Het kabinet presenteerde op Goede Vrijdag een nieuwe migratieagenda; een toelichting op de gemaakte afspraken in het regeerakkoord. Hulporganisaties reageren kritisch op de plannen: ‘Dit is het afschuiven van onze verantwoordelijkheid.

De migratieagenda is ondertekend door vijf ministeries, want – zo schrijven de bewindslieden – de ‘grootste les’ van de vluchtelingencrisis in 2015 en ’16 is dat je migratie niet kunt aanpakken zonder samen te werken.

De departementen baseren hun migratieplannen op zes pijlers. Binnen Nederland wil het kabinet de integratie en participatie van nieuwkomers stimuleren, het asielsysteem verbeteren en uitzettingen vergemakkelijken. Ook wil het kabinet doorreizen binnen de Europese Unie ontmoedigen door afspraken te maken met buurlanden België en Duitsland en zo asielzoekers terug te sturen naar hun laatste doorreisland. Alleen migranten die Nederland binnenkomen via reguliere kanalen, zoals Schiphol of de havens, zouden asiel kunnen aanvragen.

Binnen de EU zal Nederland zich hardmaken voor een standvastig en solidair EU-asielbeleid, onder meer door asielprocedures gelijk te trekken en EU-subsidies op te schorten voor landen die relatief weinig vluchtelingen opvangen.

Daarnaast wil het kabinet in en rondom de landen van herkomst irreguliere migratie aanpakken, werken aan legale migratieroutes en de vluchtelingenopvang in de regio verbeteren.

Doorschuiven

Hulporganisaties zijn kritisch over de plannen. ‘Dit is het afschuiven van onze verantwoordelijkheid’, zegt Evelien van Roemburg van Oxfam Novib, ‘op landen in de regio, op landen waar vluchtelingen toevallig doorheen reizen en op landen aan de Europese buitengrens, zoals Griekenland en Italië.’

VluchtelingenWerk laat per e-mail weten teleurgesteld te zijn over de nieuwe migratieagenda, met name over het pleidooi van staatssecretaris Mark Harbers (Asiel en Migratie, VVD) om doorreizen te ontmoedigen: ‘Volgens de wonderlijke definitie van de staatssecretaris is dat in een solidair asielbeleid iedereen asielzoekers opvangt en bescherming biedt, behalve Nederland. En tot hoe ver gaat dat? Totdat alle asielzoekers in Griekenland en Italië zitten? Of sturen die landen hen in een boot terug de zee op?’

‘Inhumane’ opvang

De migratieagenda komt een dag na de oproep van minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) om de ‘inhumane’ detentiecentra in Libië te sluiten. Het Noord-Afrikaanse land is een populaire springplank naar Italië en op dit moment zitten zo’n vijfduizend migranten er in staatsgevangenissen, nadat de Libische kustwacht hen had opgepakte toen ze de oversteek per boot probeerden te maken. Kaag is de eerste bewindspersoon binnen de Europese Unie die zich op deze wijze uitliet.

‘Dat toont politieke moed’, zegt Bob van Dillen, migratie-expert bij Cordaid. Maar de hulporganisatie wijst er ook op dat woorden alleen niet genoeg zijn. Afgelopen najaar toonde de Amerikaanse zender CNN beelden vanuit Libische detentiecentra waar migranten werden mishandeld en als slaaf werden aangeboden. ‘Iedereen was toen geschokt en riep om actie. Maar intussen bestaan de meeste detentiecentra nog steeds’, vertelt Van Dillen. ‘Het is belangrijk dat er nu snel iets gebeurt.’

Het punt is: wàt moet er met de migranten gebeuren? Kaag pleit voor humane registratiecentra in veilige gebieden in Libië. Het is maar de vraag hoe haalbaar dat plan is, vanwege de onstabiele situatie in het land. Nieuwsuur meldde deze week dat er zou worden gesproken over plannen om migranten vanuit Libië te evacueren naar Niger. Vanuit daar zou de asielprocedure en hervestiging naar Europa mogelijk zijn.

