Door: Manon Stravens
23 april 2018

Categorieën

Tags

Inclusie van mensen met een handicap is nog ver weg. Dat was de conclusie van het ‘afscheidsdebat’ voor vertrekkend directeur Kees van den Broek van het Liliane Fonds, donderdag in Nieuwspoort. Van den Broek gaf tot slot zijn zes principes mee, waaronder: ‘Neem de weg van de hoop.’ Een verslag.

‘Vijftig jaar geleden was een kind met een handicap volledig afhankelijk van zijn ouders. Er waren overal trappen of bordessen en nergens trapliften of rateltikkers. Laat staan dat een kind met een beperking mee zou doen aan een sportwedstrijd.’ Het openingswoord van voormalig staatssecretaris Jetta Klijnsma, Commissaris van de Koning in Drenthe en een ‘heel blije’ ambassadeur voor het Liliane Fonds, zet de toon met een positieve noot waar de grote ‘maar’ al doorheen klinkt.

Jetta Klijnsma, Commissaris van de Koning in Drenthe

Want ‘echte inclusie en integratie is nog wel een ding’, zegt Klijnsma. Goede begeleiding blijft broodnodig om inclusie inonderwijs, sport en werk ‘doodnormaal’ te maken. Kees van den Broek – de vertrekkend directeur van het Liliane Fonds – mag na dertig jaar afscheid nemen, maar het ‘inclusiewerk’ is nog lang niet af.

Zichtbaarheid, ‘slimme samenwerking’, de ‘juiste bril’ en vechtlust zijn nodig om de rechten van mensen met een beperking echt te garanderen. Dat is de rode draad in de gesprekken, gemodereerd door Angelien Eijsink en afgewisseld met indringende fadozang van muziekgroep Palpita. Een volle zaal, onder het zonovergoten dak van het Haagse Nieuwspoort, krijgt het nog eens ingewreven: inclusie gaat niet vanzelf, je moet er wat voor doen.

 

In het voetbalstadion

Wat deze middag misschien het meeste prikkelt, is dat ook in Nederland nog bergen werk te verzetten zijn. De kleine anekdotes
zijn tekenend. Over de ‘vreemde blikken en vervelende opmerkingen’ die Hivos-directeur Edwin Huizing nog steeds krijgt als hij met een bekende, een rolstoelgebruiker, een voetbalstadion betreedt. ‘Ik doe er bovendien drie keer langer over dan wanneer ik met mijn twee zoons ga.’ Anne Kuik, Tweede Kamerlid voor het CDA, kreeg van een vriend te horen dat hij in het Groningse nachtleven precies drie keuzes heeft: de meeste cafés zijn niet toegankelijk. Zoals Klijnsma nog eens zei: ‘Nederland heeft niet voor niets het VN-verdrag geratificeerd.’

Amber Bindels zegt helemáál waar het op staat. Zij startte een petitie tegen het nieuwe wetsvoorstel dat werkgevers toestaat gehandicapten onder het minimumloon te betalen. ‘Zo wordt het voor mij als rolstoelgebruiker heel moeilijk 0om bij het Liliane Fonds te gaan werken.’ Met haar beweging Wij Staan Op! (‘dat vonden we een grappige naam’) geeft ze mensen met een beperking een stem en een gezicht, zodat ‘beleidsmakers weten over wie ze het hebben’ – wat geen vanzelfsprekendheid is. ‘Mensen met een handicap kunnen niet altijd goed voor zichzelf opkomen, ik kan dat wel.’

 

Amber Bindels

Ze deed haar verhaal al in de media, sprak woensdag op de hoorzitting in de Tweede Kamer over de nieuwe loonregeling voor arbeidsgehandicapten (‘niemand van ons wilde dat doen, sommigen spreken moeilijk, dan is dat lastig’) en met staatssecretaris Tamara van Ark (VVD, Sociale Zaken en Werkgelegenheid), maar die had ‘geen enkel overtuigend argument’, zegt Bindels, niet zonder humor. ‘Mensen met een handicap moeten de kans krijgen een zelfstandig leven te leiden.’ Vraag wat ze nodig hebben, behalve zorg. ‘Je moet de politiek in!’ roept Erica Terpstra vanuit de zaal. Het applaus voor haar betoog en aanwezigheid fileert ze vriendelijk. ‘Dat mag eigenlijk niet.’

 

Slim samenwerken

Je moet er wat voor doen, ook àls je al veel doet. ‘Veertig jaar ervaring met inclusie van de kwetsbaren in de maatschappij is geen garantie voor inclusie van mensen met een handicap’, geeft Hivos-directeur Edwin Huizing in het eerste panelgesprek toe. ‘Wij richten ons op vrouwen en seksuele minderheden, maar nauwelijks op gehandicapten. Daarover spelen we geen mooi weer. Ieder zit in zijn silo, wij ook.’ Slim samenwerken, met organisaties als het Liliane Fonds, is nodig. Het vertrek van Van den Broek negerend, nodigt Huizing hem doodleuk nog eens uit ‘te komen praten’.

 

Betteke de Gaay Fortman, Marinke van Riet en Edwin Huizing

 

Brede organisaties zoals Hivos moeten ook gefocust werken, zegt Betteke de Gaay Fortman van Karuna Foundation, dat zich inzet voor inclusieve gemeenschapsontwikkeling. ‘De term
insluiting is beter dan inclusie. Dat geeft beter aan dat je er wat voor moet doen.’ Maar zelfs gehandicaptenorganisaties hebben blinde vlekken, zegt Marinke van Riet van Voice, een fonds dat zuidelijke gehandicaptenorganisaties steunt. ‘Want ook zij bestaan vooral uit mannen; zwangere vrouwen met een handicap zie je nauwelijks.’ Bewustwording is nooit klaar, vindt Van Riet.

