Wat is het antwoord van de ontwikkelingssector en linkse politieke partijen op de aangekondigde bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking van het kabinet-Rutte? Terwijl de cultuursector protestacties voorbereidt, blijft het vanuit de ontwikkelingssector (OS) opvallend stil. Plannen om het Malieveld vol te krijgen, zijn er tot nu toe niet geweest. Tot afgelopen dinsdagavond. Ewout Irrgang (SP), Sjoera Dikkers (PvdA) en Peter Heintze, directeur van de Evert Vermeer Stichting, roepen de sector op om ‘eens hard aan de bel te trekken’ en ‘de barricade’ op te gaan. ‘Zet het Malieveld vol!’ Afgelopen dinsdagavond organiseerde de Evert Vermeer Stichting in Den Haag een debat met alle OS woordvoerders uit de Tweede Kamer om te discussiëren over de nieuwe aanpak van het kabinet-Rutte. Toch begint de avond met een teleurstelling als blijkt dat alleen Sjoera Dikkers (PvdA) en Ewout Irrgang (SP) aanwezig zijn. Arjen El Fassed (GroenLinks) en Klaas Dijkhoff (VVD) hebben op het laatste moment afgezegd wegens Kamerverplichtingen. De avond belooft echter toch spannend te worden als blijkt dat bijna alle aanwezigen een band hebben met een ontwikkelingsorganisatie. Ralf Bodelier, leider van het debat, zet meteen de toon. ‘U bent de sector. U bent degene van wie ik had verwacht dat ze een dag nadat de cultuursector heeft gedemonstreerd om bezuinigingen van 200 miljoen, zouden gaan demonstreren om bezuinigingen van één miljard! Waarom zijn jullie, dames en heren, zo stil?’ Nieuwe aanpak Daar maakt Bodelier een punt, want de plannen van het kabinet-Rutte liegen er niet om. Het kabinet wil niet alleen het huidige ontwikkelingsbeleid ‘herzien’, maar ook ‘moderniseren’, zo is te lezen in het regeerakkoord. Het rapport ‘Minder pretentie, meer ambitie’ van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wordt hierbij als leidraad genomen. Dit betekent dat ‘coherentie van beleid, economische groei en handelsbevordering’ de inzet wordt van het nieuwe ontwikkelingsbeleid, met als doel om de zelfredzaamheid van ontwikkelingslanden te vergroten. Hierdoor ontstaan er binnen het budget voor ontwikkelingssamenwerking meer mogelijkheden voor het bedrijfsleven, aangezien de ontwikkeling van de private sector één van de ‘speerpunten’ is. Wat ook al bekend is, is dat het percentage ‘officiële ontwikkelingshulp’ (ODA, of de giften en leningen aan ontwikkelingslanden), van 0,8% naar 0,7% van het bruto nationaal product (BNP) zal worden teruggebracht. Daarnaast wil het kabinet-Rutte de criteria voor ODA oprekken door ook vredesmissies in ontwikkelingslanden en het internationale klimaatbeleid als ‘officiële ontwikkelingshulp’ te bestempelen. Vrijwillige bijdragen aan internationale organisaties worden bovendien voor zover mogelijk verminderd of gestopt. In totaal gaat het om een jaarlijkse bezuiniging van ongeveer € 1,86 miljard, zo berekende organisatieadviesbureau Berenschot. Parlementair onderzoek Voor Sjoera Dikkers (PvdA) zijn de nieuwe plannen van het kabinet aanleiding om een parlementair onderzoek naar ontwikkelingssamenwerking te eisen. ‘Ik wil te weten komen wat de bezuinigingen van het kabinet kunnen aanrichten. Het kabinet gaat een economische koers varen en daar maken wij ons als PvdA grote zorgen om. Er wordt straks bezuinigd op het multilaterale beleid (Wereldbank, VN, IMF, etc.) en de ngo sector – wacht maar af, er komt nog veel meer over ons heen – omdat we beweren dat het niet helpt. Terwijl het WRR rapport vooral het bilaterale beleid (van land tot land) heeft onderzocht. Een parlementair onderzoek moet uitwijzen wat voor soort ontwikkeling we centraal moeten stellen, wat effectief zou zijn en wat er wel en niet goed gaat in internationale samenwerking.’ Door als PvdA dit initiatief te nemen, hoopt Dikkers de PVV een stap voor te zijn. ‘Het kwam ons ter oren dat de PVV dit zou agenderen en ik heb begrepen dat dit ook tijdens de formatie van het regeerakkoord aan de orde is geweest, maar dat het CDA dit heeft tegengehouden. De VVD was net als de PVV wel voorstander van een parlementair onderzoek. Wat je dan zou hebben gehad is de Commissie Bosma met de boodschap ‘hulp helpt niet’. Dit heeft voor ons tijdens het fractiedebat over het parlementair onderzoek de balans naar ‘ja’ laten doorslaan, omdat we dat een stap voor willen zijn. Als wij dit onderzoek naar ons toetrekken en kritiek ter harte nemen, dan kan dit ons als partij ook verrijken.’ Twijfels Irrgang gaat dit onderwerp nog bespreken in de fractievergadering, maar ziet voor- en nadelen. ‘Als je gelooft dat internationale solidariteit zin heeft, dan ben je natuurlijk nooit bang voor zo’n onderzoek. Maar er is wel een risico, omdat je de suggestie wekt dat er iets mis is met ontwikkelingssamenwerking. Bovendien liggen er al stapels onderzoek. Tegelijkertijd vind ik het bijna iets anti-wetenschappelijks om me hier tegen onderzoek te verzetten. Als het onderzoek er komt, dan moet het een breed onderzoek zijn. Een onderzoek dat verder kijkt dan de neus van Ben Knapen lang is, dus ook naar onze handelspolitiek, exportkredietverzekeringen, etcetera.’ Niet alleen de SP, maar ook een aantal mensen uit het publiek hebben hun twijfels. ‘Het is veel meer een kwestie van onvermogen om de resultaten van eerder onderzoek te communiceren. Het instellen van een parlementair onderzoek doet mij denken aan de honderd dagen van het vorige kabinet en is slechts uitstelgedrag’, aldus iemand uit het publiek. Een andere mevrouw stoort zich aan de beperkte discussie. ‘Het gaat om mondiale problemen, coherentie van beleid en grote wereldspelers. Ik denk dat we soms een beetje moe zijn van steeds weer diezelfde discussie. Het is nu wellicht tijd dat de ngo-sector zich gaat richten op de lobby naar de Nederlandse en Europese politiek. Als we ontwikkelingssamenwerking niet verbreden naar andere ministeries en andere sectoren, waar zijn we dan nog mee bezig? Daar ligt mijn oproep aan de sector. Niet weer een onderzoek, maar een visie. Laten we die helder neerleggen en aan de politiek presenteren.’ ‘De barricade op!’ Toch maakt Irrgang zich meer zorgen over de verlaging van 0,1 procent van het percentage BNP aan ontwikkelingssamenwerking. ‘Het gaat om 600 tot 900 miljoen euro. Ondanks dat dit een abstract bedrag is, heeft dit gevolgen voor mensen in het Zuiden. We kunnen minder mensen helpen. Dat hoor je veel te weinig. Deze avond begon met de vergelijking met de cultuursector. Waarom hoor ik vanuit de wereld van ontwikkelingsorganisaties zo ontzettend weinig? Het enige wat ik hoor is: als je dan gaat bezuinigen, doe het dan gefaseerd. Dan denk ik, wat is dit nou? De barricade op! Zet het Malieveld vol!’ Dikkers is het hier mee eens. ‘Zodra de sector zelf geraakt wordt en MFS onder druk staat, neem ik aan dat het Malieveld wel vol staat. Maar dat is eigenlijk de verkeerde reden. Ik mis jullie ook. Kom maar op!’ ‘Positieve-constructieve insteek’ vs. ‘de aanval’ De situatie is voor veel mensen in de zaal echter niet zo simpel als dat de twee politici het stellen. Iemand uit het publiek zegt: ‘Ik denk niet dat het Malieveld vol komt te staan, dat weten we helaas met z’n allen. Maar actief naar buiten treden… dat gebeurt wel, alleen het kan wel iets sterker.’ Sander Laban, werkzaam bij brancheorganisatie Partos, zegt: ‘Ik denk dat er op zich door veel organisaties fors is gereageerd op de bezuinigingen. Misschien niet via het Malieveld, maar meer in de media en richting Kamerleden. Ik denk dat organisaties voor de positieve-constructieve insteek hebben gekozen en vanuit hun eigen kracht verder denken. Bijvoorbeeld door als maatschappelijke organisatie in te zetten op veilige kansen voor verlicht eigenbelang.’ Irrgang reageert verontwaardigt. ‘Dit bedoel ik dus. De cultuursector kiest ook niet voor de constructieve benadering. Dat is gewoon de beuk erin, omdat je gelooft waar je voor staat. En dan ben je dus verontwaardigd over deze plannen en zet je alles op alles. Als je de aanval kiest dan kun je discussiëren of een parlementair onderzoek de beste methode is. Maar je kiest natuurlijk wel de aanval. Wat zullen we nou krijgen! We staan toch voor internationale solidariteit? Waarom komt er dan zo’n slap verhaal over gefaseerd bezuinigen? Kom op jongens.’ Linkse hobby Peter Heintze, directeur van de EVS en bestuurslid van Partos, weet dat er binnen Partos wel van alles is gedaan, maar ‘heel erg achter de schermen’. Heintze: ‘Het is meer dan ooit tijd om eens hard aan de bel te trekken. Maar al vijf jaar lang horen wij de klacht dat we als ngo’s opkomen voor onze eigen institutionele belangen. De angst om weer weggezet te worden als het institutionele linkse hobby’tje wat zichzelf overeind wil houden in plaats van zich te richten op de taak in het Zuiden, daar moeten we vanaf. Maar daar lopen we nu wel heel erg tegen aan.’ Politiek bedrijven Veel mensen zijn het hiermee eens. Zo vertelt iemand: ‘Toen we op MFS-II zat te wachten, heeft iedereen zijn mond gehouden. Iedereen wil zijn eigen graantjes eruit plukken. Iedereen wil voor zijn eigen sector en eigen achterban geld binnen krijgen.’ Mark Vermeulen, werkzaam bij Stop Aids Now, vindt dat het probleem bij de sector zelf ligt. ‘Het probleem van al die jaren subsidie is dat we veel te dicht bij de macht zitten. We worden nu met de neus op de feiten gedrukt. Zijn we een maatschappelijke organisatie? Spreken we namens de mensen in het Zuiden? Spreken we namens onze achterban? Of zitten we hier heel voorzichtig politiek te bedrijven en hele diplomatieke antwoorden te geven over waarom we op dit moment niet het Malieveld opgaan? We hebben die actiebereidheid niet meer en dat is ons eigen probleem.’ Oproep Ralf Bodelier richt zich opnieuw tot de SP. ‘Waarom neemt de SP niet het voortouw om het Malieveld vol te krijgen?’ Irrgang wil de uitnodiging graag aannemen, maar benadrukt dat dit wel samen met andere organisaties en partijen moet gebeuren. ‘Ik wil deze avond best het begin laten zijn van een nieuw initiatief en dan wil de SP daar ook een bijdrage aan leveren. Maar dat moeten we wel samen doen, want het is niet zo dat de SP een blik vrijwilligers open gaat trekken.’ Op de vraag van Bodelier of Irrgang Sjoera Dikkers aan zijn zijde vindt, zegt Dikkers: ‘Uiteraard. Ik vind dat de sector in actie moet komen, maar de sector moet waarschijnlijk eerst een notitie schrijven en er vervolgens over vergaderen.’ Toch wordt er in de zaal geopperd dat ontwikkelingssamenwerking misschien te complex is, waardoor het zoeken is naar een juiste vorm van protest. Irrgang heeft een duidelijke oplossing. ‘Onze tegenstander praten in oneliners, dat moeten wij ook doen.’ Peter Heintze sluit de avond dan ook af met een oproep om een goede oneliner te bedenken (deze kunt u mailen naar pheintze@evertvermeer.nl). Maar belangrijker is zijn oproep om voor de begrotingsbespreking in december zoveel mogelijk mensen te mobiliseren. ‘Als je als organisatie mee wilt doen, meld je dan bij de EVS. Wellicht voor pakjesavond?’ Het publiek reageert niet meteen enthousiast en schuifelt langzaam richting de borreltafels. Het is vooralsnog afwachten of het enthousiasme achter de gesloten deuren zich zal vertalen in een duidelijk statement op het Malieveld. Vice Versa houdt u op de hoogte.

