Vanaf vandaag staat onze website een maand lang in het teken van migratie- en vluchtelingenbeleid en gaan we op zoek naar droommaatregelen voor een rechtvaardiger politiek. De hoofdvraag is: hoe krijgen we dit debat uit de huidige politieke en publieke impasse? De journalistieke verhalen zijn de opmaat naar Het Grote Migratie- en Vluchtelingendebat op woensdag 18 april.

 Een van de meest gevoelige en heikele politieke onderwerpen van de afgelopen jaren zijn vluchtelingen- en migratievraagstukken. Ze leiden tot verhitte debatten in alle uithoeken van de samenleving en in zowel de nationale als lokale politieke arena’s.

Migratiemanagement is ook een van de hoofdthema’s van het derde kabinet-Rutte. De coalitiepartijen richten zich er vooral op om vluchtelingen zoveel mogelijk in de eigen regio op te vangen. Het budget voor Ontwikkelingssamenwerking wordt daarnaast aangewend om migratiebeperking (naar Europa) te bewerkstelligen. Het kabinet zet daarom in op het sluiten van meer migratieafspraken met zogenaamde ‘veilige derde landen’ en in het regeerakkoord wordt zelfs gesuggereerd dat het recht om asiel aan te vragen in Nederland in de toekomst mogelijk wordt ingeperkt.

Wat daarbij opvalt is dat de nieuwe regering geen fraaie vergezichten schetst over hoe we in de toekomst een rechtvaardiger wereld kunnen verwezenlijken en wat de weg daarheen is. Ze lijkt enkel naar de korte termijn te kijken.


Recordhoogte

Het aantal mensen dat wereldwijd op de vlucht is bereikte de afgelopen jaren een recordhoogte. De voornaamste oorzaak van het gestegen aantal vluchtelingen zijn conflicten in het Midden-Oosten en in delen van Afrika en het feit dat steeds meer vluchtelingen voor langere tijd ontheemd zijn. Denk aan de burgeroorlog in Syrië, de conflicten in Afghanistan en Irak en aan de zorgwekkende mensenrechtensituatie in Eritrea. Meer dan tachtig procent van de vluchtelingen blijft in de regio waar ze vandaan komen; een aantal van hen komt in een vluchtelingenkamp terecht, terwijl een meerderheid opvang vindt onder de lokale bevolking.

Slechts een klein deel van de vluchtelingen besluit na een korte of lange verblijfperiode verder te reizen naar Europa. Verwacht wordt dat het totale aantal vluchtelingen zal blijven stijgen in de komende jaren – onder meer wordt toenemende klimaatverandering gezien als een pushfactor die meer ontheemding zal veroorzaken.

De toelating van mensen die gevlucht zijn voor oorlog, vervolging of ernstige mensenrechtenschendingen wordt over het algemeen als een morele en internationale verplichting gezien. Het Vluchtelingenverdrag uit 1951 bepaalt wie recht heeft op de vluchtelingenstatus. Alle landen in de Europese Unie erkennen het recht om te vluchten – en toch blijft het voor vluchtelingen bijna onmogelijk om op een veilige manier Europa te bereiken.

Omdat er vrijwel geen mogelijkheden zijn om op een reguliere manier asiel aan te vragen in Europa, worden mensen gedwongen op irreguliere en doorgaans gevaarlijke wijze de overtocht naar het Europese continent te maken. De Europese grens is daardoor de dodelijkste grens ter wereld geworden; er vielen de afgelopen jaren duizenden doden in een poging een veilig heenkomen binnen de EU te vinden. Dit beleid zorgt voor diepe verdeeldheid in de politiek en samenlevingen van Europese landen en populistische politici maken er graag gebruik van om de zaak verder te polariseren.

Migratieredenen

Niet alleen om oorlog, conflict en mensenrechtenschendingen verlaten mensen huis en haard, ook armoede is een reden om elders te zoeken naar een betere toekomst. Tegelijkertijd is de relatie tussen ontwikkeling en migratie niet eenduidig; economische ontwikkeling is niet de enige factor die de mate van migratie bepaalt. En de afweging om te vertrekken verschilt per land. In 2015 was het aantal migranten wereldwijd 244 miljoen, het hoogste aantal ooit gemeten.

De tijd dat er inhoudelijke debatten plaatsvonden over arbeids- en circulaire migratie is binnen de huidige politieke context allang voorbij. Toegang tot Europa is voor de meeste migranten uit het Zuiden onmogelijk. Sterker: de Europese Unie is vastberaden om migratie uit Afrika terug te dringen.

In het huidige politieke klimaat worden migranten uit Afrika weggezet als kansarme gelukszoekers die niets te zoeken hebben in Europa. Met Afrikaanse landen worden bovendien migratieafspraken gesloten met als voornaamste doel de migratie uit Afrika te stoppen. Daarvoor zet Europa in op programma’s die in de praktijk nauwelijks uitvoerbaar zijn, zoals het creëren van werkgelegenheid in landen waar de rechtsstaat of de economie nauwelijks functioneren.

Ook Nederland volgt deze lijn. De verkiezingen en het regeerakkoord tonen dat er in ons land niet direct een ander beleid te verwachten valt. Zo wil premier Rutte – na de EU-Turkijedeal – nu ook inzetten op afspraken met Egypte, Tunesië en Marokko en mogelijk ook met landen in Sub-Sahara-Afrika.


Artikelen en congres

Vice Versa en Oxfam Novib gaan vanaf vandaag met het onderwerp aan de slag; we zullen zoeken naar droommaatregelen voor rechtvaardig vluchtelingen- en migratiebeleid. Gedurende een maand publiceren we stukken waarin we de thematiek verdiepen en analyseren, bieden we een platform voor innovatieve ideeën, voor andere perspectieven. Ook brengen we tegenpolen samen in dubbelinterviews en kijken we wat ze gemeen hebben. Op 18 april organiseren we bovendien Het Grote Migratie- en Vluchtelingendebat in Pakhuis De Zwijger.

We zijn ook benieuwd naar uw droommaatregel: die kunt u sturen naar info@viceversaonline.nl en wij zullen de meest interessante gedachten publiceren en inbrengen tijdens het debat op 18 april.

Vrijdagmiddagborrel: Migratiebeleid met lef loont

Door Marc Broere | 20 april 2018

Een gedurfd beleid op het gebied van migratie en vluchtelingen loont wel degelijk, schrijft Marc Broere in zijn Vrijdagmiddagborrel naar aanleiding van een bezoek aan Palermo. Nederlandse politici zouden zich kunnen laten inspireren door burgemeester Leoluca Orlando.

Lees artikel

Asiel bied je niet alleen

Door Vice Versa | 20 april 2018

Stop met ‘Dublin’ en verdeel asielmigranten eerlijk over Europa. En zorg dat lidstaten hun verantwoordelijkheden nemen en niet afschuiven. Dat schrijft Marthe Hesselmans van het wetenschappelijk bureau van D66 in deze opiniebijdrage.

Lees artikel

De illusie van Afrikaanse grensbewaking

Door Joris Tielens | 18 april 2018

De EU-projecten voor grensbewaking in Afrika om migratie naar Europa te verkleinen, kunnen ook de regionale mobiliteit bìnnen Afrika beperken – die vele malen groter is. Sommige experts twijfelen aan het effect van de miljardenprojecten, anderen zien grenzen ontstaan die er nooit waren. Klein onderzoek naar een nog schimmig speelveld.

Lees artikel