Door: Arne Doornebal
19 februari 2016

Tags

Langzaam druppelen de Oegandese verkiezingsresultaten binnen. Volgens een vanochtend vroeg bekendgemaakte tussenstand (bijna een kwart van de stemmen geteld) heeft Museveni tot nu toe 61 procent van de stemmen behaald en Besigye 33 procent. De voorsprong van de zittende president valt slecht bij de oppositie die nu al twijfels uit over de eerlijkheid. Ondernemers daartegen vertelden de afgelopen weken aan Vice Versa dat ze nog vijf jaar Museveni wel zien zitten. 

Wie van de Nederlandse ambassade in Kampala richting Jinja road wandelt, komt al vrij snel langs het kantoor van KLM. Links doemt het Sheraton hotel op, dat jarenlang een Nederlandse manager had. Op de straathoek staat met enorme oranje letters het woord BBROOD geschreven; inderdaad de uit Nederland bekende bakkerij met eetgelegenheid. Op het terras wordt Heineken geschonken. Nederlandse touroperators domineren de safari-markt, bloemenbedrijven bevolken de oevers van Lake Victoria en de Rabobank heeft een belang in de plaatselijke DFCU bank. Met een economische groei van rond de zes procent per jaar werkt Oeganda als een magneet op buitenlandse bedrijven. “Het Wilde Westen,” zo omschreef een van de deelnemers aan het debat ‘Uganda Votes’ gisteravond het zakenklimaat in Oeganda: weinig beperkingen voor bedrijven.

Oeganda heeft met zijn hoge temperaturen en veel regenval een prima klimaat voor landbouw, maar ook voor horticultuur. Niet voor niets zitten er een handjevol Nederlandse bloemenbedrijven langs de randen van het Victoriameer. De grootste daarvan is Wagagai, met 36 hectare kassen en 2.100 werknemers. Olav Boenders is de CEO van het bedrijf dat ooit als rozenkwekerij begon, maar zich nu steeds meer toelegt op stekjes. “70 % van alle kerststerren die in Nederland te koop zijn hebben ooit als stekje bij Wagagai in Oeganda gestaan,” zegt Boenders, die sinds zelf in Nederland woont.

Boenders houdt zich het liefst zo ver mogelijk van politiek, zegt hij. “Maar om eerlijk te zijn vind ik dat het prima gaat onder Museveni. Ook al weet ik ook wel dat hij weinig oppositie toe laat; veel dingen werken wel. Ik zou met mijn bedrijf in geen enkel ander land in de regio willen zitten: Oeganda heeft het beter voor elkaar dan Tanzania, Kenia of Ethiopië.”

Zijn bedrijf is al sinds 1998 actief in het land. Olav zag verschillende verbeteringen. “Neem bijvoorbeeld de URA, de Oegandese belastingdienst. Vroeger was het daar behoorlijk corrupt maar sinds een paar jaar gaat alles digitaal. Als bedrijf krijg je keurig je BTW terug, net zoals een bedrijf in Nederland dat ook krijgt. Dit is allemaal automatisch en met nul procent corruptie. In Kenia moet je wel drie jaar wachten tot je eens wat terug krijgt.”

Coen van der Heijden is directeur van Matoke Tours, een van de grootste touroperators in Oeganda. Per jaar brengen ze zo’n 1,500 toeristen het land binnen, zowel via groepsreizen als privé-gezelschappen. Ook hij ziet grote verbeteringen in de afgelopen jaren. “Zo’n digitaal systeem is erg handig, URA kan zo zelfs checken of de hotelovernachting die bij een touroperator in de boeken staat, ook door dat hotel wordt opgegeven. Cross-checken is mogelijk dus corruptie is moeilijker. Maar het blijft mensenwerk. Als iemand van de belasting of bijvoorbeeld het pensioenfonds bij je binnen loopt en constateert dat er iets niet klopt dan zal hij je nog geregeld aanbieden om hem onder de tafel iets te geven, waardoor hij dan ‘niks gezien’ heeft.”

Ook bij andere instituties gaan de verbeteringen nog langzaam, weet Van der Heijden, die inmiddels ook reizen aanbiedt naar Tanzania en zijn nieuwe thuisbasis Madagascar. “Wanneer je in Oeganda een rechtszaak hebt dan wint doorgaans nog altijd degene met meeste geld. Ook zijn er nog een flink aantal zakenmannen die hun bedrijf runnen op rond van hun connecties.” Ook Van der Heijden gunt Museveni het voordeel van de twijfel. “Kampala is booming en de toerisme-cijfers gaan alleen maar omhoog. De afgelopen tijd begint de regering het toerisme ook echt serieus te nemen, het budget daarvoor is vervijfvoudigd.”

