Door: Vice Versa
20 april 2018

Tags

Stop met ‘Dublin’ en verdeel asielmigranten eerlijk over Europa. En zorg dat lidstaten hun verantwoordelijkheden nemen en niet afschuiven. Dat schrijft Marthe Hesselmans van het wetenschappelijk bureau van D66 in deze opiniebijdrage.

Door Marthe Hesselmans

De vluchtelingenpiek van 2015 maakte duidelijk dat EU-lidstaten asielmigratie samen moeten
regelen. Anders dreigen belangrijke Europese verworvenheden in de knel te raken. Zo is het vrije verkeer van mensen en goederen tussen lidstaten moeilijk vol te houden zonder gezamenlijk asielbeleid. Asielmigranten die aankomen in het ene Schengenland kunnen immers doorreizen naar het andere Schengenland. Landen kunnen grenscontroles opwerpen om deze verplaatsing tegen te gaan. Daarmee doen zij echter ook afbreuk aan de vrijheid van alle EU-inwoners om tussen lidstaten te bewegen.

Gezamenlijk beleid is daarnaast nodig voor het waarborgen van de fundamentele waarden die EU-lidstaten hebben vastgelegd: eerbied voor de menselijke waardigheid en voor mensenrechten, vrijheid, democratie, gelijkwaardigheid en de rechtsstaat. Alle lidstaten hebben zich aan deze waarden verbonden. Ze beschermen het recht van EU-inwoners om een vrij en volwaardig leven te kunnen leiden. Ze garanderen ook het recht van vluchtelingen om asiel aan te vragen in de EU, om hier (tijdelijke) opvang te krijgen naar EU-maatstaven en niet naar een gevaarlijk land te worden gestuurd. Om deze waarden in de praktijk te brengen, is afstemming nodig van beleid. Zodat iedereen op EU-grondgebied ook daadwerkelijk gelijk behandeld wordt.

Ten slotte, is samenwerking van belang om de solidariteit tussen lidstaten te handhaven, of eerder te herstellen. Solidariteit in Europa betekent dat als het ene land het moeilijk heeft, andere landen bijspringen. Op het gebied van asielmigratie wordt dit ernstig verzuimd. In de eerste helft van 2017 zijn er volgens UNHCR, de VN-Vluchtelingenorganisatie, bijna 100.000 asielmigranten aangekomen in de Europese Unie, waarvan ruim 80.000 op de kusten van Italië. Lokale gemeenschappen en autoriteiten komen niet toe aan zorgvuldige asielprocedures. Inwoners van die gebieden weten niet waar ze aan toe zijn en asielmigranten bevinden zich in erbarmelijke omstandigheden. Onduidelijkheid brengt onrust. Het verzwakt draagvlak voor vluchtelingenopvang en ondergraaft de verbondenheid tussen landen en mensen.

Migratie in Europa is een werkelijkheid die dwingt tot duidelijkheid, tot helder beleid en moreel leiderschap. EU-lidstaten moeten gezamenlijk laten zien dat zij asielmigratie op humane en rechtvaardige wijze kunnen beheersen, zowel vandaag als morgen.

Hoe?

Niet met het huidige Dublinsysteem. Het systeem waarin asielaanvragen worden behandeld in het EU-land van aankomst faalt al jaren. Dat werd pijnlijk zichtbaar in 2015. Angela Merkel verkondigde publiekelijk dat Duitsland de ‘achterhaalde’ regels aan zijn laars lapte. Terecht, want ze waren volstrekt ontoereikend op een piekmoment van asielmigratie. Anno 2018 zitten Europese lidstaten nog steeds vast aan ‘Dublin’. Het is zeer de vraag of ze hiermee een volgend piekmoment beter aan kunnen dan in 2015. Europa is toe aan een alternatief toekomstvast asielsysteem. Wij doen hiervoor vier voorstellen:

1) Een zorgvuldig verdelingsmechanisme is nodig zodat geen enkele lidstaat overbelast raakt met asielaanvragen puur vanwege zijn ligging. Daarbij horen gezamenlijk bepaalde quota. Ze leggen vast hoeveel aanvragen iedere lidstaat moet en kan ontvangen, gelet op zijn inwoneraantal en bruto nationaal product.

2) Verdeling vindt plaats vanuit transitiecentra in grenslidstaten. Hier maken EU-asielexperts via een volwaardige procedure onderscheid tussen mensen die wel of geen kans maken op asiel in de EU. De eersten worden verdeeld over lidstaten om daar een vervolgprocedure te doorlopen. Denk aan vluchtelingen uit Syrië. Zij krijgen waarschijnlijk asiel omdat ze uit een oorlogsgebied komen. Wel is een vervolgprocedure nodig om uit te maken of ze niet zelf schuldig zijn aan oorlogsmisdaden. De tweede groep wordt, ook na een zorgvuldige procedure, uitgezet. Eenduidige criteria zijn nodig om te bepalen wanneer een asielaanvraag kansrijk is of niet. Het VN-Vluchtelingenverdrag moet hierin leidend zijn.