Alles begint met zichtbaarheid, het sleutelwoord in het panel na de pauze, met Tweede Kamerleden Anne Kuik (CDA), Isabelle Diks (GroenLinks) en Ewoud Poerink, coördinator van de Dutch Coalition on Disability and Development (DCDD). De politiek betaalt. Maar zijn mensen met een handicap goed in beeld en is er voldoende geld?

Diks diende een motie in om te rapporteren op inclusie en verwacht dat minister Sigrid Kaag met een inclusieve beleidsnota komt. Diks: ‘Het is makkelijk zeggen dat het beter gaat in de wereld. Maar meisjes met een handicap verdwijnen achter de statistieken.’ Ja, het gaat beter, met meer onderwijs, minder armoede, maar niet voor iedereen, zegt Diks. ‘De helft van alle meisjes ter wereld die niet naar school gaan is gehandicapt.’ Met goede monitoring krijgen we beter zicht op die meisjes met een beperking, is haar boodschap.

Diks hoopt niet dat inclusie dezelfde weg als duurzaamheid aflegt, ‘twintig jaar wachten’ totdat het gemeengoed wordt in beleid. ‘Dat zou ongelooflijk jammer zijn.’

Isabelle Diks, Anne Kuik en Ewoud Poerink

 

Gedragsverandering

Ook Ewoud Poerink hamert op zichtbaarheid. ‘Zonder data en criteria kun je er niets over zeggen.’ Namens DCDD, het Nederlandse netwerk van gehandicaptenorganisaties, lobbyt hij in Den Haag om ‘de mensen met een handicap’ op de agenda te krijgen. ‘Maar de verandering komt uit de samenleving, van mensen zoals Amber. We moeten niet te veel naar Den Haag kijken.’ Ook Kuik zegt dat ‘de hele samenleving’ nodig is om gedragsverandering te realiseren.

Amber Bindels heft Wij Staan Op! het liefst op: ‘Dat we niet meer nodig zijn, dat er gewoon aan ons wordt gedacht.’ De economie groeit, dan laat je hen niet barsten, zegt ook Klijnsma. ‘Het is ook in ons belang dat ze een steen bijdragen. De overheid heeft nog een zet nodig, al hebben werkgevers er steeds meer oren naar.’ Maar zover is het nog lang niet, daarover is heel de zaal het eens: inclusie is nog niet het nieuwe gender.

Maar Kees van den Broek draagt de stok na dertig jaar wel echt over. Jack van Ham, voorzitter van het Liliane Fonds, benadrukt dat nog maar even in een afsluitend dankwoord. ‘Kees stelde zijn leven in dienst van beperkingen, maar nu gaat hij echt.’

Kees van den Broek

Met zeven paspoorten in de hand (‘symbool voor dertig jaar Liliane Fonds en onuitwisbare herinneringen’) geeft Kees van den Broek iedereen zijn zes principes mee:

  1. ‘Verstoppertje spelen is het meest beoefende spel ter wereld, maar kinderen met een handicap doen niet mee. Het recht op meedoen kan een kind met een handicap maken of breken.’
  2. ‘Armoede en beperkingen verstikken elkaar.’
  3. ‘Een te generieke benadering van inclusie sluit deze kinderen, vooral hen met de complexe handicaps, toch uit. Een netwerk dat alleen aan mainstreaming doet deugt wel, maar het klopt niet.’
  4. ‘We kunnen systematische veranderingen bereiken, maar houd het simpel. Denk mondiaal, handel lokaal.’
  5. ‘Blijf trouw aan jezelf: authentiek en herkenbaar. Degene die zich het best aanpast, zal overleven, maar dat geldt niet voor hulporganisaties die zijn vervallen in allerlei zakelijke terminologie.’
  6. ‘Neem de weg van de hoop. Vechtlust heeft zin, maakbaarheid bestaat.’

Manon Stravens

Manon Stravens (1977) is freelance journalist met een achtergrond in ontwikkelingssamenwerking. Ze schrijft voor diverse media, onder meer het Financieele Dagblad. In 2015 verscheen haar boek ‘De opstand van Boko Haram’. Eerder werkte ze voor ICS en regiokantoor ICCO West-Afrika in Mali.

Losgezongen perspectieven

Door Paul Hoebink | 24 mei 2018

Als laatste reactie op de nota van minister Kaag, vandaag de beurt aan Paul Hoebink -kenner van de geschiedenis van het Nederlandse beleid bij uitstek. Wat valt de Nijmeegse wetenschapper op? Volgens Hoebink stelt de nota vooral teleur vanwege zijn oppervlakkige analyse en weinig vernieuwende aanpak.

Lees artikel

Verdienen aan de SDGs staat centraal in nota Kaag

Door Barbara van Paassen | 23 mei 2018

Na de eerste schrik over de enorme nadruk op eigenbelang in de nieuwe nota van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, ziet Barbara van Paassen van ActionAid nog een hoop kansen voor een goede uitwerking. Te beginnen met een gezamenlijke visie op ‘grondoorzaken’. Alleen dan investeert het nieuwe beleid écht in perspectief van diegenen die dit het hardst nodig hebben – in het bijzonder vrouwen.

Lees artikel

Nota Kaag loopt met een boog om grondoorzaken heen

Door Daniëlle Hirsch | 22 mei 2018

Het nieuwe beleid van minister Kaag lijkt zich vooral te richten op het versterken van het verdienmodel van Nederland, schrijft Danielle Hirsch, directeur van Both ENDS, in deze opiniebijdrage. Bovendien kiest de minister ervoor om met een grote boog om de kernopdracht van het Nederlandse klimaatdossier heen te lopen: minder fossiel.

Lees artikel