In het concept-regeerakkoord van VVD en CDA dat donderdag werd gepresenteerd, wordt bijna een miljard euro bezuinigd op internationale samenwerking. Maar waar wordt precies op bezuinigd en wat betekent dat voor de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking? Als het minderheidskabinet Rutte-Verhagen werkelijkheid wordt, zal er voor bijna een miljard worden bezuinigd op internationale samenwerking. Al wordt in het regeerakkoord niet gesproken van ‘bezuinigingen’, maar van ‘ombuigingen’. Ten eerste wordt de ontwikkelingshulp verlaagd van 0,8 naar 0,7% van het BNP. Zo op het eerste gezicht voldoet het kabinet hiermee nog steeds aan de internationaal overeengekomen (maar slechts door enkele landen nagekomen) 0,7-norm. Er zitten echter een paar addertjes onder het gras. Het extra budget voor internationaal klimaatbeleid (de extra 0,1 procent) komt nu bijvoorbeeld ook onder die norm te vallen. Daarnaast willen VVD en CDA de ODA-criteria oprekken, waardoor onder anderen ook defensiekosten voor vredesmissies en de opvang van asielzoekers uit het potje voor ontwikkelingssamenwerking kunnen worden betaald. En tot slot moeten de vrijwillige bijdragen aan internationale organisaties en de afdracht voor Europa omlaag. Links ingehaald Paul Hoebink, bijzonder hoogleraar van het CIDIN, komt na wat hoofdrekenen op een totale bezuiniging van 860 miljoen euro. ‘Daar moet wel bij gezegd worden dat men over de gehele periode gemiddeld op 0,7 uit wil komen. Dat betekent dat er vanaf 2012 scherper zal worden bezuinigd. Men accepteert namelijk nog de begroting voor 2011 van het vertrekkend kabinet waarin 0,8 procent van het BNP is opgenomen. Daarnaast is het dus zo dat het internationaal klimaatbeleid onder de 0,7 geschoven wordt. Wat dat aan bezuinigingen gaat opleveren weten we nog niet.’ ‘Draconisch!’, zo noemt PvdA-kamerlid Sjoera Dikkers de voorgenomen bezuinigingen. ‘En dat in een tijd waarin je ziet dat de ons omringende landen hun ontwikkelingsbudget stuk voor stuk aan het omhoogschroeven zijn. Wij worden links ingehaald door diverse rechtse kabinetten om ons heen. De ruimte die het maatschappelijk middenveld krijgt om activiteiten te ontplooien wordt op deze manier alleen maar kleiner. Dat is beslist niet des CDA.’ ‘Dit kan niet anders dan betekenen dat de ontwikkelingssector minder kan doen; je hebt minder geld en minder mensen’, zegt Alexander Kohnstamm, directeur van Partos, brancheorganisatie voor ontwikkelingsorganisaties. Hij vervolgt: ‘Nederland zet zich te kijk door binnen de OECD te pleiten voor het oprekken van de definitie van ontwikkelingshulp, zodat wij daar ook militaire missies mee kunnen financieren. Ook zorgt ons land er op deze wijze voor dat andere landen een vrijbrief krijgen om ook van alles onder het ontwikkelingsbudget te kunnen schuiven, iets waar juist Nederland de afgelopen jaren tegen heeft gestreden. ODA moet ontwikkelingsrelevant blijven.’ Lachertje Maar met het verruimen van het ODA-begrip loopt het niet zo’n storm, voorspelt Paul Hoebink. ‘Dat is het lachertje van het hele stuk. Agnes van Ardenne heeft dat al een keer geprobeerd en ze is op een muur van weerstand gestuit bij de Development Assistance Committee. Nu willen ze niet alleen ODA oprekken zodat bepaalde bijdragen die je levert aan missies er onder vallen, maar ze willen feitelijk alle kosten van missies onder het ODA-plafond brengen. Dat is nog veel gekker. Dan zou je dus de hele bijdrage aan Uruzgan als ontwikkelingshulp kunnen betitelen. Zoiets is volstrekt onhaalbaar.’ Dat dit gevolgen heeft voor de rol van gidsland die Nederland decennia-lang haast vanzelfsprekend op zich heeft genomen, staat voor zowel Dikkers, Kohnstamm als Hoebink buiten kijf. De laatste: ‘Onze internationale statuur zakt sowieso omdat we bezuinigen op OS, terwijl we juist in onze buurlanden met conservatieve regeringen zien dat de hulp omhoog gaat. De Britse conservatieven geven aan dat zij ervan overtuigd zijn dat ontwikkelingssamenwerking wel degelijk helpt. En dat is een heel ander verhaal dan je vanuit de VVD-kring hoort. En dan hebben we het nog niet eens over de PVV.’ Private sector Gevraagd naar een passage in het regeerakkoord over de rol van het bedrijfsleven begint Hoebink te grinniken. ‘Dat is de Tibetaanse gebedsmolen die er altijd in zit als de VVD in de regering komt. ‘Sterke uitbreiding van mogelijkheden voor het bedrijfsleven’. Maar wat bedoelen ze daar mee? Het Nederlandse bedrijfsleven? In vergelijking tot de vorige keren dat het VVD in een kabinet zat mag je dat aannemen. Dan zit je weer in een heel oude situatie waarbij we aanbodgestuurde hulp gaan geven en dat staat haaks op bijvoorbeeld het halen van de millenniumdoelstellingen en het bevorderen van zelfredzaamheid van ontwikkelingslanden. Maar het is allemaal erg onduidelijk.’ De focus op de private sector dwingt Kohnstamm er toe het voor zijn sector op te nemen: ‘Creatief en ondernemend denken is niet alleen voorbehouden aan de private sector, wat het regeerakkoord lijkt te suggereren. Juist de particuliere ontwikkelingsorganisaties hebben de expertise op de in het akkoord genoemde terreinen en leveren daar, vaak ook in samenwerking met het bedrijfsleven, een waardevolle bijdrage aan. Bovendien is het stimuleren van de private sector in ontwikkelingslanden niet het enige antwoord, juist aspecten als gezondheidszorg, onderwijs, rechtsorde en openbaar bestuur geven mensen handvatten om de kansen die de private sector biedt te grijpen.’ Oppositie Sjoera Dikkers wil nog wel duidelijk maken dat ze niet persé tegen bezuinigingen in de ontwikkelingssector is. ‘Maar’, zegt ze, ‘Ik heb liever 0,7 zuiver dan 0,8 vervuild.’ Nu heeft ze geen van beide, maar volgens de PvdA’er ligt hier nog een kans voor de oppositie. ‘Ik kan niet geloven dat alle CDA-ers het eens zijn met deze lijn. Het is bovendien niet cuote que cuote een liberale agenda, dus ik kan me voorstellen dat je de VVD mee kunt krijgen in het ombuigen van deze ombuigingen.’ ‘Dat is een gepasseerd station’, zegt Paul Hoebink. ‘Ik denk dat de oppositie sowieso op heel veel punten niet veel meer te vertellen heeft. Trouwens, dit is niet de eerste keer dat er een flinke bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking plaatsvindt. De eerste grote bezuiniging was onder Lubbers, met Pronk aan het roer. Toen is er 20% bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking. Vervolgens werd onder Paars het plafond op 0,8% vastgesteld. Dat betekent dat de partijen die toen onder Lubbers en Paars zaten niet al te hard mogen roepen, want de eerste bezuinigingen vonden toch plaats onder hun noemer.’