3) Verblijf in transitiecentra is menswaardig en kort. Daarvoor is het ook van belang om bindende afspraken te maken over de terugname door herkomstlanden van hen die geen kans op asiel hebben. Het is essentieel dat deze afspraken juridisch zijn vastgelegd. Herkomstlanden kunnen nu hun terugkerende landgenoten te gemakkelijk weigeren. Met stevige multilaterale afspraken staan EU-lidstaten sterker in de onderhandelingen dan als ze terugnames ieder voor zich regelen. Essentieel is ook dat terugnameovereenkomsten verbonden zijn aan ontwikkelings- en handelsbeleid en dat ze strikte criteria bevatten om de mensenrechten en veiligheid van uitgewezen asielzoekers te waarborgen.

4) Er moeten meer alternatieven voor asiel zijn. Nu lijkt asiel vaak de enige manier om Europa in te komen. Jongens uit Gambia vragen asiel aan terwijl ze eigenlijk kansen op werk of studie zoeken. Voor hen zijn alternatieve wegen nodig. In de vorm van een studievisum of een tijdelijke vergunning voor seizoenswerk. Daar moeten strikte voorwaarden aan verbonden zijn. Niemand mag zomaar komen studeren of werken. Niemand mag blijven als een visum afloopt. Maar maak het mogelijk voor mensen om hun toekomstplannen ergens op te projecteren. Om de smokkelaarsboot niet als enige optie te hoeven zien. En om te voorkomen dat zij die daadwerkelijk op de vlucht zijn voor vervolging cruciaal draagvlak verliezen voor asiel in de EU.

Veel van het huidig asielbeleid strandt op tegenwerking van individuele lidstaten. Bij de uitwerking van bovenstaande voorstellen zullen we daar rekening mee moeten houden. Maar we laten ons er niet door verlammen. Asielmigratie naar Europa is een permanente realiteit. Alleen gezamenlijk kunnen lidstaten hier beter vat op krijgen. Door aankomstlanden in de EU toe te rusten op de komst van asielmigranten. Door herkomstlanden in Afrika en Azië stabieler te maken. Door te zorgen dat mensen perspectieven hebben, hier en elders, nu en later.

Dit artikel is gebaseerd op de publicatie Van nieuwkomer naar Nederlander. Een sociaal-liberale visie op migratie, asiel en integratie die de Van Mierlo Stiching op 20 april lanceert in het Humanity House, Den Haag.

Marthe Hesselmans

Marthe Hesselmans is wetenschappelijk medewerker bij de Van Mierlo Stichting, wetenschappelijk bureau van D66. Daar richt zij zich op kwesties rond migratie, diversiteit en kansengelijkheid. Eerder deed zij onderzoek naar conflicten over etnische en religieuze identiteit.

Losgezongen perspectieven

Door Paul Hoebink | 24 mei 2018

Als laatste reactie op de nota van minister Kaag, vandaag de beurt aan Paul Hoebink -kenner van de geschiedenis van het Nederlandse beleid bij uitstek. Wat valt de Nijmeegse wetenschapper op? Volgens Hoebink stelt de nota vooral teleur vanwege zijn oppervlakkige analyse en weinig vernieuwende aanpak.

Lees artikel

Verdienen aan de SDGs staat centraal in nota Kaag

Door Barbara van Paassen | 23 mei 2018

Na de eerste schrik over de enorme nadruk op eigenbelang in de nieuwe nota van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, ziet Barbara van Paassen van ActionAid nog een hoop kansen voor een goede uitwerking. Te beginnen met een gezamenlijke visie op ‘grondoorzaken’. Alleen dan investeert het nieuwe beleid écht in perspectief van diegenen die dit het hardst nodig hebben – in het bijzonder vrouwen.

Lees artikel

Nota Kaag loopt met een boog om grondoorzaken heen

Door Daniëlle Hirsch | 22 mei 2018

Het nieuwe beleid van minister Kaag lijkt zich vooral te richten op het versterken van het verdienmodel van Nederland, schrijft Danielle Hirsch, directeur van Both ENDS, in deze opiniebijdrage. Bovendien kiest de minister ervoor om met een grote boog om de kernopdracht van het Nederlandse klimaatdossier heen te lopen: minder fossiel.

Lees artikel