Was getekend: Lilianne, Melanie, Sharon, Henk, Lodewijk

2 februari 2016 - Amsterdam / Februari 2nd 2016, Amsterdam. Persconferentie EU commissaris Cecilia Malmstrom, minister Lilianne Ploumen en EU commissaris Neven Mimica. Informele raad van Handel bij het Scheepvaartmuseum in Amsterdam / Informal meeting of ministers of Trade at the Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Press conference Persconferentie EU commissionar Cecilia Malmstrom, minister Lilianne Ploumen en EU commissionar Neven Mimica. Informele raad van H Foto: Rijksoverheid/Martijn Beekman – Photograph: Dutch Government/Martijn Beekman

Op 24 mei kwam de langverwachte Kamerbrief van minister Ploumen en een flink aantal collega-ministers over de Sustainable Development Goals (SDG’s). En zoals de Ready for Change-publicatie ook al constateerde: er  is werk aan de winkel voor Nederland. Op het gebied van luchtkwaliteit, gelijke deelname en kansen voor vrouwen én duurzame energie, productie en consumptie gaat Nederland met het huidige beleid de SDG’s niet halen. Het is tijd voor sterk politiek leiderschap om werk te maken van de Werelddoelen.

Het bleef even stil aan de kant van het team van minister Ploumen, maar vorige week verscheen de eerste Kamerbrief over de SDG’s. Hoewel Ploumen (vooralsnog) de Nederlandse uitvoering  van de doelen coördineert, is de brief mede namens haar collega’s van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verstuurd. Dat sluit aan bij het universele, geïntegreerde karakter van de SDG’s, waarbij iedereen, dus ook het hele kabinet, verantwoordelijk is voor de uitvoering. Om die reden wordt nog nagedacht hoe de coördinatie van de uitvoering van de SDG’s in Nederland het best georganiseerd kan worden. In plaats van minister Ploumen zou de minister-president de coördinatie van de SDG’s direct onder zijn hoede kunnen nemen, via het ministerie van Algemene Zaken. Voor nu werkt de Nederlandse SDG-coördinator Hugo von Meijenfeldt, als ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken, aan een plan van aanpak voor de uitvoering van de doelen.

Beleidsanalyse en SDG-monitor

Niet geheel verrassend vindt het kabinet dat Nederland al grotendeels voldoet aan de SDG’s. Uit de 66 pagina’s beleidsanalyse van (bijna) alle 169 subdoelen blijkt dat Nederland wat betreft de meeste doelen goed op koers ligt en een aantal zelfs al behaald heeft (en vooruit, Nederland kan het subdoel over berggebieden overslaan). Toch is er op een aantal binnenlandse terreinen nog veel te winnen. Zo is de luchtkwaliteit in Nederland in veel gebieden onder de maat, is het aandeel vrouwen in de top van het bedrijfsleven nog altijd laag en is het nog niet gelukt om voedselverspilling te verminderen. Het meest opvallend is het gebruik van duurzame energie: met een duurzaam energieverbruik van slechts 5,8 procent is Nederland, ondanks het Energieakkoord, nagenoeg het slechtst presterende land in de EU.

Om de voortgang meetbaar en inzichtelijk te maken, komt er een nationale SDG-monitor, waarvoor het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) al eerder pleitte. De monitor wordt dit najaar al gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en zal grotendeels gebaseerd zijn op de bestaande Monitor Duurzaam Nederland. Vervolgens gaan de planbureaus daarmee aan de slag om de grootste SDG-uitdagingen voor het Nederlandse beleid in kaart te brengen.

Naast de uitvoering van de SDG’s in Nederland heeft minister Ploumen al eerder bekendgemaakt hoe de SDG’s in het Nederlands ontwikkelingsbeleid geïntegreerd worden. Ploumen ziet het uitbannen van extreme armoede als hoofddoel van de SDG’s (Leave No One Behind), wat tijdens de Ready for Change-conferentie op 19 mei 2016 nog eens werd onderstreept. Daarvoor richt Nederland zich op onder meer jeugdwerkloosheid, economische participatie van vrouwen en inclusie van gemarginaliseerde groepen. Ook vindt Ploumen het belangrijk dat bijvoorbeeld in handelsovereenkomsten een sterke link wordt gelegd met ‘the poorest of the poor’. Het bevorderen van coherenties tussen verschillende beleidsterreinen is voor de minister dan ook een belangrijk middel om de SDG’s te behalen. Hoe ze dat precies voor zich ziet, wordt naar alle waarschijnlijkheid in de eerste coherentierapportage, die later deze maand verschijnt, duidelijk.

