Door: Sarah Haaij
4 april 2018

Een dag na de Italiaanse verkiezingen stemt de uitslag Farah Karimi – directeur van Oxfam Novib – wat somber. Maar het weerhoudt haar niet ervan om te dromen, over een toekomst met een eerlijker migratie- en vluchtelingenbeleid. ‘Niet migratie zelf, maar hoe we ermee omgaan; dat is een van de grootste thema’s van onze tijd.’ Karimi’s kijk op vier kwesties.

 

De EU weer als waardengemeenschap

‘Als er in één keer grote aantallen mensen van buiten ergens binnenkomen, dan worden die altijd met argwaan bekeken. Ik denk dat het nooit anders is geweest. Daarom zeiden wij tegen elkaar – zeker na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog – dat of je nu Europees, Aziatisch of wat dan ook bent, je kunt in een situatie belanden waarin je geen andere mogelijkheid hebt dan weggaan. Om die mensen te beschermen moet er een wereldwijd systeem zijn. Dat is de essentie van het Vluchtelingenverdrag.

‘Nu vormen vluchtelingen maar een klein deel van de migratiestroom. De andere groep verplaatst zich omdat er elders meer kansen liggen – voor henzelf en voor hun kinderen. Hoogopgeleiden en mensen met geld komen daarbij weinig beperkingen tegen: die kunnen zo verhuizen voor een baan. Zo krijg je in Griekenland bij een investering vanaf tweehonderdduizend euro ook een verblijfsvergunning. Maar voor de mensen die weinig hebben zijn de mogelijkheden om ergens anders kansen te vinden steeds kleiner geworden. Voor die groep zitten de grenzen dicht.

‘Hoe voorkomen we nu dat mensen geen andere keus zien dan al hun bezittingen te verkopen en via smokkelaars, uitbuiting en misbruik een levensgevaarlijke reis te maken? Nou, die verantwoordelijkheid ligt ook op onze schouders.

‘De Europese Unie noemt zichzelf een waardengemeenschap. Mensenrechten, gelijkheid, broederschap; dat zijn de waarden die wij hoogachten. Maar kun je dat nog wel zeggen als je weet dat je buren in onmenselijke situaties terechtkomen in de woestijn en op zee? En als je weet dat je een systeem hebt opgebouwd dat die onmenselijkheid in de hand werkt?

‘Wat voor een gemeenschap zijn wij, welke waarden hebben we en waar staan we voor? Dat zijn de vragen die voor Europa in dit migratieverhaal centraal staan.’

 

Migratie zal er altijd zijn

‘Oxfam zegt heus niet: gooi alle grenzen maar open. Wij zeggen: accepteer dat migratie van alle tijden is. Migratie verdwijnt niet. Migratie is onderdeel van de menselijke geschiedenis, van het menselijk wezen. De mens is nieuwsgierig, de mens beweegt, de mens zoekt kansen.

‘Al dat migreren levert juist veel op. Niet alleen de migranten en de achterblijvers profiteren, ook de samenleving die de nieuwkomers ontvangt.

‘Europa is nu eenmaal een gebied waar mensen naartoe migreren. Waarom zouden we dat dan niet goed reguleren? Maak het mogelijk voor die mensen om hier te komen zonder gevaar te lopen; bied veilige routes. Want iemand die de kans heeft om op een veilige manier naar Europa te komen, die laat de gevaarlijke route voor wat-ie is. Misschien dat de potentiële migrant niet dit jaar aan de eisen en voorwaarden voor zo’n – hypothetische – arbeidsmigratieplek voldoet, maar volgend jaar wel. Het belangrijkste is dat een reguliere route jongeren een alternatief biedt. Een mogelijkheid om naar Europa te komen zonder alle schepen achter je te verbranden.

‘Natuurlijk heb ik het dan niet over een handjevol arbeidsplekken. Europa moet dit serieus aanpakken en accepteren dat het om honderdduizenden mensen gaat die je jaarlijks wilt toelaten. Anders heeft het geen zin.

‘Is dat idealistisch? Ik vind het idee dat je grenzen hermetisch kunt afsluiten pas idealistisch, in de fantastische betekenis van het woord, hè. Maar helaas ontbreekt de politieke wil om wel realistisch en open naar een alternatief te kijken.’