Opinie: ‘Brief minister Kaag over maatschappelijk middenveld: analytisch zwak en weinig ambitieus’

Door Fons van der Velden | 09 juli 2019

Het is een groot goed dat de Nederlandse overheid zoveel fondsen ter beschikking stelt voor de versterking van maatschappelijke organisaties en maatschappelijk middenveld, schrijft Fons van der Velden in deze opiniebijdrage naar aanleiding van de kamerbrief van minister Kaag. Maar hij vindt de brief analytisch zwak en van weinig ambitie getuigen. Wat had beter gekund?

Lees artikel

Tip 3 aan Kaag: ‘Lever in op je privilege en geef zuidelijke organisaties meer inspraak bij het bepalen van prioriteiten’

Door Lizan Nijkrake | 08 juli 2019

Minister Kaag werkt hard aan een nieuw subsidiekader voor het maatschappelijk middenveld. Ze wil meer eigenaarschap geven aan zuidelijke ngo’s om hen meer legitimiteit te geven, en ziet daarbij een andere rol voor Nederlandse organisaties. Vice Versa vroeg vier zuidelijke organisaties hoe zij dit zien. Wat is hun gouden tip voor onze minister? Met vandaag Carla López Cabrera, directeur van Fondo Centroamericano de Mujeres (FCAM) in Nicaragua, een feministisch fonds dat lokale vrouwenrechtenbewegingen in Centraal Amerika steunt.

Lees artikel

Shifting fundamental power issues in funding relationships

Door Evelijne Bruning Ruerd Ruben en Lau Schulpen | 02 juli 2019

This article claims that the current aid architecture favours clientilism, dependency and short-term projects. The authors Evelijne Bruning (The Hunger Project) Ruerd Ruben (Wageningen University & Research) and Lau Schulpen (Radboud University Nijmegen) are suggesting four possible ways to overcome this in order to shift power closer to the ground.

Lees artikel