Gesteggel binnen de Europese Commissie

Voor een goede uitvoering van de doelen is Nederland afhankelijk van de plannen van de Europese Unie: onder meer het landbouwbeleid, handelsakkoorden en grondstoffenbeleid worden immers op Europees niveau geregeld. Daar blijft het vooralsnog, ruim acht maanden nadat de SDG’s zijn aangenomen in New York, opvallend stil. Als EU-voorzitter heeft Nederland er meerdere malen bij de Europese Commissie op aangedrongen dat de ‘roadmap’, die aanvankelijk in januari 2016 gepubliceerd zou worden, snel bekend wordt gemaakt. Binnen de Europese Commissie bestond serieuze onenigheid over de vraag of er een overkoepelende SDG-strategie moet komen of dat er meer pragmatisch gekeken moet worden hoe de SDG’s aansluiten bij bestaand beleid. De nieuwe EU Global Strategy van buitenlandvertegenwoordiger Mogherini, die in juni uitkomt, werpt hopelijk een eerste blik op de Europese plannen voor de uitvoering van de SDG’s.

Tijdens bijeenkomsten van Europese ministers, zoals de Europese Raad voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de Milieuraad, komen de SDG’s in ieder geval wel aan de orde. Ook het Europees Parlement roert zich: in een resolutie op 12 mei 2016 sprak het zijn teleurstelling uit over het uitblijven van een implementatieplan van de Commissie. Het Parlement begint ongeduldig te worden en hoopt dat de Commissie dit plan snel publiceert, voordat de wereldwijde voortgang met betrekking tot de SDG’s in juli wordt besproken op het High-Level Political Forum in New York. Het plan zou dan niet alleen het interne én externe EU-beleid moeten dekken, maar ook in lijn zijn met het klimaatakkoord dat vorig jaar in Parijs werd afgesloten.

Een goed begin is het halve werk

In Den Haag laat het kabinet met deze eerste Kamerbrief zien dat het de SDG’s serieus neemt: er wordt gewerkt aan een plan van aanpak, het Nederlandse beleid is getoetst aan de 169 targets en er komt een SDG-monitor. De eerste analyses laten zien dat Nederland er over het algemeen goed voor staat, maar zeker ook serieuze uitdagingen kent. Het wordt nog interessanter als, naast het binnenlands beleid en het ontwikkelingsbeleid, ook de impact van Nederland in het buitenland onder de loep wordt genomen. Welke impact hebben Nederlandse consumptie, handel en uitstoot van broeikasgassen op het behalen van de SDG’s wereldwijd? Uit het Nederlandse plan van aanpak voor de SDG’s, dat in juni verwacht wordt, zal blijken hoe ambitieus het kabinet daadwerkelijk is.

Dat plan van aanpak zou ook aan meer gevoelige thema’s moeten raken, die nog niet heel expliciet in de brief en beleidsanalyse staan. Zo laat de onlangs uitgekomen ‘Ready for Change?’-publicatie zien dat voor het behalen van de SDG’s het cruciaal is dat belastingsystemen eerlijker worden, wapenhandel naar conflictgebieden aan banden wordt gelegd en internationale waardeketens duurzamer worden. De SDG’s vragen uiteindelijk niet alleen om grondige beleidsanalyses en uitgebreide monitors, maar vereisen ook ambitieuze, soms harde, politieke besluiten. Het  Rondetafelgesprek over de uitvoering van de SDG’s en Klimaatdoelen op 20 juni en het daaropvolgende Tweede Kamerdebat op 22 juni kunnen daarvoor het startschot vormen. Vervolgens biedt de campagne in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen een uitstekende gelegenheid om de SDG’s politiek relevant te maken. Voor een goede uitvoering van de SDG’s is sterk politiek leiderschap immers vereist!

Ready for Change? Global Goals at home and abroad!’ is een maatschappelijk initiatief van Partos, Woord en Daad en de Foundation Max van der Stoel. Tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap beoogt ‘Ready for Change?’ ontwikkelingsorganisaties, bedrijven, kennisinstellingen én de overheid te stimuleren om samen tot een ambitieuze en coherente uitvoeringsagenda van de Sustainable Development Goals te komen. Op 19 mei 2016 overhandigde ‘Ready for Change?’ een gezamenlijke publicatie aan het Nederlandse kabinet, met constructieve aanbevelingen hoe de SDG’s naar de praktijk van Nederlands en Europees beleid vertaald kunnen worden.