De Matoke directeur bemoeit zich niet actief met politiek. “Ik volg het op afstand, maar zover ik het kan zien is er ook geen kandidaat die dit land zo veel beter zou runnen dan Museveni. We weten bij hem wat we aan hem hebben.” In zijn woorden echoot een veelgebruikt gezegde in Oeganda wanneer het gaat over Museveni en de beloftes van zijn tegenkandidaten: “We prefer the devil we know over the angel we don’t know.”

De Nederlandse ambassadeur in Kampala, Alphons Hennekens, weet dat er nog een aantal bedrijven op het punt staan de sprong naar Oeganda te wagen. “Op dit moment beziet een bedrijf als TomTom de mogelijkheden in Oeganda, en dan niet speciaal voor hun navigatieapparatuur, maar in het bijzonder voor verkeersdata en –stromen. Een ander interessant bedrijf is Hollanda Fairfoods dat een chipsfabriek in Rwanda heeft opgezet, en nu naar Oeganda uitbreidt omdat de markt hier voor hen meer potentie heeft. Hun chips Winnaz zijn inmiddels al in een aantal supermarkten in Kampala te krijgen.”

Volgens de ambassadeur wordt Oeganda de laatste tijd steeds interessanter. “Op de jaarlijkse ‘Doing Business’ lijst van de Wereldbank is Oeganda met 13 plaatsen gestegen. Het staat nu op 122.” Daar tegenover staan overigens wel een schrikbarende werkloosheid, die geschat wordt op rond de 80 %. Dit gaat om formele banen; door de gigantische informele sector is het lastig om aan betrouwbare cijfers te komen. De ambassadeur laat verder weten dat de Nederlandse ontwikkelingsrelatie met Oeganda langzaamaan wordt omgebouwd van een hulp naar een handelsrelatie.

Een goed voorbeeld daarvan is BBROOD, dat met Nederlandse ondernemerssubsidie van drie ton in 2011 de deuren opende in Kampala. Inmiddels zijn er zes vestigingen in Oeganda, een bakkerij en twee winkels in Rwanda en opent binnenkort de eerste BBROOD in Kenia. Was het zonder subsidie  ook gelukt? Eigenaresse Renee Pater: “Dat had gekund, alleen dat had het langer geduurd en was het risico een stuk groter geweest. Zonder de PSI subsidie was BBROOD waarschijnlijk niet naar Uganda gekomen door dit risico. De subsidie heeft dus gezorgd voor 70 goede lokale banen.”

Pater grijpt de traditioneel onrustige verkiezingsperiode dit jaar aan voor een verbouwing. “Aangezien we nu vijf jaar bezig zijn in het Oegandese klimaat merk je wel dat de bakkerij en winkels ‘op’ zijn. We zitten nu dus midden in een nieuwe investeringsronde waarbij we de hele bakkerij en alle winkels gaan upgraden. Rond de verkiezingen gaan we vier dagen dicht. Dan dichtgaan kost ons minder omzet dan in een normale, goede periode zonder verkiezingen. We merken al sinds januari dat de consument minder uit geeft.”

De onderneemster sluit zich bij de andere ondernemers aan. “Voor business is het beter om het bij Museveni te houden. Als je kijkt naar werkelijke ontwikkeling dan is het echter een heel ander verhaal.” Verder wijst ze op de gevaren van een machtswissel. “Een nieuw regime zal alles anders willen gaan doen en moet beloften waarmaken, waardoor er heel veel onrust ook in de markt zal ontstaan. De verwachting is een ‘it’s our time to eat’ scenario. Alle ministeries krijgen nieuwe staff, bestaande programma’s worden opgebroken, regelingen aangepast en het nieuwe regime moet geld gaan verdienen om de schulden en beloften van de verkiezing af te betalen.”