‘Van deze rechtsstaat-in-naam wens ik de versierselen niet langer te dragen’

Door Marc van Dijk | 19 april 2019

Trots en dankbaar was Nico Keulemans toen hij door de koningin geridderd werd, na een leven vol ontwikkelingswerk. Nu stuurt de 88-jarige zijn onderscheiding terug. Hij herkent de rechtsstaat Nederland niet meer.

Lees artikel

Zijn we klaar voor verandering?

Door Siri Lijfering | 08 april 2019

Maatschappelijke organisaties staan wereldwijd onder druk. Dit kan het einde betekenen van het bestaan van een kritisch maatschappelijk middenveld én van internationale samenwerking. Door lokale organisaties te brandmerken als spreekbuis van het westen, proberen overheden kritische organisaties vleugellam te maken. Lokale fondsenwerving en mobilisatie van een sterke achterban zijn daarmee belangrijker geworden dan ooit.

Lees artikel

Wat staat er in de nieuwe Vice Versa?

Door Marc Broere | 07 april 2019

Het aangrijpende verhaal van een geridderde oud-ontwikkelingswerker die zijn lintje aan de koning terugstuurt omdat hij de Nederlandse rechtstaat niet meer herkent, een dubbelinterview met twee aspirant-Europarlementariërs die Brussel willen voorzien van nieuw idealisme, een lijvig Afrika-dossier en een profiel van minister Kaag op basis van de tweets die ze sinds haar aantreden heeft uitgestuurd. De nieuwe Vice Versa is uit. Lees hier meer over de inhoud.

Lees artikel