Door: Marc Broere
16 juni 2017

Tags

Ook binnen de wereld van ontwikkelingssamenwerking is het gebruik van alternatieve feiten in opkomst en vindt steeds meer framing plaats, schrijft Marc Broere in deze Vrijdagmiddagborrel.

Afgelopen woensdag schreef mijn collega Ayaan Abukar op deze site een mooie column over hoe Afrika de schuld krijgt van zo’n beetje alles in Nederland. Daarbij wordt kwistig met feiten gestrooid die feitelijk onjuist zijn en wordt het continent heel bewust negatief geframed. Niet alleen door politici als Geert Wilders en Sybrand Buma, maar ook door columnisten van kwaliteitskranten, zoals Sylvain Ephimenco van Trouw. Alternative facts, ofwel alternatieve feiten: het is een begrip dat in zwang is geraakt sinds Donald Trump aan de macht is. Helaas is het strooien hiermee niet alleen aan mensen als Trump voorbehouden, maar zie je het langzaam maar zeker als een olievlek in de samenleving verspreiden. De objectieve journalist wordt daarbij steeds meer als een verderfelijk soort mens geframed, een beroepsleugenaar -altijd uit op negativiteit.

Ook de wereld van internationale samenwerking lijkt hier niet immuun voor te zijn; hier wordt eveneens soms een wereld gecreëerd van alternatieve feiten en vooral bewuste framing. Onwelgevallige meningen en objectieve feiten worden soms voorzichtig en minder voorzichtig onder het tapijt geschoven. Zo moet alles tegenwoordig ‘constructief’ en vooral ‘positief’ zijn.  De nadruk is verschoven van de Briljante Mislukkingen Award, waarin ontwikkelingsorganisaties hun grootste mislukkingen presenteerden om van te leren, naar de Worlds Best News Campagne, waarin alleen nog maar goed nieuws wordt verteld. Van het ene uiterste naar het andere dus.

Het woord  ‘Tegenmacht’ zou te negatief zijn en vervangen moeten worden door  ‘Co-creatie’ en kritische stemmen van  mensen die de geschiedenis kennen en hun feiten op orde hebben, zoals wetenschapper Paul Hoebink, zijn niet gewenst en worden het liefst doodgezwegen omdat ze negatief en zuur zouden zijn. Daarnaast investeren ontwikkelingsorganisaties steeds vaker in eigen storytellers en worden deze verhalen als journalistieke producties gepresenteerd via de eigen websites en social media.

Supervrouw

Ook minister Ploumen is heel actief bezig met haar eigen waarheid en feiten om zichzelf de geschiedenis in te framen als supervrouw. Binnen een week was er een groot interview met de minister in NRC en een achtergrondstuk in Trouw. Vooral het stuk in Trouw was erg eenzijdig positief over de minister. ‘Met haar succesvolle geldinzamelactie voor gezinsplanning en veilige abortussen in ontwikkelingslanden, maakte Lilianne Ploumen een lange neus naar president Trump, die een streep zette door die financiering. Van Washington tot Maputo krijgt ze nu aan het eind van haar ministerschap lof toegezwaaid’, aldus het intro. Het stuk is één grote lofzang op de minister zonder ook maar één kritische kanttekening. En met een foto erbij van de minister in Superman outfit. Het is opmerkelijk dat een kwaliteitskrant als Trouw ruimte biedt voor zo’n eenzijdig stuk. Geen enkele opmerking bijvoorbeeld dat Nederland juist onder Ploumen enorm bezuinigde op de UNFPA, de VN-organisatie die zich onder andere met veilige abortus bezighoudt.

She decides is het verrassende slotoffensief van Ploumens ministerschap en leverde haar 22.000 voorkeurstemmen en een zetel in de Tweede Kamer op, schrijft het NRC in het interview met de minister. Het is vind ik zonder meer knap dat Ploumen erin geslaagd lijkt om niet als de recordkampioen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking de geschiedenis in te gaan, maar als de activistische minister die het opnam tegen Donald Trump. Een perfect staaltje van framing en maar één kant van het verhaal laten zien. Ook eerder liet ze met het textielconvenant al zien over een goed gevoel van cherry picking en framing te beschikken. Ik ga ‘met minder meer doen’ was een van de uitspraken uit haar beginperiode als minister. Ze heeft met minder middelen in ieder geval voor maximale profilering van haarzelf gezorgd.

Journalistiek volgen

Wat voor mij voorop blijft staan is dat ontwikkelingssamenwerking en belangrijke mondiale vraagstukken op een goede en onderzoekende journalistieke manier worden gevolgd. Dat verdient het ook, zodat geïnteresseerde burgers en professionals niet afhankelijk zijn van de framing van communicatiedeskundigen of een minister met goede voelsprieten op dit terrein; of van een bange en behoudende elite binnen de ontwikkelingsorganisaties die bij iedere kritische vraag  helemaal in de stress schiet.  Alternatieve feiten en eenzijdige positieve framing lijken voor de korte termijn misschien wat op te leveren, maar uiteindelijk zal het als een boemerang op de sector terugslaan. Het alom bekende spreekwoord luidt namelijk niet voor niets:  ‘Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel.’

 

Marc Broere

Marc Broere is hoofdredacteur van Vice Versa. Daarnaast is hij auteur van een aantal boeken waaronder De Bewogen Beweging -50 jaar mondiale solidariteit (met Hans Beereends), Berichten over Armoede -een journalistieke kijk op ontwikkelingssamenwerking, en Minder Hypes, Meer Hippocrates -een positieve injectie voor de ontwikkelingssector (met Ellen Mangnus).

‘Ik hoop dat onze studenten niet klakkeloos oplossingen uit Nederland overnemen’

Door Selma Zijlstra | 21 augustus 2017

Welk gevaar ligt op de loer als een wetenschapper ook als consultant werkt? Waarin mondde de neoliberalisering van waterbeleid in het Zuiden uit? Vice Versa spreekt erover met Jeltsje Kemerink-Seyoum (onderzoeker bij Unesco-IHE), die een boekje opendoet over de Wereldbank. Deel zeven in de reeks over wetenschap en het publieke debat, in samenwerking met NWO-Wotro Science for Global Development.

Lees artikel

‘Beter één geweldige publicatie dan tien middelmatige’

Door Selma Zijlstra | 18 juli 2017

Hoe zorg je ervoor dat wetenschappers meer doen aan de maatschappelijke bijdrage van hun onderzoek, zonder dat ze bezwijken onder de werkdruk? Vice Versa spreekt erover met Rianne Letschert, rector aan de Universiteit Maastricht.

Lees artikel

Vice Versa Masterclass: Leiderschap in een veranderende wereld

Door Vice Versa | 13 juli 2017

Vice Versa presenteer Masterclass: Leiderschap in een veranderende wereld

Lees artikel