, maar dus wel met gebruikmaking van ‘social groups’. Maar ik vraag me serieus af of het wenselijk is om geld van overheidsdonoren aan te wenden om te werken aan ‘political change’. Het lijkt mij een categorie met veel haken en ogen, en al helemaal in het huidige politieke en maatschappelijke klimaat in Nederland. Ik verwacht meer heil van de opbouw van betrouwbare instituties, die zorgen dat mensen gelijk worden behandeld, dat wetten en regels en contracten worden nageleefd, dat eigendomsrechten worden beschermd en dergelijke. Een betrouwbare en efficiënte overheid komt daarbij als eerste vereiste in beeld, maar daarnaast zijn ook private instituties van belang. Tot slot worden in de notitie zeer relevante opmerkingen gemaakt over transparantie en verantwoording afleggen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet altijd. Onno Schellekens, directeur van het Investment Fund for Health in Africa (IFHA), gelieerd aan de,  Pharmaccess Foundation.    

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel

Tip 3 aan Kaag: ‘Lever in op je privilege en geef zuidelijke organisaties meer inspraak bij het bepalen van prioriteiten’

Door Lizan Nijkrake | 08 juli 2019

Minister Kaag werkt hard aan een nieuw subsidiekader voor het maatschappelijk middenveld. Ze wil meer eigenaarschap geven aan zuidelijke ngo’s om hen meer legitimiteit te geven, en ziet daarbij een andere rol voor Nederlandse organisaties. Vice Versa vroeg vier zuidelijke organisaties hoe zij dit zien. Wat is hun gouden tip voor onze minister? Met vandaag Carla López Cabrera, directeur van Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) in Nicaragua, een feministisch fonds dat lokale vrouwenrechtenbewegingen in Centraal Amerika steunt.

Lees artikel

Shifting fundamental power issues in funding relationships

Door Evelijne Bruning Ruerd Ruben en Lau Schulpen | 02 juli 2019

This article claims that the current aid architecture favours clientilism, dependency and short-term projects. The authors Evelijne Bruning (The Hunger Project) Ruerd Ruben (Wageningen University & Research) and Lau Schulpen (Radboud University Nijmegen) are suggesting four possible ways to overcome this in order to shift power closer to the ground.

Lees artikel