Door:
Lotte van Elp

1 maart 2012

Categorieën

Tags

Artsen zonder Grenzen kreeg na de publicatie van ‘Humanitarian Negotiations Revealed’ over de dilemma’s van haar werk veel lof toegezwaaid. Maar dat is misplaatst, betoogt Lotte van Elp in haar nieuwe column. De organisatie is er niet in geslaagd het debat te verbreden naar de gemiddelde donateur. Ik ben bij een mediatraining voor Haagse ontwikkelingswerkers. Aan tafel zitten gespannen gezichten: het rondje friendly fire is net voorbij. In de nagebootste studio is het tijd om het vuur aan de schenen te voelen. Voor het geval GeenStijl op de stoep staat. De trainer kent geen genade: ‘Ik wil weten waar ons belastinggeld naartoe gaat. Heb jij wel eens iemand omgekocht in al die corrupte landen waar je naartoe vliegt?’ De ondervraagde verschiet van kleur: ‘Nee. Kan het me zo niet herinneren.’ ‘Stop de camera’s maar’, zucht de trainer. Mediatip #1: lieg nooit. Er zijn situaties te bedenken waarin je leven je liever is dan 100 Somalische shilling. Een wegblokkade met agressieve politiemannen. Of intimiderende ambtenaren. Daar kunnen de meeste mensen wel begrip voor opbrengen. Bargains & dilemma’s Maar in humanitaire  en ontwikkelingshulp zijn ook veel ingewikkeldere situaties te bedenken. Die gaan over onderhandelingen met corrupte regimes op een hoog politiek niveau. Bargains met de grootste schurken ter wereld om medische noodhulp te kunnen leveren. Je de mond laten snoeren over oorlogsmisdaden om een ziekenhuis te kunnen openen. Over dit soort dilemma’s gaat het in november vorige jaar gepubliceerde boek van Artsen zonder Grenzen, samengesteld door de internationale denktank van de organisatie. In ‘Humanitarian Negotiations Revealed’ worden spannende onthullingen verteld. Aan de hand van casestudies uit bijvoorbeeld Sri Lanka en Afghanistan wordt eerlijk verslag gedaan van gesloten compromissen om toegang te krijgen (of te behouden) in crisisgebieden. We lezen over bekentenissen die vaak moeilijk te rijmen zijn met het neutrale en onpartijdige mantra van de organisatie. Transparantie en openheid Het publieke debat over noodhulp leeft. ‘Wat is er met onze Tsunami-euro’s gebeurd?’, ‘Wanneer worden die huizen in Haïti eindelijk uit de grond gestampt?’. De timing van deze publicatie is dan ook gewaagd. Slimme communicatiestaf weet dat er juist dan een hoop te winnen valt met een goed verhaal. In een Radio1 interview op 21 november 2011 zei directeur Arjan Hehenkamp dat het boek gebruikt wordt om ‘het Nederlandse publiek deelgenoot te maken’ van de moeilijke keuzes waar de organisatie voor staat. Hij vertelde dat de publicatie een ‘pure exercitie in transparantie en openheid’ is. Het publiek deelgenoot maken, transparantie en openheid: dat klinkt veelbelovend. Is Artsen zonder Grenzen, winnaar van de Transparant Prijs in 2009, erin geslaagd deze beloftes waar te maken? Hoe heeft de publicatie ingespeeld op het Nederlandse debat over de effectiviteit van noodhulp? The medium and the message  Laten we eerst het boek zelf beter bekijken. Voor mensen met ervaring in noodhulp is het een pageturner. Maar voor de gemiddelde donateur van 5 euro per maand is het een Engelse verslag een dikke pil. Het maar liefst 300 pagina’s tellende verhaal is doordrenkt met humanitair jargon. Het Nederlandse publiek leest in de trein. Op vakantie of voor het slapen gaan. ‘Humanitarian Negotiations Revealed’ is niet een typisch boek voor op je nachtkastje. Dat is niet per se erg. De meest complexe verhalen kunnen vertaald worden voor een breder publiek. Die vertaalslag ligt in de kunst der communicatie: hoe filter je jargon naar iets wat betrokkenheid of discussie oproept? We kijken hoe Artsen zonder Grenzen deze vertaalslag heeft gemaakt. Er zijn Tweets, nieuwsberichten en interviews aan de publicatie gewijd. Maar: ‘the medium is not the message’. De inhoud, the message, heeft het Nederlandse publiek niet genoeg kunnen betrekken bij de ingewikkelde dilemma’s waar Artsen zonder Grenzen voor staat. De voorbarige conclusie Een typerend voorbeeld hiervan valt te lezen in ‘Hulppost’, het donateursmagazine van februari 2012. In een kort nieuwsberichtje wordt de publicatie gepresenteerd. Hehenkamp herhaalt het doel van het boek nog eens (transparantie en openheid). Gelijk daarna lezen we al de conclusie van het boek: ‘Dat hulp bieden in de meest verschrikkelijke plekken van de wereld vaak betekent dat je concessies moet doen aan een aantal van je principes.’  Zonder verder aan de inhoud te raken sluit het artikel af met een link naar het de dikke Engelse pil. Deze beperkte inhoud, met een focus op de conclusie, zien we terug in de Tweets en andere nieuwsberichten die door Artsen zonder Grenzen naar buiten zijn gebracht. The message is hier geen oproep om actieve ‘deelgenoten’ te laten reageren. Het is eenrichtingsverkeer. Misschien zou het Nederlandse publiek na het lezen van het verhaal wel tot een heel andere conclusie zijn gekomen: dat er helemaal geen concessies zouden mogen worden gedaan. Daarom is het problematisch dat de gehele strekking van het verhaal niet toegankelijk genoeg is. Jaknikkers Oprechte transparantie vraagt niet om jaknikkers. Een boek dat openheid nastreeft kan niet ‘ter informatie’ worden gepresenteerd. Dat zou op moeten roepen tot debat. Een hashtag voor discussie. Een Facebookbericht met ‘en-wat-vind-jij?’ Zo wordt het kritische Nederlandse publiek deelgenoot gemaakt van ingewikkelde vraagstukken. Een ‘pure exercitie in transparantie en openheid’ kan onmogelijk een conclusie trekken voor de input van die deelgenoten is verzameld. Humanity House Even dacht ik dat ik zelf te vroeg mijn conclusie had getrokken toen een debat over het boek in het Humanity House werd aangekondigd. Maar kijkend naar het publiek van die avond werd bovenstaande alleen maar bevestigd. In de zaal zaten vooral professionals. Als Artsen zonder Grenzen erin geslaagd was de vertaalslag naar het Nederlandse publiek te maken dan waren er meer kritische donateurs en geïnteresseerden op het debat afgekomen. Die de geboden openheid hadden aangegrepen om hun stem te laten horen. Marcia Luyten, die het debat leidde, vroeg aan Hehenkamp of hij kort kon aangeven wat de situatie in Sri Lanka en de Tamil Tijgers was. Hij antwoordde dat hij dat niet in een paar zinnen kon: daar was het te complex voor. De professionals in de zaal begrijpen deze opmerking: maar het Nederlandse publiek niet. Als je werkt met het geld van donateurs en streeft naar openheid ben je verplicht de vertaalslag te maken. Van Tamil Tijgers, tot aan duivelse dilemma’s en een moeilijk boek. Nog iets opmerkelijks over het debat: het was tam. En dat terwijl Linda Polman in de zaal zat. Als zij niet in vuur vlam staat tijdens een discussie over noodhulp weet je dat je een goed verhaal in handen hebt. Daar moet je de boer mee op. En een middenweg zoeken tussen 300 pagina’s en een karige conclusie. GeenStijl trok overigens wel zijn eigen misplaatste conclusie. De site schreef over ‘Artsen zonder Ethische Grenzen’ en concludeerde dat geld geven aan goede doelen ‘puur zelfbedrog’ is. Een sterk toegankelijk verhaal van Artsen zonder Grenzen had tegenwicht kunnen bieden in het Nederlandse klimaat van scepsis en kritiek op noodhulp.    