‘Het is een illusie te denken dat die landen met wat geld al die vluchtelingen humaan kunnen opvangen’, zegt Van Roemburg (Oxfam Novib). ‘In Niger zijn er veel inwoners op de vlucht, het worstelt met genoeg eigen problemen.’

Opvang in de regio

Volgens hulporganisaties geldt hetzelfde voor de opvanglanden rondom Syrië. Eerder deze maand publiceerde Human Rights Watch een rapport waaruit blijkt dat Turkije Syriërs bij de grens tegenhoudt en terugstuurt. VluchtelingenWerk Nederland laat weten ‘bezorgd’ te zijn dat er ‘meer afspraken met andere landen worden gemaakt naar het model van de EU-Turkijedeal, simpelweg “omdat het werkt”’.

Ook Oxfam Novib is sceptisch en waarschuwt dat de hulp ter plekke tekortschiet. Van Roemburg: ‘Het is onmogelijk om iedereen daar in hun rechten te voorzien. We vinden het hier al een uitdaging om asielkinderen allemaal naar school te laten gaan, laat staan daar ter plekke, waar er zoveel meer vluchtelingen zijn. Het idee dat je dat wel kunt, is deceptie.’

Volgens Oxfam Novib moet er meer geld komen, gericht op beter onderwijs en meer werkgelegenheid, en zou Nederland significant meer vluchtelingen kunnen opnemen. Ook Van Dillen (Cordaid) beklemtoont dat Nederland meer geld moet vrijmaken. ‘Nu al lukt het niet om iedereen van noodhulp te voorzien, laat staan om meer structurele hulp te bieden. De gemiddelde duur van opvang “in de regio” is zeventien jaar. Dan heb je niet genoeg aan alleen een hutje en wat sanitaire voorzieningen, dan heb je perspectief nodig. En als mensen dat niet hebben? Dan vertrekken ze weer.’

Legale routes

Tot slot wil de regering legale migratieroutes onderzoeken, zoals stageplekken, studiebeurzen en circulaire arbeidsmigratie. Ze zal onder meer te rade gaan bij de Spanjaarden, die er reeds ervaring mee hebben.

Het kabinet beklemtoont dat elke vorm van reguliere migratie onderdeel zal zijn van een breder pakket, waarbij landen van herkomst helpen met het tegengaan van illegale migratie en uitgeprocedeerde asielzoekers terugnemen.

Eva Huson

Eva Huson is freelance journalist

Vrijdagmiddagborrel: Migratiebeleid met lef loont

Door Marc Broere | 20 april 2018

Een gedurfd beleid op het gebied van migratie en vluchtelingen loont wel degelijk, schrijft Marc Broere in zijn Vrijdagmiddagborrel naar aanleiding van een bezoek aan Palermo. Nederlandse politici zouden zich kunnen laten inspireren door burgemeester Leoluca Orlando.

Lees artikel

Asiel bied je niet alleen

Door Vice Versa | 20 april 2018

Stop met ‘Dublin’ en verdeel asielmigranten eerlijk over Europa. En zorg dat lidstaten hun verantwoordelijkheden nemen en niet afschuiven. Dat schrijft Marthe Hesselmans van het wetenschappelijk bureau van D66 in deze opiniebijdrage.

Lees artikel

De illusie van Afrikaanse grensbewaking

Door Joris Tielens | 18 april 2018

De EU-projecten voor grensbewaking in Afrika om migratie naar Europa te verkleinen, kunnen ook de regionale mobiliteit bìnnen Afrika beperken – die vele malen groter is. Sommige experts twijfelen aan het effect van de miljardenprojecten, anderen zien grenzen ontstaan die er nooit waren. Klein onderzoek naar een nog schimmig speelveld.

Lees artikel