 

Vluchtelingendruk eerlijk verdelen

‘Wat ik echt een inspirerend voorbeeld vind is de opvang van Zuid-Soedanese vluchtelingen in Oeganda. Ik ben daar twee keer geweest en heb gezien hoe die opvang op een heel gastvrije en geordende manier is georganiseerd. Oeganda heeft nooit de intentie gehad om mensen tegen te houden – de intentie is om de mensen die komen zo goed mogelijk te helpen. Ze krijgen de kans om land te bewerken en om een nieuw leven op te bouwen.

‘Daarbij heeft de Oegandese overheid werkelijk de leiding; die weet precies hoe en wat ze wil en stuurt de internationale organisaties aan. En zo zijn er dus al meer dan een miljoen mensen opgevangen!

‘Waarom lukt het Oeganda wel en ons niet? Dat kunnen we ons afvragen.

‘Zoals de EU nu de opvang in de regio op Turkije en buurlanden heeft afgeschoven werkt overduidelijk niet. Het creëert een onmenselijke druk op die landen. Kijk maar naar de verschrikkelijke dingen die misgaan in Turkije of op de grens tussen Jordanië en Syrië.

‘Ik vind dat we die druk veel beter moeten verdelen. Europese landen dienen daarbij ook hun verantwoordelijkheid te nemen, door veel meer mensen te hervestigen – wat Nederland nu nauwelijks doet – en door meer geld beschikbaar te stellen.’

 

Perspectieven in thuislanden

‘Mensen zullen altijd blijven migreren, maar dat betekent niet dat iedereen weg wil. Onderzoek laat zien dat maar een klein percentage van de wereldbevolking – ongeveer drie procent – migreert.

‘Daarom moeten we ervoor zorgen dat mensen thuis in hun geboorteland een menswaardig en fatsoenlijk leven kunnen leiden. Dat er kansen zijn, dat er werk is en dat jongeren perspectief hebben.

‘De geschiedenis laat zien dat het welvaartspeil tussen twee gebieden niet precies even hoog hoeft te zijn; er kan best verschil tussen bestaan, zonder dat iedereen vertrekt. Maar de welvaartsverschillen tussen Europa en veel landen in Afrika zijn nu wel erg groot geworden. Om dat te kenteren moet Europa investeren in de levensomstandigheden in de vertreklanden.

‘Intussen kunnen we toe-dromen naar een situatie waarin gebrek geen aanleiding meer is voor mensen om te vertrekken. Maar waar alleen kansen dat zijn. Kansen zullen altijd een aanleiding blijven om ergens anders naartoe te gaan; dat zul je ook nooit weg kunnen nemen. En dat willen we toch ook niet?’

 

Redactie: Dit interview was afgenomen vóór de publicatie van de migratienota van 30 maart 2018. Om de reactie van Oxfam Novib op de nota te lezen, klik hier voor het artikel van afgelopen zaterdag waar verschillende hulporganisaties reageren op de nota. 

Vrijdagmiddagborrel: Migratiebeleid met lef loont

Door Marc Broere | 20 april 2018

Een gedurfd beleid op het gebied van migratie en vluchtelingen loont wel degelijk, schrijft Marc Broere in zijn Vrijdagmiddagborrel naar aanleiding van een bezoek aan Palermo. Nederlandse politici zouden zich kunnen laten inspireren door burgemeester Leoluca Orlando.

Lees artikel

Asiel bied je niet alleen

Door Vice Versa | 20 april 2018

Stop met ‘Dublin’ en verdeel asielmigranten eerlijk over Europa. En zorg dat lidstaten hun verantwoordelijkheden nemen en niet afschuiven. Dat schrijft Marthe Hesselmans van het wetenschappelijk bureau van D66 in deze opiniebijdrage.

Lees artikel

De illusie van Afrikaanse grensbewaking

Door Joris Tielens | 18 april 2018

De EU-projecten voor grensbewaking in Afrika om migratie naar Europa te verkleinen, kunnen ook de regionale mobiliteit bìnnen Afrika beperken – die vele malen groter is. Sommige experts twijfelen aan het effect van de miljardenprojecten, anderen zien grenzen ontstaan die er nooit waren. Klein onderzoek naar een nog schimmig speelveld.

Lees artikel