‘Wie ik tegenkom, wil ik in beweging brengen’

Door Lizan Nijkrake | 09 december 2019

Houda Loukili was Nederlands jeugdkampioen kickboksen en baande zich, als meisje met Marokkaanse achtergrond, een weg door een traditioneel mannelijke wereld. Nu geeft ze sporttraining aan kinderen en vrouwen buiten de boksring. ‘Ik wil doen wat mijn coach voor míj heeft gedaan.’

Lees artikel

Vechten voor het recht op liefde

Door Siri Lijfering | 05 december 2019

De antihomowet die in Nigeria is ingevoerd, maakt de lhbt-gemeenschap nòg kwetsbaarder. Zo is opkomen voor lesbische vrouwen zowel broodnodig als gevaarlijk; een kat-en-muisspel met hoge inzet. Hoe gaat het strategisch partnerschap Count Me In! ermee om?

Lees artikel

Venezolaanse vluchtelingen op Curaçao vallen tussen wal en schip

Door Bob van Dillen | 05 december 2019

Nu er een humanitaire crisis is in onze eigen regio, geeft de Nederlandse overheid niet thuis. Dat schrijft Bob van Dillen van Cordaid, die de situatie nauwgezet volgt, in deze opiniebijdrage. Ondertussen wordt de situatie steeds nijpender en krijgen vluchtelingen op Curaçao geen menswaardige behandeling.

Lees artikel