Afrika als land

Coen van der Heijden merkte afgelopen jaar hoe kwetsbaar de reputatie van Afrika nog is. “Hoewel Oeganda minstens zesduizend kilometer van ebola-gebied af ligt hebben alle touroperators in dit land vorig jaar flinke klappen gekregen,” zegt hij. “We werden overstelpt met vragen over ebola, die ook nog eens net veel media aandacht kreeg in de periode waarin mensen het meest boeken: in januari en februari. ‘Even geen Afrika dit jaar,’ hoorde je vaak. Groepsreizen zagen een daling van 50 procent.”

Ook BBROOD kende een flinke tegenvaller vorig jaar toen de Keniaanse supermarktketen Uchumi opeens de deuren sloot, terwijl een van de belangrijkste vestigingen van BBROOD in hetzelfde pand zat. “Dat was overigens een intern probleem en heeft niets met de economie te maken,” stelt Pater. Concurrent Nakumatt opent juist de ene na de andere vestiging.” Uchumi sloot van de ene op de andere dag. “We hebben nog veel moeite moeten doen om onze apparatuur uit het pand te krijgen,” aldus Pater. “Toch heb je zo’n risico niet alleen in Afrika. Kijk maar naar de retail-ellende in Nederland en de plotselinge sluiting van V&D.”

Wagagai zit behoorlijk in de lift. “Ik verwacht nog wel 200 mensen te gaan aannemen in de komende tijd,” zegt Boenders. In de periode rond 2010 werden Wagagai en collega bloemenbedrijven flink onder vuur genomen door de Oegandese vakbond, die destijds een nogal felle voorzitter had die methodes als stakingen en doodsbedreigingen niet schuwde. “Die man is inmiddels ontslagen,” aldus Boenders. “We werken nu goed samen met de vakbond en die vakbond heeft dan weer connecties met de Nederlandse FNV. Daar kregen we onlangs iemand van op bezoek. Natuurlijk willen we wel hogere salarissen betalen, maar dan zouden de producten meer moeten opleveren. Oeganda kent geen wettelijk minimumloon. Het laagste dat wij betalen ligt nu rond de 180 duizend shilling (50 euro) en daarmee zitten we bovengemiddeld.” De Nederlandse ambassade zegt hierop ook een oogje in het zeil te houden. “Indien noodzakelijk spreken wij alle bedrijven aan op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid,” aldus ambassadeur Hennekens.

De ambassadeur verwacht dat de Nederlandse belangstelling voor Oeganda nog wel een tijdje zal aanhouden. “Met de ondernemersgeest die de Nederlanders hebben, liggen er eigenlijk overal kansen in Uganda. Voor de hand ligt natuurlijk de agro-industrie: mede door de Best Farmer Competition die de ambassade dit jaar voor de derde keer organiseert is er veel vraag naar Nederlandse kennis en kunde en naar machines van Nederlandse leveranciers, zowel nieuw als tweedehands. Daarnaast verwachten wij veel van de energiesector, met op dit moment veel focus op hernieuwbare energie.”

Arne Doornebal

Arne Doornebal is freelance journalist en fotograaf. Hij was van 2007 tot 2013 correspondent in Oeganda.

‘Leren van evalueren’: de hoogtepunten

Door Ayaan Abukar | 16 oktober 2017

Stellen impactevaluaties de juiste vragen? Tijdens de bijeenkomst ‘Leren van Evalueren’ stond deze vraag centraal. Een van de (vele) conclusies: evalueren kan creatiever – het is immers niet alleen een kunde, maar ook een kunst. Een verslag.

Lees artikel

Vrijdagmiddagborrel: Minister voor Migratiebeperking

Door Marc Broere | 13 oktober 2017

Afgaande op de tekst van het Regeerakkoord, zou er op het visitekaartje van de opvolger van Lilianne Ploumen maar één functieomschrijving kunnen staan, schrijft Marc Broere in zijn column: Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en Migratiebeperking.

Lees artikel

De Kolencruise: tegenmacht voor schone én eerlijke energie

Door Marc Broere | 12 oktober 2017

Op vrijdagmiddag 3 november vragen ActionAid, PAX en Vice Versa op een  bijzondere manier aandacht voor schone én eerlijke energie. Tijdens een ‘Kolencruise’ door de Amsterdamse haven laten we zien hoe de stroom die uit ons stopcontact komt niet alleen het klimaat bedreigt, maar ook hoe mens en milieu iedere dag geraakt wordt door de verwoestende kolenmijnbouw in landen als Colombia en Zuid Afrika. Ook gaan we in gesprek over innovatieve acties van burgers tegen kolen en voor duurzame energie.

Lees artikel